Matura CKE Czerwiec 2017 – Geografia Rozszerzona

Na rysunku przedstawiono oświetlenie Ziemi podczas przesilenia letniego.
Na podstawie: apollo.astro.amu.edu.pl
Uzupełnij poniższe zdania odnoszące się do sytuacji przedstawionej na rysunku. Wpisz właściwe określenia, dobierając je z podanych w nawiasach.
W najbliższych dniach długość dnia na półkuli północnej się (wydłuży / skróci) ..........................
W najbliższych godzinach we wschodniej części Chin (nastąpi noc / będzie trwał dzień) ..........................
W dniu, dla którego przedstawiono na rysunku oświetlenie Ziemi, w Polsce obowiązuje czas (wschodnioeuropejski / środkowoeuropejski) ..........................
W Australii podczas oświetlenia Ziemi przedstawionego na rysunku − w porównaniu z Japonią − noc jest (dłuższa / krótsza) ..........................

Na fotografii przedstawiono powierzchnię Księżyca z licznymi kraterami.

Zadania od 4. do 11. wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej okolic Olsztynka, położonego w województwie warmińsko-mazurskim (strona I barwnego materiału źródłowego).
Zadanie 4.
Na fotografii przedstawiono część największego zbiornika wodnego znajdującego się na załączonej barwnej mapie.
www.nurkowapolska.pl
Zaznacz poprawne dokończenie każdego zdania.
1. Aby wykonać fotografię, obiektyw aparatu fotograficznego skierowano na

2. Na cyplu oznaczonym literą X znajduje się

Korzystając z mapy, podaj dwie cechy położenia komunikacyjnego Olsztynka.
1.
2.

Podaj trzy cechy misy jeziora Pluszne.
1.
2.
3.

Na załączonej barwnej mapie długość jeziora Pluszne w linii prostej wynosi $15\text{ cm}$.
Oblicz skalę liczbową mapy, na której długość tego jeziora w linii prostej wynosi 3,75 cm. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:

Skala liczbowa mapy: ..................

Na podstawie mapy rozpoznaj opisane jeziora. Wpisz ich nazwy do tabeli, wybrane z podanych poniżej.
Jemiołowo (DE4/5) Niskie (HI5) Staw (H4) Wenyk (F5)

Opis	Nazwa jeziora
Bezodpływowe jezioro widoczne z trasy kolejowej prowadzącej do Olsztynka.	.........................
Jezioro przepływowe o słabo rozwiniętej linii brzegowej, położone w otoczeniu pól i łąk.	.........................
Jezioro położone na południowy wschód od ośrodka jeździeckiego znajdującego się w miejscowości Mierki (F3) i oddalone w linii prostej o około 3,5 km od tego ośrodka.	.........................

Zielonowo (IJ2/3) i Pluski (KL2/3) to letniskowe miejscowości, których atrakcyjność turystyczna wynika głównie z położenia nad jeziorem Pluszne.
Korzystając z mapy, podaj po dwie inne cechy miejscowości Zielonowo i Pluski wpływające na ich atrakcyjność turystyczną.
Zielonowo:
1.
2.
Pluski:
1.
2.

Z lotniska w Gryźlinach (H1/2) wystartował motoszybowiec i skierował się nad wybrany obiekt zgodnie z azymutem $210^\circ$.
Zaznacz obiekt, nad który skierował się motoszybowiec zgodnie z podanym azymutem.

Miasto Olsztynek i jego okolice położone są na obszarze rozległego sandru.
Zaznacz dwie cechy obszarów sandrowych.
A. Występowanie żyznych kompleksów gleb brunatnych.
B. Obecność niewielkich, ale głęboko wciętych dolin rzecznych.
C. Przewaga piasków i żwirów w osadach występujących na powierzchni.
D. Przewaga grądów wśród zespołów leśnych porastających obszar sandru.
E. Rzeźba terenu słabo zróżnicowana pod względem wysokości bezwzględnych.
Wybrana cecha 1: .........................
Wybrana cecha 2: .........................

Poniżej zamieszczono klimatogram sporządzony dla stacji meteorologicznej w Bombaju (Mumbaju) ($18^\circ 54'\text{N}; 72^\circ 49'\text{E}$).
Na podstawie: J. Kądziołka, K. Kocimowski, E. Wołonciej, Świat w liczbach 2013, Warszawa 2013.

Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której zamieszczono obraz uśrednionego zachmurzenia nieba w latach 2002−2015, wykonany przez NASA na podstawie danych satelitarnych. Numerami od 1 do 3 oraz literą X oznaczono wybrane obszary Ziemi (strona II barwnego materiału źródłowego).

Na wykresie przedstawiono udział zlewisk dwóch oceanów i obszarów bezodpływowych w ogólnej powierzchni Ameryki Południowej.
Wpisz w wykropkowane miejsca nazwy dwóch oceanów oraz podaj przyczynę różnego udziału obszaru zlewisk tych oceanów w ogólnej powierzchni Ameryki Południowej.
Na podstawie: J. Puskarz (red.), Geografia. Encyklopedia szkolna PWN, Warszawa 2002.
zlewisko Oceanu ..................
zlewisko Oceanu ..................
Przyczyna:

Na rysunkach wykonanych w tej samej skali przedstawiono dwa systemy rzeczne (A i B) z zaznaczonymi punktami pomiarowymi wielkości przepływu (X i Y).
Przepływy w punkcie pomiarowym X są większe od przepływów w punkcie pomiarowym Y.
Korzystając z rysunku, podaj dwie przyrodnicze przyczyny różnic w wielkości przepływów w punktach pomiarowych zaznaczonych na rysunku.
1.
2.

Zadanie wykonaj na podstawie zdjęcia satelitarnego, na którym literami A, B i C oznaczono wybrane obszary (strona II barwnego materiału źródłowego).

Na blokdiagramie przedstawiono profil podłużny rzeki i przekroje poprzeczne jej koryta w biegu górnym, środkowym i dolnym.
Na podstawie: E. Bajkiewicz-Grabowska, Z. Mikulski, Hydrologia ogólna, Warszawa 1999.
Uzupełnij poniższe zdania. Wpisz w wyznaczonych miejscach określenia dobrane z podanych w nawiasach, tak aby zdania informowały o prawidłowościach dotyczących zmian cech elementów środowiska przyrodniczego wraz z biegiem rzeki.
Wraz z biegiem rzeki przepływ wody w rzece (wzrasta / maleje) ..........................
Szerokość doliny rzecznej wraz z biegiem rzeki się (zwiększa / zmniejsza) ..........................
Zmienia się frakcja ziaren rumoszu skalnego, których średnica wraz z biegiem rzeki jest coraz (większa / mniejsza) ..........................

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii, na których przedstawiono dwa typy wulkanów występujące na Ziemi (strona III barwnego materiału źródłowego).
W poniższej tabeli podano wybrane cechy odnoszące się do dwóch różnych typów wulkanów przedstawionych na fotografiach.
Uzupełnij tabelę. Wpisz znak X w odpowiednie komórki, tak aby każda z cech odnosiła się do właściwego wulkanu.

Cecha wulkanu	Popocatépetl	Mauna Loa
Lawa wyrzucana przez wulkan ma małą lepkość i szybko płynie.	.........................	.........................
Jednym z głównych produktów wyrzucanych przez wulkan jest materiał piroklastyczny w postaci popiołów i lapilli.	.........................	.........................
Powstanie wulkanu wiąże się z występowaniem tzw. plamy gorąca z dala od krawędzi płyt.	.........................	.........................

Na mapie numerami $1-3$ oznaczono główne jednostki tektoniczne Polski.
Na podstawie: Geograficzny atlas Polski, Warszawa 2000.
Zaznacz dwie informacje dotyczące jednostki tektonicznej oznaczonej na mapie numerem 2.
A. Obszar położony w południowej części tej jednostki powstał podczas orogenezy alpejskiej.
B. W południowo-zachodniej części tej jednostki tektonicznej znajdują się skały sfałdowane podczas orogenezy hercyńskiej.
C. W skład tej jednostki wchodzą m.in. monoklina przedsudecka i niecka miechowska.
D. Na prekambryjskim podłożu krystalicznym poziomo zalegają skały osadowe młodszych er geologicznych.
Wybrana informacja 1: .........................
Wybrana informacja 2: .........................

Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj do podanych w tabeli opisów właściwe regiony geograficzne Polski, wybrane z podanych.
Góry Świętokrzyskie, Karkonosze, Pieniny, Bieszczady, Tatry

Opis regionu	Region
A. Pasmo o budowie zrębowej, które ma trzon składający się z granitów. Najwyższy szczyt wznosi się nad pozostałością paleogeńskiej (trzeciorzędowej) powierzchni zrównania. Występują tu cyrki lodowcowe i moreny, które są skutkiem przeobrażeń dokonanych przez lokalne zlodowacenia.	.........................
B. Łańcuch górski zbudowany z granitowego trzonu i płaszczowin. Wyrazista rzeźba polodowcowa podobna jest do alpejskiej. W zachodniej części gór wietrzejące wapienie i dolomity tworzą ostańce i inne formy skalne.	.........................
C. Zwarte pasmo wzniesień. Znane z masywnych bloków wapiennych i głębokiego rozcięcia dokonanego przez górską rzekę, która tworzy kilka malowniczych zakrętów, a wysokość względna urwistych ścian skalnych wynosi od 300 do 500 m.	.........................

Wpisz pod każdym z opisów trzech typów gleb strefowych, występujących w strefie klimatów umiarkowanych, nazwę typu gleby, której dany opis dotyczy.
A. Występuje w klimacie kontynentalnym umiarkowanie suchym, pod roślinnością stepów, głównie na utworach lessowych.
..................
B. Powstaje w strefie umiarkowanej ciepłej pod lasami liściastymi i mieszanymi. Ma odczyn słabo kwaśny lub obojętny.
..................
C. Wykształcona na piaskach i żwirach, głównie pod lasami iglastymi. Ma cienki poziom próchniczny i charakteryzuje się znacznym zakwaszeniem. Są dla niej charakterystyczne poziomy wymywania i wmywania.
..................

Na mapie oznaczono numerami od 1 do 4 wybrane państwa, w których języki urzędowe należą do różnych grup.
Na podstawie: www.d-maps.com
Uzupełnij tabelę. Wpisz w każdym wierszu numer, którym oznaczono na mapie państwo należące do podanej grupy językowej, oraz podaj jego nazwę.

Grupa językowa	Numer na mapie	Nazwa państwa
germańska	..................	..................
romańska	..................	..................
słowiańska	..................	..................

W tabeli przedstawiono strukturę ludności według grup wiekowych w województwach świętokrzyskim i warmińsko-mazurskim w 2014 roku.

Województwo	Ludność w wieku
	przedprodukcyjnym	produkcyjnym	poprodukcyjnym
	w % ogółu ludności
świętokrzyskie	17,0	62,6	20,4
warmińsko-mazurskie	18,8	64,2	17,0

Na podstawie: Regiony Polski, Warszawa 2015.
Podaj dwie cechy struktury demograficznej województwa warmińsko-mazurskiego wskazujące, że ta struktura jest korzystniejsza dla rozwoju społeczno-gospodarczego niż w województwie świętokrzyskim. Uzasadnij, że podane cechy na to wskazują.
Cecha:

Uzasadnienie:

Cecha:

Uzasadnienie:

Na wykresie przedstawiono strukturę wieku i płci ludności Polski w 2014 roku.
Na podstawie: Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2014 r. Stan w dniu 31 XII.
Korzystając z wykresu, uzasadnij, że w Polsce po 2010 r. występuje zjawisko starzenia się społeczeństwa.

Na mapie Australii literami A–D zaznaczono regiony różniące się liczbą mieszkańców.
Na podstawie: www.bicycleperth.blogspot.com
Przyporządkuj każdemu z zaznaczonych na mapie regionów A–D po jednym geograficznym czynniku decydującym o zaludnieniu danego regionu. Wpisz odpowiednią cyfrę obok litery oznaczającej region na mapie.
1. Występowanie bardzo wysokich temperatur powietrza i bardzo skąpych opadów atmosferycznych.
2. Występowanie od grudnia do lutego bardzo wysokich temperatur powietrza wraz z obfitymi opadami atmosferycznymi.
3. Występowanie zasobnych złóż węgla kamiennego.
4. Występowanie klimatu podzwrotnikowego morskiego o dużym komforcie klimatycznym dla człowieka.
5. Oddziaływanie zimnego prądu morskiego łagodzącego wysokie temperatury powietrza.
A. .........................
B. .........................
C. .........................
D. .........................

Na mapie oznaczono rozmieszczenie elektrowni cieplnych wykorzystujących jeden z surowców energetycznych.
Na podstawie: Geograficzny atlas Polski, Warszawa 2000.
Na wykresie przedstawiono strukturę wytwarzania energii elektrycznej w Polsce w 2012 roku według różnych źródeł energii.
Na podstawie: www.pse.pl
Podaj nazwę surowca energetycznego wykorzystywanego w elektrowniach zaznaczonych na mapie oraz udział tego surowca w wytwarzaniu energii elektrycznej w Polsce w 2012 roku.
Nazwa surowca ..................
Udział w wytwarzaniu energii .................. %

W tabeli przedstawiono produkcję energii elektrycznej w mln kWh w wybranych państwach w latach 2010–2013.

Państwo	Produkcja energii elektrycznej w mln kWh
	2010 r.	2011 r.	2012 r.	2013 r.
Chiny	4 207 160	4 713 019	4 771 296	5 168 760
Niemcy	628 896	608 665	466 584	462 540

Na podstawie: www.stat.gov.pl
Uzasadnij, dlaczego w Niemczech i Chinach występują odmienne tendencje w produkcji energii elektrycznej.

Na mapie zaznaczono wybrane obszary występowania trzech surowców mineralnych Polski, w tym surowca chemicznego, którego eksploatację w kraju w końcu XX w. znacznie ograniczono.
Na podstawie: Atlas geograficzny Polski, Warszawa 2003.
Podaj nazwę surowca chemicznego, którego eksploatacja w końcu XX wieku w Polsce znacznie spadła. Podaj literę, którą oznaczano obszary występowania tego surowca. Przedstaw główną przyczynę zmniejszenia eksploatacji tego surowca.
Nazwa surowca ..................
Obszar występowania – litera na mapie ..................
Przyczyna zmniejszenia eksploatacji:

W tabeli przedstawiono dynamikę produkcji sprzedanej wybranych towarów przemysłowych w Polsce w latach 2005−2014.

Sekcje i działy	Wartość produkcji sprzedanej: rok $2005 = 100$
ogółem	146,4
wydobycie węgla kamiennego	87,8
produkcja odzieży	93,6
produkcja pojazdów samochodowych, przyczep i naczep	179,3
produkcja komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych	296,0

Na podstawie: Rocznik Statystyczny RP 2015, Warszawa 2015.

W tabeli przedstawiono dane dla czterech państw różniących się liczbą ludności i należących w 2014 roku do największych eksporterów i importerów w Europie Zachodniej.

Państwo	Eksport w mld USD	Import w mld USD
Niemcy	1505,5	1217,9
Holandia	574,2	507,0
Francja	567,0	660,9
Wielka Brytania	477,9	663,7

Na podstawie: Rocznik Statystyczny RP 2015, Warszawa 2015.
Podaj nazwę państwa, które spośród podanych w tabeli osiągnęło w 2014 roku największą wartość obrotów w handlu zagranicznym na 1 mieszkańca.
..................

Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono zróżnicowanie liczby i struktury udzielonych noclegów w obiektach noclegowych w poszczególnych województwach w Polsce w 2013 roku (strona III barwnego materiału źródłowego).
Wyjaśnij, dlaczego dwa województwa o największej liczbie udzielonych noclegów ogółem różnią się odsetkiem udzielonych noclegów w lipcu i sierpniu w stosunku do całego roku. W wyjaśnieniu posłuż się nazwami tych województw oraz odnieś się do ich przyrodniczych walorów turystycznych.

Zadanie wykonaj na podstawie map, na których przedstawiono zróżnicowanie dochodu narodowego brutto (DNB) na 1 mieszkańca oraz zróżnicowanie wskaźnika rozwoju społecznego (HDI) państw w 2013 r. (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Na fotografii przedstawiono pola ryżowe na Bali (Indonezja).
www.swulinski.com
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Dla obszaru przedstawionego na fotografii charakterystyczne jest rolnictwo typu

W tabeli podano dane (w %) dotyczące struktury użytków rolnych w Polsce w 1960 roku.

Wyszczególnienie		1960	2011
użytki rolne		65,1	.........................
w tym:	grunty orne	51,0	.........................
	łąki i pastwiska	13,3	.........................
	sady	0,8	.........................

Na podstawie: J. Kądziołka, K. Kocimowski, E. Wołonciej, Świat w liczbach 2013, Warszawa 2013.
Uzupełnij tabelę. Wstaw znak „+”, jeśli udział danej formy użytkowania ziemi wzrósł w 2011 roku w stosunku do 1960 roku, lub znak „−”, jeśli jej udział się zmniejszył.

Wody Morza Martwego obniżają się co roku o 70−80 centymetrów, w związku z czym powierzchnia tego akwenu zmniejsza się co roku średnio o około 5 $\text{km}^2$, pomimo dopływu wody z rzeki Jordan. Izrael i Jordania podjęły współpracę w celu budowy kanału zasilającego Morze Martwe wodą z Morza Czerwonego.

Na mapie świata wskazano miejsca znajdujące się na obszarach czterech parków narodowych, położonych w obszarach ważnych dla miejscowej ludności, której historia i kultura rozwijała się jeszcze przed epoką wielkich odkryć geograficznych i do dziś zachowuje odmienność.
Na podstawie: Atlas świata dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2013.
Przyporządkuj opisom obszary parków narodowych wybrane spośród zaznaczonych na mapie oraz nazwy zamieszkujących je grup etnicznych wybrane z podanych poniżej.
A. Aborygeni B. Indianie C. Lapończycy D. Masajowie

Opis grupy etnicznej	Nazwa parku narodowego (wpisz numer)	Grupa etniczna (wpisz literę)
Ludność mongoloidalna zajmująca się myślistwem i zbieractwem, z czasem zaczęła uprawiać maniok, kukurydzę, paprykę i banany. Wiele osób do dziś żyje zgodnie z pradawną tradycją; domy wykonują z drewnianych pali pokrytych liśćmi palmowymi.	.........................	.........................
Ludność negroidalna przybyła na kontynent kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Pierwotnie koczownicza, obecnie żyje głównie w rezerwatach. Część z nich kultywuje tradycje przodków, inni włączyli się w rozwój społeczeństwa – zostali rolnikami, zamieszkują też strefy podmiejskie, gdzie trudnią się rzemiosłem.	.........................	.........................
Ludność negroidalna, której większość kontynuuje tradycje gospodarki koczowniczej, korzystając z zasobów sawanny lub buszu. Tubylcy zajmują się chowem bydła, które stanowi główne źródło pożywienia i utrzymania. O bogactwie rodziny świadczy liczebność dzieci, ale i stad bydła.	.........................	.........................

1. PN Yellowstone 2. PN Serengeti
3. PN Amazonia 4. PN Uluru-Kata Tjuta