Matura CKE Grudzień 2014 – Geografia Rozszerzona

Na fotografii przedstawiono stok Czarnej Góry (E2) z narciarskimi trasami zjazdowymi.
Na podstawie: www.czarnagora.info
Zaznacz nazwę szczytu, z którego wykonano powyższe zdjęcie.

Podaj:
– cechę środowiska przyrodniczego, która sprzyja lokalizacji narciarskich tras zjazdowych na stokach Czarnej Góry
– skutek dla środowiska przyrodniczego, który może wynikać z tworzenia tras narciarskich na stokach Czarnej Góry.
Cecha środowiska przyrodniczego

Skutek dla środowiska przyrodniczego

Oblicz średni spadek wyciągu krzesełkowego na stoku Czarnej Góry, jeżeli górna stacja wyciągu znajduje się na wysokości 1170 m n.p.m., a dolna na wysokości 810 m n.p.m. Zapisz obliczenia. Wynik podaj w promilach.
Obliczenia i odpowiedź:

Przedstaw trzy przykłady wpływu środowiska przyrodniczego na działalność człowieka na obszarze objętym mapą.
1.
2.
3.

Zaznacz poprawne dokończenie zdań 1. i 2.
1. Wejście do Jaskini Niedźwiedziej (G3/4) znajduje się na wysokości około .........................
2. Dział wodny między zlewniami Kleśnicy i Morawki przebiega .........................

Wpisz w puste pola na rysunku numery, którymi oznaczono trzy obiekty wybrane z podanych poniżej.
1. Sztolnia
2. Muzeum Ziemi
3. Przystanek autobusowy w Kletnie
4. Szlak rowerowo-narciarski na wschodnim stoku Młyńska

Wskaż i uzasadnij, która z dwóch miejscowości: Sienna czy Kletno, jest bardziej atrakcyjna pod względem turystycznym. W uzasadnieniu podaj dwa argumenty.
Miejscowość: .........................
Uzasadnienie:
1.
2.

W obserwatorium astronomicznym zmierzono wysokość górowania Słońca w pierwszym dniu jednej z astronomicznych pór roku. Wynik przeprowadzonego pomiaru przedstawiono na rysunku.
Oblicz szerokość geograficzną obserwatorium, w którym zmierzono wysokość górowania Słońca. Zapisz obliczenia.
Obliczenia i wynik:

Sformułuj dwie prawidłowości dotyczące rozkładu średniej rocznej amplitudy temperatury powietrza na Ziemi.
1.
2.

Na mapie Ameryki Północnej numerami od 1. do 5. oznaczono wybrane stacje meteorologiczne.
Na podstawie: Atlas geograficzny świata, Warszawa 2003.
W tabeli podano dane klimatyczne dla czterech stacji meteorologicznych wybranych spośród oznaczonych numerami na mapie Ameryki Północnej.

Numer stacji		I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	XI	XII	Rok
.........................	t	21,3	22,8	23,1	24,5	26,2	27,4	27,7	27,2	26,3	25,2	23,7	22,3	24,8
	o	75	40	45	45	130	145	110	110	130	180	80	60	1150
.........................	t	12,3	12,9	14,0	15,1	16,6	18,9	20,9	21,4	20,3	18,2	15,7	13,4	16,7
	o	78	84	70	26	11	2	0	0	4	17	30	66	388
.........................	t	-0,4	-0,7	4,4	9,7	15,6	20,3	23,4	22,3	19,3	13,5	7,1	1,3	11,3
	o	79	89	85	89	78	89	106	110	81	93	61	90	1050
.........................	t	-13,6	-10,5	-4,3	4,6	10,4	14,1	16,7	11,4	10,1	6,1	-3,5	-10,1	2,6
	o	25	17	19	21	48	84	89	65	34	18	20	20	460

t – temperatura powietrza w ºC o – opady atmosferyczne w mm

Na podstawie: B. Pydziński, S. Zając, Klimatologia w szkole, Warszawa 1990.
Przyporządkuj do danych klimatycznych przedstawionych w tabeli stacje meteorologiczne, dobierając je spośród zaznaczonych na mapie. Wpisz do tabeli numery, którymi oznaczono stacje na mapie.

Poniższy klimatogram został sporządzony dla miejscowości Quibdo (5º41′N; 76º39′W), położonej niedaleko wybrzeża Pacyfiku w zachodniej części Kolumbii.
Na podstawie: J. Staszewski, F. Uhorczak, Geografia fizyczna w liczbach, Warszawa 1966.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Największy wpływ na rozkład i sumę rocznych opadów atmosferycznych na stacji meteorologicznej w Quibdo ma

Podaj po dwie cechy środowiska przyrodniczego Bangladeszu, które w tym kraju:
– sprzyjają rozwojowi rolnictwa
1.
2.
– utrudniają rozwój rolnictwa
1.
2.

Na wykresach przedstawiono rozkład opadów atmosferycznych w ciągu roku w miejscowościach Czerrapundżi i Guwahati.
Na podstawie: www.klimadiagramme.de
Wyjaśnij, dlaczego Czerrapundżi i Guwahati różnią się wielkością rocznej sumy opadów atmosferycznych. Przedstaw dwa argumenty.
1.
2.

Na mapie przedstawiono średni roczny bilans wodny w wybranych regionach hydrograficznych Polski.
Na podstawie: L. Starkel, Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, Warszawa 1999.
Przyporządkuj do każdego z opisów bilansu wodnego region, do którego dany opis się odnosi. Wpisz do tabeli obok każdego opisu literę, którą oznaczono region na mapie.

Opis bilansu wodnego	Region
1. Odpływ, który jest mniejszy od parowania, ograniczany jest występowaniem licznych szczelin wykształconych w skałach węglanowych i ułatwiających migrację wody opadowej w głąb podłoża.	.........................
2. Duże nachylenie terenu decyduje o wysokim odpływie wody, który w tym regionie przeważa nad parowaniem.	.........................
3. Bardzo małe ilości parującej i odpływającej wody mają związek z położeniem tego regionu w cieniu opadowym wzgórz morenowych.	.........................

Na wykresach przedstawiono zmienność przepływów wody trzech rzek: Gangesu, Kongo i Wołgi.Na podstawie: E. Czaya, Rzeki kuli ziemskiej, Warszawa 1987.
Podaj numer wykresu, na którym przedstawiono przepływy Wołgi. Wyjaśnij występowanie wezbrań i niżówek w tej rzece w ciągu roku.
Numer wykresu: ..................
Wyjaśnienie:

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
W części Europy objętej najmłodszym fałdowaniem nie występują

Na wykresie przedstawiono rozkład głębokości ognisk trzęsień ziemi na jednym z kontynentów.
Na podstawie: www.scielo.org.mx
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Przedstawione na wykresie zróżnicowanie głębokości ognisk trzęsień ziemi jest konsekwencją

Uzupełnij poniższe zdanie.
Na mapie przedstawiono zasięg występowania .................. – drzewa, które dominuje w zbiorowisku roślinnym przedstawionym na fotografii oznaczonej numerem ...................

Przyporządkuj do każdego z przedstawionych na fotografiach (1.–3.) zbiorowisk roślinnych charakterystyczne dla niego obszary występowania, które oznaczono na mapie literami A–D. Wpisz przy numerze fotografii właściwą literę dobraną z mapy.
Fotografia 1. .........................
Fotografia 2. .........................
Fotografia 3. .........................

Uzupełnij zdania (1.–2.). Wpisz w każdym z nich nazwę jednego z obszarów, na którym podany czynnik decyduje o gęstości zaludnienia. Nazwy obszarów dobierz z podanych poniżej.
Jawa, Tybet, południowo-zachodnie wybrzeże Morza Śródziemnego, Wielki Basen Artezyjski, delta Nigru
1. Wysokość nad poziomem morza decyduje o małej gęstości zaludnienia (poniżej 10 osób/1 km$^2$) na obszarze .........................
2. Warunki klimatyczne są najważniejszym czynnikiem decydującym o dużej gęstości zaludnienia (powyżej 100 osób/1 km$^2$) na obszarze .........................

Na podstawie mapy sformułuj trzy wnioski dotyczące zróżnicowania gęstości zaludnienia na obszarze Azji.
1.
2.
3.

Dokończ zdanie – wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1–3.
Społeczeństwo Nigru znajduje się

A.	w I fazie rozwoju demograficznego,	która charakteryzuje się	1.	wysokim współczynnikiem urodzeń i równoczesnym wysokim współczynnikiem zgonów.
B.	w II fazie rozwoju demograficznego,		2.	spadkiem współczynnika zgonów przy utrzymującym się wysokim współczynniku urodzeń.
			3.	spadkiem współczynnika urodzeń przy utrzymującym się wysokim współczynniku zgonów.

Na podstawie wykresów podaj trzy demograficzne różnice pomiędzy Polską i Nigrem.
1.
2.
3.

Podaj po dwa przykłady działań w zakresie polityki demograficznej Polski i Nigru, które powinny być podejmowane w celu uzyskania znaczącej zmiany udziału ludności w wieku przedprodukcyjnym w ogólnej liczbie ludności tych krajów.
Polska
1.
2.
Niger
1.
2.

Na mapie oznaczono literami A, B, C wybrane regiony świata.
Na podstawie: Atlas geograficzny świata, Warszawa 2010.
Uszereguj oznaczone regiony według podanych kryteriów. Wpisz w puste pola litery odpowiadające regionom na mapie.
Kryteria:
– intensywność wietrzenia chemicznego
największa ......................... ......................... ......................... najmniejsza
– żyzność gleb
największa ......................... ......................... ......................... najmniejsza
– wielkość plonów uprawianych zbóż
największa ......................... ......................... ......................... najmniejsza

Podaj rok, w którym udział pracujących w całkowitej liczbie ludności Polski był najbardziej korzystny dla gospodarki. Uzasadnij odpowiedź.
Rok: ..................
Uzasadnienie:

W tabeli przedstawiono strukturę zatrudnienia według działów gospodarki w Polsce w 1992 roku.
W prawej kolumnie tabeli przy każdym sektorze gospodarki wpisz znak „+”, jeśli lata 1992–2013 r. charakteryzują się tendencją wzrostową udziału danego sektora w zatrudnieniu, albo znak „–”, jeśli charakteryzują się tendencją spadkową.

Wyszczególnienie	Udział zatrudnionych (w %)
	1992 r.	2013 r.
Rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo	26,8	.........................
Przemysł i budownictwo	32,0	.........................
Usługi	41,2	.........................

Na podstawie: J. Kądziołka, K. Kocimowski, E. Wołonciej, Świat w liczbach 2004/2005, Warszawa 2005.

Podaj trzy przyczyny zmian w strukturze zatrudnienia ludności Polski, które zachodzą od 1992 roku.
1.
2.
3.

W tabeli, w każdym wierszu, podano cechy rolnictwa wspólne dla trzech krajów spośród wymienionych.
Podkreśl w każdym zestawieniu kraj, do którego dana cecha rolnictwa się nie odnosi.

Cechy rolnictwa	Kraje
Intensywna i pracochłonna uprawa zbóż.	.........................
Chów zwierząt w formie okresowej wędrówki ze stadami w poszukiwaniu pastwisk.	.........................
Wysoki udział dużych gospodarstw w strukturze wielkościowej, prowadzących ekstensywną uprawę zbóż i ekstensywny chów zwierząt.	.........................

Poniżej przedstawiono przyczyny zmian udziału trzech z wymienionych w tabeli roślin uprawnych w całkowitej powierzchni upraw w Polsce.
Przyporządkuj do każdej z podanych przyczyn roślinę uprawną. Dobierz ją z wymienionych w tabeli. Wpisz literę (A–D), którą oznaczono daną roślinę.

Przyczyny	Roślina uprawna
1. Zmiana udziału powierzchni upraw tej rośliny w dużym stopniu uzależniona jest od pogłowia koni w Polsce.	.........................
2. Na zmianę udziału powierzchni upraw tej rośliny w ostatnich latach ma wpływ zastosowanie otrzymywanego z niej produktu w przemyśle paliwowym.	.........................
3. Zmiana udziału powierzchni upraw tej rośliny wiąże się m.in. ze zmianami pogłowia trzody chlewnej oraz kondycją przemysłu gorzelniczego w Polsce.	.........................

Poniżej zawarto informacje odnoszące się do trzech roślin uprawianych w Polsce, wymienionych w tabeli.
Rozpoznaj, do których roślin uprawnych odnoszą się podane w tabeli informacje. Wpisz znak X w odpowiednie komórki tabeli.

Informacja	Żyto	Owies	Ziemniaki	Rzepak
Spośród wymienionych jest to roślina o największych wymaganiach glebowych oraz największej koncentracji upraw na Dolnym Śląsku i Kujawach.	........	........	........	........
Duża część upraw tej rośliny koncentruje się w rejonach górskich oraz na Podlasiu.	........	........	........	........
Jest to roślina przemysłowo-pastewno-żywieniowa, której znaczenie spożywcze w ostatnim czasie zmalało.	........	........	........	........

Na fotografii przedstawiono centrum magazynowo-produkcyjne, które powstało na terenach wiejskich w okolicach Poznania.
Na podstawie: www.swarzedz.pl
Główną funkcją wsi jest wytwarzanie żywności i surowców rolniczych. Obecnie w Polsce na wsi obok rolnictwa często rozwija się pozarolnicza działalność gospodarcza, czego ilustracją jest powyższa fotografia.
Podaj dwie korzyści, które mieszkańcy terenów wiejskich mogą odnosić z rozwoju nowych funkcji wsi.
1.
2.

W 2007 roku Polska podpisała pakiet 3x20, który zakładał, że do 2020 r. w Polsce 20% energii będzie pochodzić ze źródeł odnawialnych, o 20% zredukowana zostanie emisja CO$_2$ i o 20% zostanie podniesiona efektywność energetyczna kraju. Obecnie polska energetyka zużywa rocznie około 50 mln ton węgla kamiennego i 65 mln ton węgla brunatnego, dla którego ciągle nie ma alternatywy, zwłaszcza że część opartych na węglu bloków energetycznych była lub jest modernizowana.
Na podstawie: K. Różycki, Popiół czy diament, „Angora” nr 48/2013.
Podaj przykład korzyści ekologicznej i gospodarczej, które Polska mogłaby odnieść, gdyby zrealizowała założenia zawarte w pakiecie 3x20.
Korzyść ekologiczna

Korzyść gospodarcza

W tabeli przedstawiono przykładowe wskaźniki rozwoju społeczno-gospodarczego w 2012 r. dla wybranych państw.

Nazwa państwa	HDI	PKB na 1 mieszkańca w tys. dol. USA	Oczekiwana długość życia w chwili urodzenia	Oczekiwane lata nauki dla dzieci zaczynających edukację
Nowa Zelandia	0,92	24,4	80,8	19,7
Irlandia	0,92	28,7	80,7	18,3
Zjednoczone Emiraty Arabskie	0,82	42,7	76,7	12,0
Katar	0,83	87,5	78,5	12,2

Na podstawie: www.hdr.undp.org
Na podstawie analizy danych zawartych w tabeli podaj, który z dwóch wskaźników: HDI czy PKB na 1 mieszkańca, jest bardziej miarodajny w ocenie rozwoju społeczno-gospodarczego państw. Uzasadnij odpowiedź, posługując się przykładami państw wymienionych w tabeli.
Bardziej miarodajny wskaźnik: .........................
Uzasadnienie:

Uszereguj chronologicznie wydarzenia dotyczące przyczyn i przebiegu konfliktu w rejonie Zatoki Perskiej w latach 1990–1991. Wpisz na osi czasu odpowiednie litery.
A. Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucje: potępiającą agresję i nakładającą embargo gospodarcze oraz wzywającą wojska irackie do wycofania się z Kuwejtu.
B. Wojska irackie wkroczyły na terytorium Kuwejtu, ogłoszono aneksję Kuwejtu.
C. Powstała koalicja antyiracka, upoważniona przez Radę Bezpieczeństwa do użycia wszelkich dostępnych środków w celu zmuszenia Iraku do przestrzegania rezolucji ONZ.
D. Władze Iraku oskarżyły Kuwejt o bezprawną eksploatację pola naftowego leżącego na granicy iracko-kuwejckiej.
E. Rozpoczęła się operacja „Pustynna Burza”.

Zadanie 45. rozwiąż na podstawie barwnych zdjęć satelitarnych, na których przedstawiono terytorium Kuwejtu (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Dokończ zdanie – wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1–3.
Po ugaszeniu pożarów szybów naftowych, w porównaniu z sytuacją sprzed konfliktu, wartość albedo powierzchni pustyni

A.	spadła	na skutek	1.	zmiany temperatury piasków podczas pożarów.
B.	wzrosła		2.	wycieku płonącej ropy naftowej do Zatoki Perskiej.
			3.	osadzenia się pyłu podczas pożarów.

Zadania 24.–25. rozwiąż na podstawie poniższej mapy oraz barwnych fotografii, na których przedstawiono wybrane zbiorowiska roślinne występujące w Polsce (strona III barwnego materiału źródłowego).
Na mapie zaznaczono granicę zasięgu jednego z gatunków drzew rosnących w Polsce. Literami (A–D) oznaczono charakterystyczne obszary występowania wybranych zbiorowisk roślinnych.
Na podstawie: Geograficzny atlas Polski, Warszawa 2000.

Zadania 10.–11. rozwiąż na podstawie barwnej mapy, na której przedstawiono średnią roczną amplitudę temperatury powietrza na Ziemi (strona II barwnego materiału źródłowego).

Materiał źródłowy do zadań 34.–35.
W tabeli przedstawiono liczbę pracujących oraz ich udział w całkowitej liczbie ludności Polski w latach 1950–2011.

Rok	1950	1960	1970	1980	1990	2000	2011
Pracujący (w tys.)	10 186	12 401	15 175	17 334	16 484	15 489	14 233
Udział (w %)	40,7	41,6	46,4	48,6	43,3	40,1	37,0

Na podstawie: J. Kądziołka, K. Kocimowski, E. Wołonciej, Świat w liczbach 2013, Warszawa 2013.

Zadania od 1. do 8. rozwiąż, korzystając z barwnej mapy Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego, położonego w Sudetach.

Zadania 14.–16. rozwiąż na podstawie barwnej mapy, na której przedstawiono ujście Gangesu i Brahmaputry (strona II barwnego materiału źródłowego).

Zadania 19.–20. wykonaj na podstawie barwnej mapy, na której przedstawiono budowę geologiczną Europy (strona III barwnego materiału źródłowego).

Zadania 26.–29. rozwiąż na podstawie barwnej mapy, na której przedstawiono gęstość zaludnienia na Ziemi (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Materiał źródłowy do zadań 30.–32.
Na wykresach przedstawiono strukturę wieku i płci ludności Polski oraz Nigru w 2012 roku.Na podstawie: www.census.gov

Materiał źródłowy do zadań 39.–40.
W tabeli przedstawiono udział powierzchni upraw wybranych roślin w całkowitej powierzchni upraw w Polsce w latach 1960–2011.

Rośliny uprawne	1960	1970	1980	1990	2000	2011
	% całkowitej powierzchni upraw
A. Żyto	33,4	22,8	20,9	16,3	17,2	10,3
B. Owies	10,7	10,2	6,9	5,2	4,6	5,2
C. Ziemniaki	18,8	18,5	17,0	12,9	10,4	3,7
D. Rzepak	0,7	2,0	2,2	3,5	3,5	7,8

Na podstawie: J. Kądziołka, K. Kocimowski, E. Wołonciej, Świat w liczbach 2013, Warszawa 2013.

Materiał źródłowy do zadań 22.–23.
Na rysunku przedstawiono przebieg Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej na tle współczesnej sieci rzecznej oraz zasięg jednego z lądolodów w okresie plejstocenu.
Na podstawie: www.zycieaklimat.edu.pl

Materiał źródłowy do zadań 6.–7.
Na rysunku przedstawiono profil topograficzny wykonany wzdłuż równoleżnika przechodzącego przez niższy szczyt masywu Młyńsko (H3), na odcinku od 16°50′E do 16°55′E. Profil wymaga uzupełnienia.