Matura CKE Grudzień 2022 – Geografia Rozszerzona

Zadania od 1. do 5. wykonaj, korzystając z mapy szczegółowej fragmentu Tatr.
Turysta planuje wycieczkę ze schroniska w Roztoce (E1) pieszymi szlakami: zielonym, niebieskim i żółtym do schroniska przy Morskim Oku (D3). Jej trasa ma przebiegać przez Szpiglasową Przełęcz (B4) położoną na wysokości 2114 m n.p.m.
Oblicz czas trwania tej wycieczki. Przyjmij, że:
- długość trasy wynosi 14 km;
- trasa ze schroniska w Roztoce na Szpiglasową Przełęcz przebiega wyłącznie w górę, a trasa z tej przełęczy do schroniska przy Morskim Oku – wyłącznie w dół;
- pieszy turysta po nienachylonym terenie idzie z prędkością 3,5 km/h;
- każde 100 m różnicy wysokości podczas podejścia lub zejścia wydłuża czas trwania wycieczki o 10 minut.
Wynik podaj w godzinach. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:

Czas wycieczki: .................. godzin.

Poniższy utwór poetycki odnosi się do miejsc przedstawionych na mapie szczegółowej.
Kazimiera Alberti
Noc przy Morskim
Halny ścichł.
Granatowieje nieba kęs. […]
Rybi Potok brylanty schował
Na dnie. A Mnich
Słucha, jak biją dzwony w naszej krwi.
Morskie − w ściśniętej gór obręczy −
Niby potworny pająk śpi.
Na Rysach miesiąc bursztynowy klęczy.
Ognisko − jak sardoniks* − skrami rzuca, płonie.
Z Mięguszowieckich suchy, starty leci piarg** […].
Na podstawie: www.xemantic.com
* Sardoniks − minerał charakteryzujący się białymi i brunatnoczerwonymi pasami.
** Piarg − 1. usypisko gruzowe u podnóża stromej części stoku. 2. tu: okruchy skalne, zwietrzelina.

Z miejsca, w którym rozpoczyna się żółty szlak pieszy (D3), wyznaczono azymut szczytów dwóch gór położonych w całości na obszarze Polski.
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy odpowiednich gór spośród podanych na mapie.

Lp.	Azymut	Nazwa góry
1.	180°	........
2.	270°	........

Poniższy przekrój geologiczny przebiega przez fragment Tatr przedstawiony na mapie szczegółowej.
Legenda:
7, 8 – głazy i rumosz skalny (plejstocen – holocen)
15, 16 – utwory polodowcowe (plejstocen)
53 – skały metamorficzne (karbon – kreda)
55, 56 – granitoidy (karbon)
Na podstawie: www.bazadata.pgi.gov.pl
Przedstaw dwie różnice w budowie geologicznej między obszarem, przez który poprowadzono przekrój geologiczny, a Tatrami Zachodnimi, położonymi poza obszarem mapy.
1.
2.

Na fotografiach przedstawiono schronisko Chata pod Rysami (E5) i stosowany tam rodzaj transportu towarów.Na podstawie: www.stavba.tzb-info.cz; www.skionline.pl
Podaj po dwie przyrodnicze i pozaprzyrodnicze różnice odnoszące się do warunków, w których są położone schronisko w Roztoce i Chata pod Rysami.
Różnice warunków przyrodniczych:
1.
2.
Różnice warunków pozaprzyrodniczych:
1.
2.

Na rysunku przedstawiono wysokość Słońca podczas górowania w wybranym miejscu na Ziemi w dniu przesilenia zimowego.
Oblicz szerokość geograficzną miejsca, dla którego przedstawiono na rysunku wartość wysokości górowania Słońca w dniu 22 grudnia. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:

Szerokość geograficzna: ..................

Na rysunku przedstawiono fazy Księżyca obserwowane z półkuli północnej w wybranych dniach marca w 2016 roku.
Na podstawie: www.iconspng.com
W marcu 2016 roku wystąpiło zaćmienie Słońca, które było widoczne m.in. w Azji Południowo-Wschodniej.
W którym dniu marca 2016 roku można było obserwować zaćmienie Słońca? Podaj odpowiednią datę oraz nazwę fazy Księżyca w tym dniu, a następnie wyjaśnij, uwzględniając wzajemne położenie Ziemi, Księżyca i Słońca, dlaczego tylko w tej fazie Księżyca występuje zaćmienie Słońca.
Data zaćmienia Słońca: ..................
Faza Księżyca: ..................
Wyjaśnienie:

Na fotografii A przedstawiono wulkan Mount St. Helens przed erupcją w 1980 roku, a na fotografii B – po tej erupcji.Na podstawie: www.wikimedia.org; www.freethoughtblogs.com
Wyjaśnij, dlaczego podczas niektórych erupcji wulkanicznych dochodzi do takiej zmiany kształtu stożka wulkanicznego, jaką przedstawiono powyżej.

Na fotografiach oznaczonych literami A–C przedstawiono charakterystyczne krajobrazy wybranych obszarów w Polsce.Na podstawie: www.wikipedia.pl; www.national-geographic.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych miejscach nazwę odpowiedniej krainy geograficznej, wybraną spośród podanych poniżej, oraz numer procesu, który przyczynił się do ukształtowania krajobrazu przedstawionego na fotografii.
Krainy geograficzne: Bieszczady, Kotlina Biebrzańska, Pojezierze Kaszubskie, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Wyżyna Sandomierska.
Procesy:
1. Akumulacja osadów rzecznych.
2. Krasowienie węglanowych skał mezozoicznych.
3. Erozja lodowcowa paleozoicznych skał magmowych i metamorficznych.
4. Działalność erozyjno-akumulacyjna podczas najmłodszego zlodowacenia.

Fotografia	Kraina geograficzna (wpisz nazwę)	Proces kształtujący krajobraz (wpisz numer)
A	........	........
B	........	........
C	........	........

Na przekroju przedstawiono budowę geologiczną wybranego obszaru położonego w południowo-zachodniej Polsce.
Legenda:
czwartorzęd: 7 – piaski, żwiry, muły
kambr – ordowik: 3 – granity, 4 – 6 gnejsy
proterozoik – ordowik: 1 – łupki łyszczykowe, 2 – łupki kwarcytowe
Na podstawie: Szczegółowa mapa geologiczna Polski 1:50 000. Arkusz […], 2005.

Na fotografii A przedstawiono chmury, które utworzyły się w troposferze, a na fotografii B – w stratosferze.Na podstawie: www.pl.wikipedia.org

W tabeli przedstawiono średnią wartość usłonecznienia (w godzinach) w styczniu i w lipcu w wybranych stacjach meteorologicznych na Ziemi.
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2021, www.stat.gov.pl
Usłonecznienie jest jednym ze składników klimatu obszarów, w których są położone stacje meteorologiczne, a jego wartość wynika z długości dnia i zachmurzenia.
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych miejscach po jednej literze, którą oznaczono nazwę odpowiedniej stacji meteorologicznej, wybranej spośród podanych poniżej.
A. Abu Zabi 24°N; 54°E
B. Mumbaj (Bombaj) 19°N; 73°E
C. Omsk 55°N; 73°E
D. Tromsø 70°N; 19°E

Stacja meteorologiczna	Usłonecznienie (w godzinach)
	styczeń	lipiec
Barcelona (41°N; 2°E)	146	308
........	3	205
........	270	73
........	68	321

Na mapie przedstawiono wartości absolutnej minimalnej temperatury powietrza (w °C) w czterech stacjach meteorologicznych w Polsce, zarejestrowane w wybranym okresie.
Na podstawie: www.imgw.isok.gov.pl; www.d-maps.com

Na wykresie przedstawiono zmiany wielkości średniego miesięcznego przepływu rzecznego zmierzonego w stacji hydrologicznej położonej w dolnym biegu wybranej rzeki w Afryce.
Na podstawie: www.sage.wisc.edu
Spośród A–C wybierz i zaznacz obszar, na którym płynie rzeka przedstawiona na wykresie, a następnie uzasadnij odpowiedź, odnosząc się do odpowiedniej cechy klimatu tego obszaru.
Wybrany obszar: .........................
Uzasadnienie:

Na mapie przedstawiono (w ‰) zasolenie wód powierzchniowych Morza Bałtyckiego.
Na podstawie: www.chronbaltyk.pl
Przedstaw dwa uwarunkowania, które sprzyjają przedstawionym na mapie wartościom zasolenia Zatoki Botnickiej i Zatoki Fińskiej, a wynikają z ich położenia.
1.
2.

Na mapie zaznaczono cztery obszary w Stanach Zjednoczonych różniące się warunkami przyrodniczymi dla rolnictwa i strukturą upraw.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2013.

Na wykresach przedstawiono wartości współczynnika urodzeń oraz współczynnika zgonów charakterystyczne dla trzech wybranych faz przejścia demograficznego na świecie, oznaczonych literami A–C. Wykresy nie są ułożone chronologicznie.
Na podstawie: www.stat.gov.pl
W tabeli podano informacje o skutkach zmian przedstawionych na wykresach.
Uzupełnij tabelę. Wpisz w każdym wierszu literę oznaczającą wykres, do którego odnosi się podana informacja.
Litery oznaczające wykresy mogą być wpisane do tabeli więcej niż jeden raz.

Informacja	Oznaczenie literowe
Zmniejszenie się wartości współczynnika zgonów jest główną przyczyną wzrostu wartości współczynnika przyrostu naturalnego do poziomu ponad 20‰.	........
Zmiany wartości współczynnika urodzeń oraz współczynnika zgonów przyczyniają się do spadku wartości przyrostu naturalnego poniżej 5‰.	........
Występuje zjawisko eksplozji demograficznej, a następnie – malejąca tendencja zmiany wartości współczynnika przyrostu naturalnego.	........
Przez pewien okres, pomimo bardzo wysokiej wartości współczynnika urodzeń, wartość przyrostu naturalnego nie przekracza 5‰.	........

Na wykresie przedstawiono strukturę wieku i płci ludności Polski w 2010 roku.
Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2011, www.stat.gov.pl
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	W grupie ludności 0–40 lat wartość współczynnika maskulinizacji była wyższa niż wartość współczynnika feminizacji.	P	F
2.	Wraz ze wzrostem wieku ludności Polski wartość współczynnika feminizacji maleje.	P	F

Na wykresie przedstawiono zróżnicowanie wieku i płci ludności, która zmieniła na stałe miejsce zamieszkania na terytorium Polski w 2017 roku na skutek migracji między miastami a wsią.
Na podstawie: Rocznik Demograficzny 2018, www.stat.gov.pl
Podaj przyczynę salda migracji dla miast występującego w grupie wiekowej 0–19 lat, przedstawionego na wykresie.

Na mapie przedstawiono udział katolików w strukturze religijnej państw Europy w drugiej dekadzie XXI wieku.
Na podstawie: www.portalstatystyczny.pl

Na mapie przedstawiono dla 2018 roku wartość wskaźnika waloryzacji warunków przyrodniczych dla rolnictwa w Polsce. Im warunki przyrodnicze dla rolnictwa są korzystniejsze, tym wartość tego wskaźnika jest wyższa.
Na podstawie: www.onw.iung.pulawy.pl

Na reliefie pomiędzy literami X i Y przebiega wybrana forma fluwialna, charakteryzująca się dominacją użytków zielonych w strukturze użytków rolnych. Relief wykonano dla wybranego obszaru Polski.
Na podstawie: www.geoportal.gov.pl
Uzasadnij, odnosząc się do odpowiedniej cechy środowiska przyrodniczego obszaru zawartego pomiędzy literami X i Y, dlaczego na tym obszarze w strukturze użytków rolnych dominują użytki zielone.

W tabeli zamieszczono informacje o udziale zasiewów ziemniaków (w %) w powierzchni gruntów ornych wybranych województw Polski. Średnia wartość tego udziału dla Polski pod koniec drugiej dekady XXI w. wynosiła 2,8%.

Województwo	Udział powierzchni zasiewów ziemniaków (w % gruntów ornych)
łódzkie	4,6
małopolskie	7,4
podkarpackie	7,3
warmińsko-mazurskie	1,3
zachodniopomorskie	1,7

Na podstawie: Rocznik Statystyczny Województw 2020, www.stat.gov.pl
Na podstawie danych zamieszczonych w tabeli oraz własnej wiedzy sformułuj prawidłowość dotyczącą związku między rozmieszczeniem upraw ziemniaków a strukturą wielkościową gospodarstw w Polsce.

Skala likwidacji majątku przemysłowego stworzonego do 1989 roku była w Polsce większa niż w innych krajach transformacji (z wyjątkiem b. NRD). Po 1989 roku zlikwidowano w Polsce większość zakładów włókienniczych i odzieżowych zbudowanych w czasach PRL.
Na podstawie: Karpiński A. i inni, Jak powstawały i upadały zakłady przemysłowe w Polsce, Warszawa 2013.
Zaznacz poprawną odpowiedź nawiązującą do zmian, jakie zaznaczyły się w polskim przemyśle po roku 1989, opisanych w powyższym tekście.

Na mapie przedstawiono wybrane ośrodki przemysłu celulozowo-papierniczego w Polsce.
Na podstawie: www.d-maps.com
Zasoby wody były jednym z czynników lokalizacji zakładów przemysłowych przedstawionych na mapie.
Wymień inny niż zasoby wody przyrodniczy czynnik lokalizacji zakładów przemysłu celulozowo-papierniczego w Polsce.

Wraz z rozwojem gospodarczym zmieniają się rola czynników lokalizacji oraz ich wpływ na rozmieszczenie i rozwój wielu działów przemysłu.
Wykaż, że postępujący rozwój technologiczny na świecie umożliwia tradycyjnie wodochłonnym zakładom przemysłowym mniejszą zależność od dużych zasobów słodkiej wody.

W tabeli przedstawiono dane z wybranych lat, dotyczące pięciu europejskich krajów różniących się poziomem rozwoju gospodarczego oraz przebiegiem deindustrializacji i reindustrializacji.

Kraj	PKB brutto wg parytetu siły nabywczej na 1 mieszkańca (w tys. USD)			Dynamika produkcji przemysłowej ogółem (2010 r. = 100)
	2000 r.	2010 r.	2019 r.
Niemcy	27,2	39,0	55,9	101,2
Węgry	11,9	21,7	34,0	131,2
1.	26,1	35,9	49,4	92,8
2.	19,5	27,9	30,9	93,3
3.	10,7	21,1	34,2	143,2

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2021, www.stat.gov.pl
W Polsce pod koniec drugiej dekady XXI wieku wskaźnik rozwoju gospodarczego osiągnął wyższą wartość niż w niektórych krajach „starej” Unii Europejskiej, do czego przyczyniła się m.in. reindustrializacja.
Która z odpowiedzi zawiera poprawne przyporządkowanie krajów do danych w tabeli? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Województwo pomorskie było w 2020 roku jednym z województw w Polsce o najniższej wartości wskaźnika zasięgu ubóstwa.
Na podstawie: Rocznik Statystyczny Województw 2021, www.stat.gov.pl
Podaj trzy cechy społeczno-gospodarcze województwa pomorskiego sprzyjające niskiej wartości tego wskaźnika.
1.
2.
3.

Na mapach fragmentu Gdańska i Zatoki Gdańskiej przedstawiono w dowolnej kolejności cztery rodzaje hałasu według źródeł jego pochodzenia: drogowy, lotniczy, kolejowy i przemysłowy. W czarnym prostokącie znajduje się stare centrum Gdańska. Hałas przedstawiono w decybelach zgodnie z poniższą legendą.
Mapa 1. i Mapa 2.
Mapa 3. i Mapa 4.
Na podstawie: www.mag.bmt.com.pl

Na wykresie przedstawiono wartość wskaźnika Giniego w 1990 r. i w 2015 r. w trzech grupach krajów. Im wartość tego wskaźnika jest wyższa dla danego kraju, tym większe występuje w nim zróżnicowanie dochodów.
Na podstawie: www.ourworldindata.org

Na mapie przedstawiono zróżnicowanie państw świata w zakresie handlu ropą naftową (w tys. baryłek na dobę) w wybranym roku drugiej dekady XXI wieku.
Na podstawie: www.cia.gov; www.techpedia.pl