Matura CKE Czerwiec 2011 – Geografia Rozszerzona

Na rysunku przedstawiono drogę Słońca po sklepieniu niebieskim w różnych porach roku.
Podaj szerokość geograficzną, z której obserwowano przedstawione na rysunku drogi Słońca, oraz wysokość górowania Słońca w dniu przesilenia letniego. Zapisz obliczenia.
Obliczenia

Szerokość geograficzna ..................
Wysokość górowania Słońca w dniu przesilenia letniego ..................

Na mapie zaznaczono granice stref klimatycznych oraz typów klimatów w strefie klimatów umiarkowanych, a na wykresach dane klimatyczne charakterystyczne dla czterech typów klimatów tej strefy.Na podstawie: www.klimadiagramme.de

Na rysunku przedstawiono ogólną cyrkulację powietrza na kuli ziemskiej.
Na podstawie: E. Świtalski, Podstawy geografii fizycznej z elementami geologii, Toruń 1994
Na podstawie rysunku oraz własnej wiedzy wpisz obok każdego zdania literę P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub literę F, gdy zdanie jest fałszywe.

1.	Nad biegunami wskutek istnienia prądów zstępujących tworzy się strefa obniżonego ciśnienia.	P	F
2.	Na półkuli północnej między zwrotnikiem a równikiem przeważają stałe wiatry północno-wschodnie.	P	F
3.	Odchylanie kierunku ruchu powietrza na Ziemi spowodowane jest ruchem obiegowym Ziemi.	P	F
4.	Między powietrzem zwrotnikowym i arktycznym występuje powietrze polarne.	P	F

Na mapie numerami 1–10 oznaczono wybrane prądy morskie.
Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę prądu, rodzaj (zimny lub ciepły) i numer, którym oznaczono go na mapie. Nazwy prądów wybierz spośród podanych.
Prądy morskie: Kuro-Siwo, Labradorski, Mozambicki, Peruwiański, Brazylijski, Dryf Wiatrów Zachodnich.

Wpływ prądu na klimat	Nazwa	Rodzaj (zimny lub ciepły)	Oznaczenie na mapie
Powoduje zmniejszenie opadów na wybrzeżu; przyczynił się do powstania pustyni Atakama.	........	........	........
Podnosi temperaturę powietrza na wschodnich wybrzeżach Japonii.	........	........	........
Powoduje, że wybrzeża tej części Afryki są cieplejsze i otrzymują znacznie więcej opadów niż wybrzeża położone na tej samej szerokości geograficznej po przeciwnej stronie kontynentu.	........	........	........
Sprawia, że wybrzeża Kanady są znacznie chłodniejsze od wybrzeży Europy położonych na tej samej szerokości geograficznej.	........	........	........

Na wykresach przedstawiono wielkości przepływów wody w ciągu roku w wybranych rzekach o ustrojach: śródziemnomorskim, lodowcowym, śnieżno-deszczowym i deszczowym równikowym.Na podstawie: E. Czaya, Rzeki kuli ziemskiej, PWN, Warszawa 1987
Podaj oznaczenie literowe wykresu, na którym przedstawiono przepływy wody w ciągu roku w rzece o ustroju:
śnieżno-deszczowym .........................
śródziemnomorskim .........................

Podaj dwie informacje, istotne dla gospodarki człowieka, które można odczytać z wykresów przepływów wody w rzekach.
1.
2.

W tabeli podano opisy czterech rodzajów wód podziemnych.
Wpisz do tabeli ich nazwy wybrane spośród podanych poniżej.
Woda podziemna: artezyjska, głębinowa, gruntowa, krasowa, zaskórna.

Opis wody podziemnej	Nazwa wody podziemnej
Zalega pod warstwami nieprzepuszczalnymi o dużej miąższości, nie podlega wpływom atmosfery.	.........................
Zalega blisko powierzchni Ziemi, jest zanieczyszczona, jej ilość zależy od wielkości opadów atmosferycznych.	.........................
Występuje wyłącznie w szczelinach powstałych w skałach węglanowych.	.........................
Przy nieckowatym ułożeniu warstw skalnych może samoczynnie wypływać na powierzchnię pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego.	.........................

Uzupełnij tabelę, wpisując obok cech każdego minerału jego nazwę wybraną spośród podanych poniżej.
Nazwy minerałów: diament, gips, kwarc, muskowit, ortoklaz.

Cechy minerału	Nazwa minerału
Uwodniony glinokrzemian występujący w postaci jasnych, cienkich płytek	.........................
Uwodniony siarczan wapnia, o twardości 2 w skali Mohsa oraz doskonałej łupliwości	.........................
Najpospolitszy minerał skałotwórczy, dwutlenek krzemu, o twardości 7 w skali Mohsa	.........................
Mineralny węgiel o twardości 10 w skali Mohsa oraz regularnym układzie krystalograficznym	.........................

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Formami powstałymi na przedpolu topniejącego lądolodu są

Na fotografiach przedstawiono wybrane skamieniałości przewodnie.

Na rysunku przedstawiono przekrój geologiczny przez Kotlinę Warszawską.
Na podstawie: W. Mizerski, Geologia dynamiczna dla geografów, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002

Uzupełnij zdania, wpisując właściwe określenia spośród podanych w nawiasach, tak aby informacje dotyczące zróżnicowania ludności świata były prawdziwe.
Rdzenni mieszkańcy Australii należą do odmiany ..........................
Indianie Ameryki Południowej należą do tej samej odmiany co rdzenna ludność ..........................
Językiem urzędowym w Meksyku jest język ..........................
Języki: niemiecki, francuski, włoski i retoromański są językami urzędowymi ..........................
Do Mekki pielgrzymują wyznawcy ..........................

Poniżej przedstawiono liczbę i strukturę ludności w Polsce w 2005 r. oraz 2030 r. według prognoz GUS.

Lata	Liczba ludności w mln
	ogółem	w wieku przedprodukcyjnym	w wieku produkcyjnym	w wieku poprodukcyjnym
2005	38,1	7,8	24,4	5,9
2030	35,6	5,3	20,7	9,6

Przedstawione w tabeli prognozowane zmiany oznaczają szybki wzrost współczynnika obciążenia ekonomicznego, który w 2030 r. prawdopodobnie wyniesie 72 osoby niepracujące na 100 osób pracujących, przy aktualnym wskaźniku 56 osób niepracujących na 100 osób pracujących.
Według prognoz wzrośnie liczba gospodarstw domowych jednoosobowych oraz dwuosobowych, podczas gdy liczba pozostałych się zmniejszy. Obecnie dzieci nie wchodzą w skład około 23% gospodarstw domowych. Wzrasta także liczba osób niezamierzających wiązać się formalnie z kimkolwiek, podobnie jak liczba osób późno zawierających związki, w których często zapada decyzja o nieposiadaniu dzieci. Należy liczyć się z tym, że jeśli prognozy się spełnią, wystąpi wiele poważnych problemów społecznych i gospodarczych.
Na podstawie: R. Rogacki, Geografia społeczno-gospodarcza Polski, PWN, Warszawa 2007

W tabeli przedstawiono zmiany w strukturze ludności Polski w latach 1950–2007.

Wyszczególnienie	1950	1955	1960	1965	1970	1975	1980	1985	1990	1995	2000	2007
Liczba kobiet na 100 mężczyzn	110	108	107	106	106	106	105	105	105	106	106	107

Źródło: Rocznik demograficzny, GUS, Warszawa 2008
Podaj główną przyczynę dużego wskaźnika feminizacji w latach 50. XX w. oraz na początku XXI w.
Lata 50. XX w.

Początek XXI w.

Wpisz obok opisów okręgów przemysłowych ich nazwy wybrane spośród podanych poniżej.
Okręgi przemysłowe: Dolina Krzemowa, Okręg Witwatersrand, Okręg Detroit-Toledo, Okręg Uralski, Zagłębie Ruhry.

Opis okręgu	Nazwa okręgu
Położony w północno-wschodniej części kraju okręg, w którym w I połowie XX w. rozwinął się przemysł samochodowy (Ford, Chrysler, General Motors). Obecnie główny ośrodek przemysłowy tego okręgu charakteryzuje się odpływem ludności i wysoką stopą bezrobocia.	.........................
Jedna z największych technopolii na świecie, w której zlokalizowano między innymi zakłady produkujące komputery i urządzenia elektroniczne dla lotnictwa.	.........................
Okręg, w którym po restrukturyzacji i zamknięciu większości kopalń dominuje nowoczesne hutnictwo żelaza oraz przemysł elektromaszynowy i petrochemiczny.	.........................
Okręg, w którym są wydobywane rudy uranu, złoto, srebro, platyna, węgiel kamienny i diamenty. Rozwinęło się w nim hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych oraz przemysł elektromaszynowy. Jest najważniejszym okręgiem przemysłowym kraju.	.........................

Poniżej przedstawiono strukturę produkcji energii elektrycznej w 2004 r. w % według rodzajów elektrowni w wybranych krajach oznaczonych numerami 1–4.
Źródło: Świat w liczbach 2008/2009, WSiP, Warszawa 2009
Opisy uwarunkowań rozwoju energetyki wybranych krajów:
A. Duże możliwości kapitałowe, dzięki którym wykorzystuje się w energetyce pierwiastki promieniotwórcze.
B. Ze względu na brak własnych złóż surowców energetycznych większość wytwarzanej energii jest produkowana z importowanych surowców.
C. Rzeki o dużych przepływach i znacznych spadkach mające ogromny potencjał energetyczny.
D. Własne bogate złoża węgla kamiennego i energia wodna pozyskiwana z licznych górskich rzek.
Wpisz do tabeli oznaczenia opisów uwarunkowań rozwoju energetyki podanych krajów oraz numery diagramów przedstawiających strukturę produkcji energii elektrycznej w tych krajach.

Kraj	Opis (wpisz literę)	Diagram (wpisz numer)
Francja	.........................	.........................
Brazylia	.........................	.........................
Japonia	.........................	.........................

Uporządkuj wymienione okręgi przemysłowe Polski od najstarszego do najmłodszego według kolejności ich powstania.
Okręgi: Centralny (COP), Koniński, Łódzki.

Poniższe zdania dotyczą występowania i eksploatacji surowców mineralnych w Polsce.
Wpisz obok każdego zdania literę P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub literę F, gdy zdanie jest fałszywe.

1.	Na obszarze Niecki Nidziańskiej występują złoża gipsów.	P	F
2.	W okolicach Kłodawy wydobywane są fosforyty.	P	F
3.	W Zatoce Puckiej występują złoża soli magnezowo-potasowych.	P	F
4.	W okolicach Strzegomia wydobywane są granity.	P	F
5.	W okolicach Tarnobrzega wydobywane są bazalty.	P	F

Podaj dwie zalety oraz dwie wady eksploatacji węgla brunatnego i/lub wykorzystania tego surowca w elektrowniach.
Zalety:
1.
2.
Wady:
1.
2.

Wpisz nazwy zbóż, których dotyczą podane poniżej opisy.
A. Wymaga żyznych słabo przepuszczalnych gleb. Ponad 90% światowych zbiorów tego zboża pochodzi z monsunowych obszarów południowej i południowo-wschodniej Azji. Ponadto uprawy występują na Nizinie Zatokowej w Stanach Zjednoczonych, w Brazylii, w delcie Nilu i w delcie Nigru.
..................
B. Pochodzi z Meksyku, skąd sprowadzono to zboże do Europy na początku XVI w. Największe plony uzyskuje się w warunkach ciepłego i w miarę wilgotnego klimatu o okresie wegetacji około 200 dni. Największe obszary upraw występują na Nizinach Wewnętrznych w Stanach Zjednoczonych, nad Żółtą Rzeką w Chinach i na Wyżynie Brazylijskiej.
..................
C. Zboże to uprawiane jest niemal wyłącznie w Europie, a jego udział w światowych zbiorach zbóż wynosi zaledwie 1%. Czołowymi producentami są Rosja, Niemcy i Polska. Ma niewielkie wymagania klimatyczne i glebowe.
..................

Literami A–D oznaczono opisy warunków przyrodniczych dla rozwoju rolnictwa wybranych regionów Polski.
A. Korzystne dla sadów warunki przyrodnicze, takie jak nasłonecznienie i długość okresu wegetacyjnego na południowych stokach wzniesień o niewielkim nachyleniu.
B. Korzystne dla rolnictwa ukształtowanie powierzchni i duży udział czarnych ziem sprzyjające wysokiemu udziałowi gruntów ornych w użytkowaniu ziemi.
C. Najkrótszy (poza obszarem gór) okres wegetacyjny, wysoka lesistość i duży udział gleb inicjalnych.
D. Duże zasoby użytków zielonych, znajdujących się głównie w dolinach rzek, sprzyjające wysokiemu na tle kraju udziałowi chowu bydła.
Przyporządkuj każdemu z wymienionych regionów opis warunków przyrodniczych dla rozwoju rolnictwa wybrany spośród podanych powyżej.
Kujawy .........................
Podlasie .........................
Wyżyna Kielecko-Sandomierska .........................

W tabeli przedstawiono dane dotyczące wybranych czynników rozwoju rolnictwa w trzech krajach.

Kraj	Ludność rolnicza w % ogółu ludności	Powierzchnia użytków rolnych na 1 ciągnik (w ha)	Zużycie nawozów sztucznych na 1 ha użytków rolnych (w kg)	Średnia wielkość gospodarstw rolnych (w ha)
.........................	3,8	15	222,1	26,6
.........................	2,6	63	55,0	246,0
.........................	4,2	2,2	306,6	1,2

Na podstawie: Tablice geograficzne, Adamantan, Warszawa 2007
Wpisz do tabeli nazwy odpowiednich krajów wybrane spośród podanych poniżej.
Kraje: Japonia, Francja, Kanada, Rosja.

Zadania 30. i 31. wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono podział wód części Bałtyku.
Na podstawie: www.pgi.gov.pl

Na mapie oznaczono numerami 1–7 położenie wybranych parków narodowych w Polsce.
Uzupełnij tabelę na podstawie charakterystycznych cech parków narodowych. Wpisz odpowiednio nazwę parku oraz numer, którym oznaczono na mapie jego położenie.

Charakterystyczne cechy parku narodowego	Nazwa parku narodowego	Numer na mapie
– obejmuje swoim zasięgiem fragment pierwotnego lasu niżowego – największą powierzchnię zajmują grądy	........	........
– w krajobrazie dominują piaszczyste równiny sandrowe oraz jeziora rynnowe – występują przede wszystkim bory sosnowe	........	........
– występują liczne wąwozy lessowe – przez park przepływa rzeka Wieprz	........	........

W wielu krajach maleje odsetek powierzchni zajmowanej przez naturalne obszary podmokłe.

Wykonaj polecenia na podstawie fragmentu artykułu prasowego na temat zanieczyszczenia powietrza w Zakopanem.
Zimą zanieczyszczenie powietrza w Zakopanem wielokrotnie przekracza dopuszczalne normy.
Ten problem w stolicy Tatr narasta od kilku lat. Ze względu na ceny wielu mieszkańców Zakopanego powraca do ogrzewania węglowego, mimo zalet stosowania oleju opałowego i możliwości podłączania budynków do geotermalnej sieci. Do tego dochodzą spaliny z rur wydechowych samochodów, które stoją w niekończących się korkach. Na widoczny gołym okiem smog duży wpływ ma też bezwietrzna pogoda. W walce z zanieczyszczeniem na nic zdają się działania miasta, które spłaca odsetki od kredytów zaciągniętych na zmianę ogrzewania na bardziej ekologiczne. Z takich prezentów korzysta garstka mieszkańców stolicy Tatr.
Na podstawie: www.turystycznapolska.pl

Uzupełnij opisy szlaków żeglugi, wpisując we właściwe miejsca nazwy kanałów.
A. Morski szlak żeglugi z portów Morza Egejskiego przez położony na terenie Grecji Kanał .................. do portów nad Morzem Jońskim.
B. Szlak żeglugi ze wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej przez Kanał .................. na Ocean Spokojny, do Australii i Azji Południowo-Wschodniej.
C. Morski szlak żeglugi z portów Morza Bałtyckiego przez położony na terenie Niemiec Kanał .................. do portów nad Morzem Północnym.

Na mapie literami A–E oznaczono wybrane obszary konfliktów, w których akty zbrojne są podejmowane przez organizacje terrorystyczne.
Przyporządkuj każdej z podanych organizacji terrorystycznych właściwą literę, którą oznaczono główny obszar jej działania.
ETA .........................
Hamas .........................