Matura CKE Czerwiec 2015 – Geografia Rozszerzona

Zadania 1.‒7. rozwiąż, korzystając z barwnej mapy fragmentu Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego (strona I barwnego materiału źródłowego).
Zadanie 1. (0–1)
Na fotografii przedstawiono Jezioro Borowo (B6).
Na podstawie: www.metropoliagdansk.pl
Podaj kierunek geograficzny, w którym ustawiono obiektyw aparatu fotograficznego podczas wykonywania zdjęcia.
..................

W leśniczówce Kamień (C9) wyznaczono początek trasy biegu na orientację. Zawodnicy mają dotrzeć do innej leśniczówki, położonej poza obszarem Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Azymut z miejsca startu do leśniczówki, która jest celem uczestników biegu, wynosi 40°.

Zadanie 3. (0–1)
Poniżej opisano dwa obszary przedstawione w wybranych polach barwnej mapy.
Obszar 1.
Znajdują się tu zabudowania, droga krajowa i stacja kolejowa. Część obszaru pokrywają lasy i łąki, a rzeka utworzyła liczne meandry.
Obszar 2.
Cały obszar pokrywają lasy, występują głazy narzutowe, brak wód powierzchniowych, a wysokość bezwzględna nie przekracza 160 m n.p.m.
Przyporządkuj każdemu z powyższych obszarów odpowiednie pole mapy. Oznaczenia pól wybierz z podanych: B7, F2, G4, I4.
Obszar 1. .........................
Obszar 2. .........................

Na fotografii przedstawiono Zakład Zagospodarowania Odpadów „Eko Dolina”.
Na podstawie: www.ekodolina.pl
„Eko Dolina” jest jednym z najnowocześniejszych zakładów zagospodarowania odpadów w Polsce. Zakład powstał przy starym składowisku odpadów. W 2003 roku oddano do użytku halę składową wyposażoną w pełny system uszczelnień, zdrenowaną i zaopatrzoną w instalację odgazowującą. Uzyskany w ten sposób gaz jest wzbogacany, a następnie wykorzystany do produkcji energii. W 2009 roku wybudowano kompostownię halową, która pozwoliła na ograniczenie składowania odpadów biodegradowalnych.
Na podstawie: www.ekodolina.pl

Zadanie 8. (0–2)
Poniżej na mapie przedstawiono krajobrazy geomorfologiczne Pobrzeża Kaszubskiego i Mierzei Helskiej. Numerami od 1 do 3 oznaczono wybrane formy rzeźby.Na podstawie: J. Kondracki, Geografia regionalna Polski, Warszawa 1998.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego numeru wskazującego na mapie formę rzeźby odpowiedni czynnik i właściwy proces rzeźbotwórczy, których działanie doprowadziło do powstania tej formy rzeźby.

Forma rzeźby	Czynnik rzeźbotwórczy	Proces rzeźbotwórczy
1	........	........
2	........	........
3	........	........

Zadanie 9. (0–1)
Zadanie wykonaj na podstawie fotografii przedstawiającej widomy ruch sfery niebieskiej i wykonanej w obserwatorium astronomicznym na Hawajach (strona II barwnego materiału źródłowego). Punkt wskazany na fotografii strzałką znajduje się 20° nad płaszczyzną horyzontu.
Podaj szerokość geograficzną miejsca, w którym znajduje się obserwatorium.
Szerokość geograficzna ..................

Zadanie 10. (0–2)
Samolot wyleciał z Warszawy (52°N, 21°E) 1 lutego o godz. 10$^{00}$ czasu strefowego. Lot do Chicago (42°N, 88°W) trwał 9 godzin. W Chicago obowiązuje czas strefowy wyznaczony według 90°W.
Podaj datę i godzinę lądowania samolotu według czasu strefowego w Chicago.
Obliczenia:

Data .................. Godzina ..................

Na rysunku przedstawiono strzałkami typowe trasy cyklonów tropikalnych na półkuli północnej (w sierpniu) i na półkuli południowej (w lutym).
Na podstawie: A. N. Strahler, Introduction to Physical Geography, 1965.

Zadanie wykonaj na podstawie zdjęcia satelitarnego i mapy, na których przedstawiono Morze Kaspijskie wraz z zatoką Kara Bogaz Goł oraz zróżnicowanie zasolenia ich wód (strona II barwnego materiału źródłowego).

Zadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy, na której przedstawiono rozkład rocznych sum opadów atmosferycznych na Ziemi (strona III barwnego materiału źródłowego).

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii masywu górskiego z kotłem lodowcowym i jeziora cyrkowego (strona III barwnego materiału źródłowego).

Na mapie przedstawiono budowę geologiczną Islandii.
Na podstawie: W. Mizerski, Geologia regionalna kontynentów, Warszawa 2004.

Zadanie 16. (0–1)
Na mapie oznaczono literami A‒D wybrane regiony Polski.
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2013.
Wielkość odpływu wody z obszaru Polski zależy przede wszystkim od warunków klimatycznych, zdolności retencyjnej skał wodonośnych i rzeźby terenu. Z obszaru Polski odpływa rzekami średnio 5,6 litrów wody z powierzchni 1 km$^2$ w ciągu jednej sekundy.
Przyporządkuj do każdego opisu odpływu rzecznego region Polski, dla którego jest on charakterystyczny. Wstaw znak X w odpowiednie komórki tabeli.

Opis odpływu rzecznego	Region (wybierz z A, B, C, D)
Niskie opady w ciągu roku i duże straty z powodu parowania są bezpośrednią przyczyną niskiego odpływu wody (ok. 1 l/s · km$^2$).	.........................
Na dużą wielkość odpływu (ponad 10 l/s · km$^2$) wpływają wysokie opady, słaba retencja podłoża i znaczne różnice wysokości.	.........................

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii kamieniołomu dolomitów „Laskowa Góra” w Górach Świętokrzyskich (strona III barwnego materiału źródłowego) i poniższego tekstu.
Kamieniołom „Laskowa Góra” to miejsce eksploatacji dolomitów dewońskich, skał o szarej barwie, drobnoziarnistej strukturze, miejscami zawierających faunę koralowców. Ławice dolomitów pocięte są spękaniami, wzdłuż których rozwinęły się jaskinie. W 1979 r. odkryto tu najdłuższą świętokrzyską jaskinię rozwiniętą w dolomitach. Ta jaskinia została zniszczona w czasie późniejszej eksploatacji złoża.
Na podstawie: www.geotyda.pl

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii przedstawiającej profil glebowy (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Zadanie wykonaj na podstawie mapy warunków naturalnych dla rozwoju rolnictwa (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Zadanie 20. (0–1)
Zadanie wykonaj na podstawie mapy przedstawiającej zmiany zasobów użytków rolnych w gospodarstwach indywidualnych w Polsce w latach 1990–2002 (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Wymień trzy województwa, dla których jest charakterystyczny wysoki wzrost udziału własności indywidualnej gospodarstw rolnych, i podaj przyczynę tej zmiany.
1. ..................
2. ..................
3. ..................
Przyczyna:

Zadanie 21. (0–1)
Na mapie zaznaczono państwa, w których uprawia się rośliny genetycznie modyfikowane. Dla wybranych państw podano ogólną powierzchnię upraw GMO (w mln ha) w 2012 roku.
Na podstawie: www.isaaa.org
Wyjaśnij, dlaczego w niektórych krajach Azji Południowo-Wschodniej są uprawiane rośliny zmodyfikowane genetycznie.

Zadanie 22. (0–1)
Zadanie wykonaj, wykorzystując fotografie wybranych świątyń (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj do każdej grupy państw odpowiednią religię, wybraną z podanych poniżej, oraz świątynię charakterystyczną dla danej religii.
buddyzm islam hinduizm katolicyzm prawosławie

Grupa państw	Nazwa religii	Świątynia (wpisz literę)
Sudan, Indonezja	.........................	.........................
Argentyna, Filipiny	.........................	.........................

Zadanie 23. (0–1)
Na wykresach 1 i 2 przedstawiono wybrane dane dotyczące ludności Polski w latach 2000‒2011.
Wykres 1. Struktura wieku ludności Polski w latach 2000‒2011.
Na podstawie: www.stat.gov.pl
Wykres 2. Stopa bezrobocia ogółem i w wybranych grupach wiekowych w Polsce w latach 2000‒2011
Na podstawie: www.stat.gov.pl
Uzupełnij zdania. Wpisz w wyznaczonych miejscach jedno z określeń podanych w nawiasach, tak aby w zdaniach znalazły się prawidłowe opisy zjawisk przedstawionych na wykresach.
1. Na podstawie wykresu 1. można stwierdzić, że w latach 2000‒2011 współczynnik obciążenia demograficznego ludności w wieku produkcyjnym ludnością w wieku pozaprodukcyjnym się .......................... (zmniejszał / zwiększał)
2. Dzięki zmianie stopy bezrobocia w latach 2002‒2008 obciążenie ekonomiczne osób zatrudnionych osobami pozostającymi poza systemem zatrudnienia w tym czasie się .......................... (zmniejszyło / zwiększyło)
3. W okresach wzrostu bezrobocia ogółem różnice między bezrobociem w poszczególnych grupach wiekowych są .......................... (mniejsze / większe)

Zadanie 24. (0–1)
Na wykresie przedstawiono zmiany wielkości współczynnika dzietności w Polsce w latach 1990‒2009.
Na podstawie: www.stat.gov.pl
W krajach wyżej rozwiniętych, w tym ‒ w Polsce, następuje zjawisko upodabniania się cech demograficznych ludności wsi i miast. Przykład takiego zjawiska pokazano na powyższym wykresie.
Sformułuj dwa wnioski odnoszące się do zmian dzietności na wsi i w miastach w Polsce w latach 1991‒2002.

Zadanie 25. (0–1)
Na wykresach przedstawiono liczbę mężczyzn i kobiet według 5-letnich przedziałów wiekowych w Polsce w 2010 roku oraz prognozę na rok 2050.
Na podstawie: www.esa.un.org
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F ‒ jeśli jest fałszywa.

1.	W 2050 roku, w porównaniu do 2010 roku, obowiązkiem szkolnym objętych będzie więcej osób.	P	F
2.	W 2050 roku średnia długość życia mężczyzn będzie większa niż w 2010 roku.	P	F
3.	W 2050 roku w porównaniu do 2010 roku wskaźnik feminizacji zwiększy się w najstarszej grupie wiekowej.	P	F

Zadanie 26. (0–1)
W tabeli przedstawiono współczynniki urbanizacji Ameryki Południowej i Afryki oraz wybranych państw na tych kontynentach w 2010 roku.

Ludność miejska w % ogółu ludności
Ameryka Południowa Argentyna Brazylia	70,2 92,4 86,5
Afryka Nigeria Egipt	40,0 49,8 43,4

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012.
Wyjaśnij, dlaczego państwa Ameryki Południowej i Afryki różnią się wielkością współczynników urbanizacji.

W tabeli przedstawiono w % produkcję energii elektrycznej według rodzajów elektrowni w wybranych państwach.

Państwo	Elektrownie cieplne	Elektrownie wodne, wiatrowe, słoneczne	Elektrownie jądrowe
Indie	83,0	14,2	2,5
Norwegia	0,6	99,4	-
Francja	6,8	15,0	78,0

Na podstawie: J. Kądziołka, K. Kocimowski, E. Wołonciej, Świat w liczbach 2013, Warszawa 2013.

Zadanie 29. (0–1)
W 1963 r., trzy lata po wybudowaniu zapory wodnej we włoskich Alpach, po intensywnych opadach deszczu doszło w jej sąsiedztwie do powstania osuwiska. Masy skalne osunęły się do zbiornika wodnego, a fala powodziowa spowodowała śmierć około 2600 osób.
Poniżej przedstawiono zasięg tego osuwiska oraz przekrój geologiczny przez dolinę, w której zlokalizowano zaporę.Na podstawie: P. Migoń, Geomorfologia, Warszawa 2006.
Uzupełnij schemat tak, aby przedstawiał przyczyny i skutki powstania powyższego osuwiska. Wpisz we właściwe pola odpowiednie litery.
A. Intensywne opady deszczu.
B. Powstanie fali powodziowej.
C. Zalanie miejscowości Longarone.
D. Zaburzenie równowagi mas skalnych na zboczu doliny.
E. Pionowe przemieszczenie warstw skalnych wzdłuż uskoków.
F. Podniesienie poziomu wód podziemnych na skutek wybudowania zbiornika.
G. Synklinalna budowa geologiczna, sprzyjająca powstaniu powierzchni ześlizgu.

.........................	→ → →	Powstanie osuwiska	→	.........................	→	.........................
.........................
.........................

Na fotografiach przedstawiono fragmenty czterech muzeów techniki związanych z tradycjami przemysłowymi różnych regionów Polski.
Na podstawie: www.klubpodroznikow.com, www.flickr.com, www.national-geographic.pl, www.geocaching.com

Zadanie 31. (0–1)
Na mapie zaznaczono ośrodki wydobycia wybranych surowców mineralnych w Polsce.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2013.
Spośród zaznaczonych na mapie ośrodków eksploatacji surowców mineralnych wybierz dwa, w których pozyskuje się skały węglanowe.
1. .........................
2. .........................

Zadanie 32. (0–2)
W tabeli przedstawiono wielkość przewozów osób w Polsce według rodzajów transportu w latach 2000–2011.

Rodzaj transportu	Rok
	2000	2005	2010	2011
Przewozy osób w tysiącach pasażerów
kolejowy	360687	258110	261314	263609
samochodowy	954515	782025	569652	534885
lotniczy	2880	4637	4990	6491
żegluga śródlądowa	1265	1444	1397	1519
żegluga morska	625	714	671	637

Na podstawie: www.stat.gov.pl
Podaj nazwę rodzaju transportu o największej dynamice wzrostu w przewozie osób w latach 2000–2011 oraz wymień trzy przyczyny takiej dynamiki bez uwzględniania cech transportu.
Rodzaj transportu ..................
Przyczyny największej dynamiki wzrostu:

Zadanie 33. (0–1)
Na wykresie przedstawiono wartość trzech wskaźników służących do pomiaru HDI dla czterech państw świata w 2011 roku.
Na podstawie: www.hdr.undp.org
Uzupełnij legendę. Wpisz obok każdego kwadratu literę, którą oznaczono odpowiedni wskaźnik. Wskaźniki wybierz spośród podanych poniżej.
A. Oczekiwana liczba lat edukacji dla dzieci rozpoczynających proces kształcenia.
B. Dochód narodowy na osobę w USD, liczony według parytetu nabywczego waluty.
C. Oczekiwana długość życia.
D. Gęstość zaludnienia (liczba osób na 1 km$^2$).
Legenda
.........................

.........................

.........................

Na mapie zaznaczono wybrane państwa Europy. Strzałkami wskazano trzy główne kierunki eksportu z tych państw.
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2012, Warszawa 2012.

Zadanie 35. (0–1)
Na mapie Afryki oznaczono literami A i B wybrane państwa.
Na podstawie: www.d-maps.com
Sudan Południowy powstał w wyniku wyodrębnienia się nowego państwa bez upadku dotychczasowego. Uzyskanie niepodległości przez Sudan Południowy nie zakończyło konfliktu między tym krajem a Sudanem. Na pograniczu tych państw dochodzi do walk zbrojnych o dostęp do zasobów głównego bogactwa naturalnego tego obszaru.
Dokończ zdanie – wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1–3.
Przedmiotem sporu Sudanu i państwa oznaczonego na mapie literą

A.	A.	jest dostęp do zasobów	1.	rudy żelaza.
B.	B.		2.	ropy naftowej.
			3.	węgla kamiennego.