Matura CKE Maj 2005 – Biologia Rozszerzona

Celuloza, skrobia, glikogen, chityna są to związki należące do polisacharydów (wielocukrów). Pełnią one w komórkach organizmów żywych różne funkcje.
Skonstruuj tabelę, w której przedstawisz podział wymienionych polisacharydów na strukturalne i zapasowe, oraz podasz przykłady miejsc ich występowania w organizmach żywych.

Schemat przedstawia cykl życiowy haploidalnej komórki dzielącej się mitotycznie.Obok komórek przedstawionych przy fazach $G_2$ i $M$ wpisz liczbę chromosomów i liczbę cząsteczek DNA właściwą dla tych faz cyklu życiowego komórki.

Proces powstawania ATP z ADP nazywamy fosforylacją.
2 cząsteczki kwasu 1,3-difosfoglicerynowego
$\downarrow$ 2ADP
$\downarrow$ 2ATP
2 cząsteczki kwasu 3-fosfoglicerynowego
Określ, jaki rodzaj fosforylacji przedstawia powyższy schemat fragmentu procesu glikolizy.

Schemat przedstawia współpracę chloroplastów i mitochondriów w komórce roślinnej.
a) Ustal, w którym z tych organelli zachodzą procesy anaboliczne, a w którym zachodzą procesy kataboliczne.

b) Wyjaśnij, jakie korzyści ma komórka ze współpracy chloroplastów i mitochondriów.

Komórki nabłonka gruczołowego gruczołów trawiennych (ślinianek, trzustki itp.) produkują i wydzielają enzymy trawienne.
Wykaż zależność między syntezą enzymów a obfitością siateczki śródplazmatycznej szorstkiej w komórkach tych gruczołów.

W komórkach roślinnych wakuole (wodniczki) są zwykle duże i nieliczne. Są one otoczone tonoplastem i wypełnione sokiem wakuolarnym (komórkowym).
Wymień dwie funkcje, jakie mogą pełnić wakuole w komórkach roślinnych.

Schemat przedstawia przekrój poprzeczny przez liść podwodny przetacznika bobownika.
Podaj dwie zależności między środowiskiem życia tej rośliny a budową skórki jej liścia podwodnego.

Choroby wirusowe rozwijają się w różnym tempie. Można wyróżnić dwie strategie: szybką lub powolną, np. wirusy tropikalnej gorączki krwotocznej działają błyskawicznie, zamieniając w ciągu kilku dni tkanki chorego w krwawą masę pełną nowych wirusów. Chory umiera w ciągu 2 – 9 dni. Inaczej jest w przypadku wirusa HIV: powiela się on powoli i skrycie, długo nie wywołując żadnych objawów.
Opisz dwie zalety strategii działania wirusa HIV.

Jeden z rodzajów chemosyntetyzujących bakterii siarkowych przeprowadza proces utleniania siarki w sposób przedstawiony sumarycznym równaniem:
$2 S + 3 O_2 + 2 H_2O \rightarrow 2 H_2SO_4 + \text{energia}$
Wyjaśnij, w jaki sposób te bakterie wpływają na jakość gleby oraz jakie są konsekwencje tego procesu dla występujących tam roślin.

Gronkowiec złocisty, a szczególnie szczep MRSA, jest zmorą szpitali, ponieważ może powodować u chorych trudne do leczenia infekcje. Bakteria ta jest oporna na większość stosowanych antybiotyków, co bardzo utrudnia jej zwalczanie. Gronkowiec, aby przetrwać i rozwijać się, musi pobierać od swojego gospodarza żelazo. Najbogatszym źródłem żelaza w organizmie człowieka jest hemoglobina. Genom gronkowca zawiera całą rodzinę genów kodujących białka odpowiedzialne za uwalnianie hemoglobiny z erytrocytów, jej transport przez ścianę komórkową gronkowca i odzyskiwanie żelaza – czyli za regulację cyklu życiowego.
Wyjaśnij, jak wykorzystać ważną cechę gronkowca, jaką jest duże zapotrzebowanie na żelazo, w pracach nad działaniem leku, który skutecznie utrudniłby gronkowcowi rozwój w organizmie człowieka i ostatecznie doprowadziłby do unieszkodliwienia tej bakterii.

Schemat: Splątek mchu.
W cyklu rozwojowym mchu występuje płożący się po podłożu splątek. Splątki rozwijają się w liczne ulistnione gametofity, dzięki czemu tworzą się zwarte skupiska mchów.
Wyjaśnij, jakie znaczenie ma występowanie mchów w zwartych skupiskach dla
a) pobierania i utrzymywania wody przez te rośliny.

b) procesu płciowego rozmnażania się mchów.

Na rysunkach przedstawiono zmodyfikowane organy podziemne ziemniaka i kosaćca.
Podaj, które organy tych roślin uległy modyfikacji oraz wyjaśnij, jakie ma ona dla nich znaczenie.

Schemat przedstawia podział ciała ukwiała płaszczyznami symetrii.
Podaj nazwę tego rodzaju symetrii ciała i uzasadnij jednym argumentem, że jest ona bardzo korzystna dla tego zwierzęcia.

Schemat budowy przewodu pokarmowego pijawki lekarskiej.
Pijawka ta odżywia się krwią kręgowców.
Wyjaśnij, jakie znaczenie w odżywianiu się tej pijawki mają uchodzące do jamy gębowej gruczoły ślinowe i duże wole.

Uproszczony zapis procesu fotosyntezy u roślin zielonych
$H_2O + CO_2 \rightarrow \text{cukier} + O_2$
Sumaryczne równanie procesu fotosyntezy u purpurowych bakterii siarkowych (beztlenowce)
$H_2S + CO_2 \rightarrow \text{cukier} + S$
Cechą wspólną tych reakcji jest powstawanie cukrów na drodze redukcji $CO_2$.
Wskaż źródła wodoru użytego do redukcji $CO_2$ w procesach fotosyntezy u roślin zielonych i u purpurowych bakterii siarkowych oraz wyjaśnij, dlaczego organizmy te korzystają z różnych źródeł tego pierwiastka.

Schemat przedstawia gospodarkę ATP w organizmie.
Uzupełnij schemat wpisując w zaznaczone kropkami miejsca wyrazy: wysoki lub niski.
lewa strona: ......................... poziom ATP
prawa strona: ......................... poziom ATP

Schematy przedstawiają zakresy tolerancji na temperaturę różnych gatunków.
Wybierz krzywą, która obrazuje zakres tolerancji organizmu stenotermicznego. Uzasadnij swój wybór.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:

Rysunek przedstawia doświadczenie badające reakcję samic konika polnego znajdujących się w okresie godowym.
Sformułuj problem badawczy tego doświadczenia.

Schemat ilustruje wyniki doświadczenia, w którym dwie jednakowe gałązki wierzby umieszczono w tych samych sprzyjających warunkach wilgotności i temperatury. Gałązki w stosunku do siebie znajdują się w położeniu odwrotnym.
Sformułuj wniosek dotyczący reakcji gałązek wierzby na bodziec kierunkowy w tym doświadczeniu.

W ludzkim DNA odkryto tzw. sekwencje repetytywne, czyli odcinki DNA o określonej sekwencji, powtarzające się wielokrotnie w genomie. Liczba powtórzeń tych sekwencji jest różna u różnych ludzi, a prawdopodobieństwo przypadkowego wystąpienia tej samej liczby powtórzeń u osób niespokrewnionych jest znikomo małe.
Podaj dwie sytuacje, w których można (powinno się) skorzystać z badań DNA, i uzasadnij znaczenie społeczne stosowania tej metody w określonych przez ciebie sytuacjach.

Barwa skóry i sierści zwierzęcia zależy od genu A odpowiedzialnego za barwę czarną lub jego allelu a odpowiedzialnego za barwę brązową. Jednocześnie ujawnienie się barwy zależy od genu B przekształcającego bezbarwny prekursor obu barwników (DOPA) w ostateczny produkt. Jego allel b nie przekształca DOPA; brak jest wówczas zabarwienia skóry i włosów.
1. Określ fenotypy osobników o następujących genotypach:
a) AaBb ..................
b) aaBb ..................
2. Ułóż krzyżówkę genetyczną, na podstawie której ustalisz i podasz, jakie jest prawdopodobieństwo otrzymania osobnika albinotycznego w potomstwie rodziców o genotypach AaBb i aaBb.

Schemat przedstawia dziedziczenie daltonizmu u człowieka.
Zdolność rozróżniania barw zależy od genu leżącego w chromosomie X.
Zapisz genotypy osób (I – IV) posiadających tę mutację oraz uzasadnij, że daltonizm jest cechą recesywną.

Nasiona niezapominajki pochodzące od jednej rośliny wysiano na glebach o różnym pH. Rośliny, które wyrosły na glebach kwaśnych, miały kwiaty różowe, a hodowane na glebach zasadowych wytworzyły kwiaty niebieskie. Z nasion niebiesko kwitnących niezapominajek, które wysiano na glebach kwaśnych, wyrosły rośliny o kwiatach różowych.
Określ, czy występowanie niezapominajek o różnych barwach kwiatów w opisanych wyżej warunkach to zmienność dziedziczna czy zmienność niedziedziczna.
Uzasadnij swoją odpowiedź jednym argumentem.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:

Wiele wskazuje na to, że nie tylko wśród naszych przodków były formy chodzące na dwóch nogach, np. ramapitek żyjący przez ponad 10 mln lat na sawannie był dwunożny. Jego potomkiem jest żyjący dziś na drzewach orangutan. Gdy ramapitek w wędrówce na wschód dotarł do dżungli malajskiej, musiał zarzucić swą – nieprzydatną w tych warunkach – dwunożność. Życie na drzewach nie jest gorsze niż na ziemi, a na pewno bezpieczniejsze. W ewolucji nie liczy się „status” lecz „skuteczność”.
Wyjaśnij znaczenie słowa „skuteczność” w zastosowaniu do procesu ewolucji.

Schemat przedstawia uproszczony łańcuch pokarmowy w ekosystemie morskim.
plankton roślinny (I) $\rightarrow$ plankton zwierzęcy (II) $\rightarrow$ ryby i kałamarnice (III) $\rightarrow$ ptaki i ssaki (IV)
Narysuj piramidę troficzną obrazującą przepływ energii między poszczególnymi poziomami troficznymi w ekosystemie morskim.
Poziomy troficzne tej piramidy oznacz cyframi rzymskimi i podaj ich nazwy.

Schemat przedstawia obieg węgla w przyrodzie.
Określ, jakie skutki o charakterze globalnym może spowodować nadmierne wycinanie lasów.