Matura CKE Styczeń 2005 – Biologia Rozszerzona

Poniżej przedstawiono schemat organizacji włókien celulozowych, z których zbudowana jest ściana komórkowa.
Podaj, do jakiej grupy związków organicznych należy celuloza oraz wymień jedną funkcję ściany komórkowej.

Na schemacie przedstawiono różne rodzaje tkanek miękiszowych występujące w ziemniaku: A – miękisz gąbczasty z liścia, B – miękisz spichrzowy z bulwy.
Podaj dwie różnice w budowie przedstawionych tkanek.

Na schemacie przedstawiono aktywację aminokwasów podczas biosyntezy białka.
Ustal, podając jeden argument, czy proces aktywacji aminokwasów jest reakcją anaboliczną czy kataboliczną.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:

Na schemacie przedstawiono mechanizm działania dwóch leków na przebieg biosyntezy białka w komórce.
Określ, na jakim etapie aktynomycyna hamuje proces biosyntezy białka.

Cztery kawałki ziemniaka o takiej samej wielkości i kształcie, wycięte z jednej bulwy, zważono i umieszczono w roztworach glukozy o różnych stężeniach. Po dwóch godzinach kawałki ziemniaka zważono ponownie. Uzyskane wyniki przedstawiono w poniższej tabeli.

Roztwór glukozy	Masa (g)
	początkowa	końcowa
A	60,7	61,1
B	60,7	37,2
C	58,8	69,2
D	57,6	30,3

Który roztwór glukozy miał największe stężenie? Uzasadnij odpowiedź.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:

Bardzo wiele wskazuje na to, że zarówno mitochondria, jak i plastydy pochodzą od żyjących kiedyś samodzielnie bakterii. 1,5 mld lat temu dostały się one do wnętrza przodka obecnej komórki eukariotycznej i nie uległy strawieniu. Najpierw zostały pochłonięte bakterie, które dały początek mitochondriom. Natomiast pochłonięcie bakterii fotosyntetycznych, z których powstały obecne chloroplasty nastąpiło później.
Korzystając z informacji zawartych w powyższym tekście oraz z posiadanej wiedzy podaj dwa dowody na bakteryjne pochodzenie mitochondriów i chloroplastów.
Dowód 1. -
Dowód 2. -

Na schemacie przedstawiono proces przepływu energii w biosferze.
Wyjaśnij, jaką rolę w przedstawionym procesie odgrywa energia słoneczna, a jaką energia chemiczna w postaci cukru.

Na schemacie przedstawiono dwa typy reakcji metabolicznych.
Rozpoznaj i podaj nazwy dwóch procesów biologicznych przedstawionych na schemacie, ustalając rodzaj energii warunkującej zapoczątkowanie procesu X i energii powstałej w wyniku procesu Y.

W tabeli zamieszczono dane z pomiarów intensywności fotosyntezy w różnej temperaturze.

Temperatura ($^\circ$C)	Intensywność fotosyntezy (liczba pęcherzyków $\text{O}_2$/minutę)
5	1
10	18
20	86
30	160
35	120

Skonstruuj wykres ilustrujący zależność intensywności fotosyntezy od temperatury.

Gady, ptaki i ssaki należą do owodniowców, gdyż w rozwoju zarodkowym wytwarzają błony płodowe.
Na schemacie oznaczono literami A, B i C błony płodowe gadów.
Podaj nazwy błon płodowych oznaczonych na schemacie literami A, B i C oraz określ funkcję każdej z nich.

Wodniczka pokarmowa i tętniąca to organelle komórkowe występujące między innymi u pierwotniaków.
Które z wymienionych poniżej zdań prawidłowo określa ich funkcje.

Schemat ilustruje proces osmoregulacji zachodzący w organizmie ryby żyjącej w wodzie morskiej.
Wyjaśnij, na czym polega zilustrowany na schemacie proces osmoregulacji.

Określone grupy ekologiczne roślin przystosowane są do życia w warunkach różnej wilgotności środowiska.
Podaj jedną z charakterystycznych cech budowy sukulentów oraz uzasadnij jej wartość przystosowawczą.

Na schemacie przedstawiono roślinę dwuletnią (A) i jednoroczną (B) .
Podaj jedną różnicę w cyklu rozwojowym tych roślin.

Na schemacie przedstawiono hormonalną regulację wzrostu i metamorfozy u owadów.
Wyjaśnij wpływ stężenia hormonów na poszczególne etapy metamorfozy owadów oraz określ, jakie konsekwencje mogą wynikać z utrzymującego się wysokiego poziomu hormonu juwenilnego.

Na rysunkach przedstawiono budowę morfologiczną owada i pająka.
Skonstruuj tabelę, w której przedstawisz porównanie budowy obu tych stawonogów. Uwzględnij trzy cechy budowy zewnętrznej.

Podczas uprawy kukurydzy w hodowli wodnej zaobserwowano śluzowacenie korzeni. Postawiono hipotezę, że to zjawisko może być wywołane brakiem jakiegoś pierwiastka.
Zaproponuj doświadczenie, dzięki któremu można zweryfikować postawioną hipotezę. W projekcie doświadczenia zaplanuj zestaw badawczy i kontrolny.

Przeprowadzono doświadczenie, w którym odcięte liście pewnej rośliny umieszczono w roztworze cytokininy. Stwierdzono, że przez dłuższy czas zachowują one świeżość i zieloną barwę, podczas gdy takie same liście umieszczone w czystej wodzie żółkną po upływie krótkiego czasu.
Na podstawie wyników powyższego doświadczenia określ rolę cytokinin w rozwoju roślin oraz wyjaśnij sposób działania tych związków.

Schemat przedstawia rodowód genetyczny pewnej rodziny. Kółko oznacza kobietę, kwadrat oznacza mężczyznę.
Które z poniższych określeń charakteryzuje dziedziczoną cechę?

Na wykresie przedstawiono częstość występowania zespołu Downa i zespołu dodatkowego chromosomu X u dzieci urodzonych przez matki w różnym wieku.
Odczytaj informacje przedstawione na wykresie i określ wiek matki, w którym częstotliwość urodzeń dzieci z zespołem Downa i dodatkowym chromosomem X jest największa.

Dystrofia mięśniowa Duchenne´a jest cechą sprzężoną z płcią. W pewnej rodzinie, w której rodzice nie wykazywali tego schorzenia, urodziło się dwoje dzieci. Okazało się, że jedno z nich ma dystrofię mięśniową. Wiadomo, że w rodzinie matki, brat był chory na dystrofię, drugi brat i siostra byli zdrowi. Rodzice matki nie mieli dystrofii.
Narysuj rodowód rodziny ilustrujący dziedziczenie genu warunkującego dystrofię. Określ, które z rodziców było nosicielem allelu dystrofii, jakiej płci było ich dziecko chore na dystrofię oraz jakie będzie prawdopodobieństwo, że następne dziecko też będzie chore.
Rysunek:

Odpowiedź:

Włochacz nabrzozak (Biston betularia), motyl nocny, forma o jasnym ubarwieniu, występuje na terenie Polski. Motyle te często siadają na pniach drzew i są zjadane przez ptaki. W populacji motyla występowały czasem mutacje, w wyniku których pojawiały się formy ciemne motyla. W poniższej tabeli przedstawiono wyniki badań liczebności jasnej i ciemnej formy motyla w wybranych regionach Polski.

REGION	LICZEBNOŚĆ POPULACJI
	1892 rok		1970 rok
	forma jasna	forma ciemna	forma jasna	forma ciemna
Górny Śląsk	321	1	20	336
Dolny Śląsk	342	0	98	223

Nazwij i opisz mechanizm ewolucji, który doprowadził do utrwalenia się barwy ciemnej w populacji włochacza nabrzozaka.

Diagram przedstawia zawartość DNA w jądrze oraz liczbę genów w genomie u różnych gatunków.
Porównaj przedstawione dane i określ, czy na podstawie diagramu można wnioskować o pozycji człowieka w systemie filogenetycznym. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:

Na wykresie przedstawiono zużycie energii elektrycznej na jednego mieszkańca w krajach będących członkami OECD (Organizacja ds. Ekonomicznej Współpracy i Rozwoju) i w Polsce. Polska jest członkiem OECD dopiero od 22 listopada 1996 r.
Odczytaj, jakie było zużycie energii w Polsce w 1975 r. i porównaj je ze zużyciem energii w krajach OECD.

Schemat ukazuje sposoby zagospodarowania odpadów.
Oceń, który z nich stanowi najkorzystniejszą dla środowiska metodę zagospodarowania odpadów, a który najmniej korzystną. Uzasadnij swój wybór jednym argumentem.

Poniżej przedstawiono schemat pewnego eksperymentu.
Sformułuj wniosek wynikający z tego eksperymentu.