Matura CKE Kwiecień 2020 – Geografia Rozszerzona

Zadania od 1. do 5. wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej okolic Dąbrowy Górniczej (strona I barwnego materiału źródłowego).
Zadanie 1.
Na fotografii przedstawiono fragment Zalewu Przeczycko-Siewierskiego.
www.m.peuk.fiiz.pl

Zadanie 2. (0−1)
Podaj dwie charakterystyczne cechy rzeźby obszaru przedstawionego w polu mapy IJ4 na północ od miejscowości Niegowonice i Grabowa.
1.
2.

Zadanie 3. (0−1)
Podaj dwie różnice środowiska geograficznego obszarów pokrytych lasami: las Szeligowiec (AB1) i las Bienia (EF4/5).
1.
2.

Zadanie 4.

Zadanie 5. (0−1)
Oblicz wysokość Słońca w momencie górowania w dniu równonocy w miejscu, w którym znajdują się ruiny zamku w Siewierzu (pole D1/2). Zapisz obliczenia.
Obliczenia:
Wysokość Słońca: ..................

Zadanie wykonaj na podstawie rysunku, na którym numerami 1−8 oznaczono planety Układu Słonecznego, a literami A−B pasy planetoid (strona II barwnego materiału źródłowego), i poniższego tekstu przedstawiającego jedną z hipotez tworzenia się planet.
Około 4,7 miliarda lat temu wirujący obłok gazowo-pyłowy zaczął zapadać się grawitacyjnie. W centralnej części obłoku powstało Protosłońce, wokół którego utworzył się wirujący dysk protoplanetarny. Gdy temperatura wewnątrz obłoku osiągnęła 10 mln $^\circ$C, Protosłońce rozbłysło, stając się Słońcem, a cząsteczki pyłu łączyły w coraz większe bryły materii – planetozymale. Bliżej Słońca, gdzie temperatura była najwyższa, mogły kondensować pierwiastki i związki ciężkie, tworząc grudki materii zbudowane głównie z metali i krzemianów. W zimniejszych rejonach kondensowały lekkie pierwiastki ‒ wodór i hel ‒ w postaci lodu. Około 3,5 miliarda lat temu dzięki grawitacyjnemu oddziaływaniu dużych planet oraz silnemu wiatrowi słonecznemu pozostałości dysku zostały wyrzucone z wnętrza Układu Słonecznego. Gazy i pyły niewykorzystane do budowy planet utworzyły pas asteroid za orbitą Marsa oraz pas Kuipera położony za orbitą Neptuna.
Na podstawie: www.esop2009.pl

Zadanie 7. (0−1)
Zadanie wykonaj na podstawie barwnej fotografii przedstawiającej oświetlenie Ziemi (strona II barwnego materiału źródłowego).
Uzupełnij zdanie ‒ wpisz jedno z określeń podanych w nawiasie. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Na fotografii przedstawiono Ziemię znajdującą się w ......................... oddaleniu od Słońca podczas ruchu obiegowego.
Uzasadnienie:

Zadanie 8. (0–2)
W tabeli podano informacje odnoszące się do cyrkulacji powietrza w strefie międzyzwrotnikowej oraz do oświetlenia Ziemi w wybranych dniach w roku.
Przyporządkuj poniższe informacje do wymienionych w tabeli dni w roku. Wstaw znak X w odpowiednie komórki tabeli.

Informacja	21 III	22 VI	22 XII
W tym dniu okołorównikowy pas niskiego ciśnienia atmosferycznego jest przesunięty na półkulę północną.	........	........	........
W tym dniu stały niż atmosferyczny występujący między komórkami Hadleya, znajduje się między zwrotnikiem Koziorożca a równikiem.	........	........	........
Od tej daty na półkuli północnej przez najbliższe pół roku dzień jest dłuższy od nocy.	........	........	........
W tym dniu Słońce góruje w zenicie nad równikiem.	........	........	........

Zadanie 9. (0–1)
Dokończ zdanie – zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1–3.
Na Półwyspie Skandynawskim w porównaniu z Półwyspem Labradorskim średnia roczna temperatura powietrza jest

A.	niższa	gdyż	1.	większość obszaru Półwyspu Skandynawskiego jest położona w wyższych szerokościach geograficznych niż Półwysep Labradorski.
B.	wyższa		2.	tylko Półwysep Skandynawski oblewają wody prądu morskiego płynącego z niższych szerokości geograficznych.
			3.	Półwysep Skandynawski leży w zasięgu oddziaływania całorocznego ośrodka wysokiego ciśnienia.

Na wykresach przedstawiono średni roczny południkowy rozkład parowania potencjalnego, opadów atmosferycznych i potencjalnego bilansu wodnego w milimetrach na rok.
Na podstawie: R. Domachowski, D. Makowska, Geografia. Vademecum maturzysty, Warszawa 2009.

Zadanie 11. (0−1)
Na rysunkach przedstawiono rzeźbę wybranego obszaru górskiego przed zlodowaceniem oraz po ustąpieniu lodowca górskiego. Literą A i strzałkami wskazano wybrane doliny.
Na podstawie: W. Stankowski, Geografia fizyczna z geologią, Warszawa 1996.
Na skutek działalności lodowca górskiego rzeźba obszaru uległa przeobrażeniu, czego przykładem jest powstanie dolin zawieszonych, oznaczonych na rysunku literą A.
Na podstawie rysunków wymień dwie inne zmiany w rzeźbie przedstawionego obszaru, które zaszły wskutek działalności lodowca górskiego.
1.
2.

Zadanie 12. (0−1)
Zadanie wykonaj na podstawie fotografii przedstawiającej halit − minerał skałotwórczy tworzący jedną ze skał osadowych (strona II barwnego materiału źródłowego).
Dokończ zdanie – zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jedną spośród odpowiedzi 1–3.
Minerał przedstawiony na fotografii tworzy skałę osadową

A.	okruchową,	która jest wykorzystywana do produkcji	1.	sody i kwasu solnego.
B.	pochodzenia organicznego,		2.	chloru i kwasu siarkowego.
C.	pochodzenia chemicznego,		3.	nawozów azotowych i fosforowych.

Zadanie 13. (0−1)
Na mapie literami od A do D oznaczono wybrane pasy rzeźby Polski.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkól ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	W pasie rzeźby oznaczonym na mapie literą C występują między innymi gleby wytworzone na podłożu lessowym oraz ze skał węglanowych i siarczanowych.	P	F
2.	W pasie rzeźby oznaczonym na mapie literą B dominują gleby wytworzone ze skał akumulacji lodowcowej i wodnolodowcowej przy udziale borów sosnowych i mieszanych oraz lasów liściastych.	P	F
3.	Największy w Polsce kompleks gleb bagiennych i pobagiennych występuje w pasie rzeźby oznaczonym na mapie literą A.	P	F

Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny przez okolice Warszawy.
1 – wapienie jurajskie, 2 – margle kredowe, 3 – piaski oligoceńskie,
4 – piaski i iły mioceńskie formacji węgla brunatnego, 5 – iły plioceńskie, 6 – gliny polodowcowe
Na podstawie: M. Książkiewicz, Geologia dynamiczna, Warszawa 1968.

Zadanie 15. (0–2)
Podaj nazwę ustroju rzecznego dominującego w Polsce. Wymień dwa negatywne skutki dla gospodarki wynikające z cech ustroju rzecznego Polski.
Nazwa ustroju rzek ..................
Skutki:
1.
2.

Zadanie 16. (0−2)
Zadanie wykonaj na podstawie mapy województwa łódzkiego (strona III barwnego materiału źródłowego) i poniższej fotografii, na której przedstawiono okolice Tomaszowa Mazowieckiego.
www.poland24h.pl
Podaj, który typ krajobrazu − młodoglacjalny czy staroglacjalny − występuje w okolicach Tomaszowa Mazowieckiego. Odpowiedź uzasadnij, podając trzy cechy krajobrazu tego obszaru.
Typ krajobrazu .........................
Cechy krajobrazu:
1.
2.
3.

Zadanie 17. (0−2)
Na mapie literami A−D oznaczono wybrane obszary Polski, na których występują zespoły leśne opisane w tabeli.
Na podstawie: www.bdl.lasy.gov.pl
W tabeli przedstawiono opis dwóch zespołów leśnych.
Przyporządkuj do każdego opisu właściwy obszar leśny ‒ zaznacz jedną z dwóch liter A albo B oraz C albo D. Podaj nazwę własną obszaru leśnego, którego dotyczy opis.

Opis zespołu leśnego	Obszar (zaznacz literę)	Nazwa własna zespołu leśnego
Dużą część stanowią lasy o charakterze pierwotnym. Najbardziej rozpowszechnione są lasy grądowe z przewagą grabów i dębów.	.........................	..................
Jeden z największych kompleksów borów sosnowych w Polsce. Lasy porastają m.in. obszar rozległych równin sandrowych.	.........................	..................

Zadanie wykonaj na podstawie własnej wiedzy i fotografii (strona III barwnego materiału źródłowego), na której przedstawiono profil gleby występującej na półkuli północnej, w tym ‒ także w Polsce. Na profilu gleby numerami od I do IV oznaczono wybrane poziomy glebowe.

Zadanie 19. (0–2)
W tabeli podano gęstość zaludnienia czterech wybranych województw Polski w 2014 r.

Województwo	Gęstość zaludnienia (osoby/1 km$^2$)	Przyczyna (wpisz literę wybraną spośród A–E)
śląskie	372	.........................
małopolskie	222	.........................
lubuskie	73	.........................
podlaskie	59	.........................

Na podstawie: Regiony Polski 2015, Warszawa 2015.
Dobierz do województw wymienionych w tabeli po jednej głównej przyczynie gęstości zaludnienia na obszarach tych województw. Wpisz właściwe litery w odpowiednie komórki tabeli.
A. Stałe wyludnianie się wsi oraz mało żyzne gleby.
B. Obecność dużej konurbacji o charakterze przemysłowym.
C. Duże zalesienie regionu oraz brak miast o liczbie ludności powyżej 200 tys. osób.
D. Kopalnie rud miedzi, wokół których rozwinęły się miasta górniczo-hutnicze.
E. Duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych oraz duża aglomeracja monocentryczna.

Zadanie 20. (0−1)
W tabeli przedstawiono wartość wskaźnika obciążenia demograficznego w 2010 roku oraz jego prognozę do 2040 r. w regionach świata bardziej rozwiniętych (A) i mniej rozwiniętych (B).

Region świata	Liczba osób w wieku 14 lat i mniej ($a$) oraz 65 lat i więcej ($b$) na 100 osób w wieku od 15 do 64 lat
	wiek	2010 r.	2020 r.	2030 r.	2040 r.
A	$a$	24,3	25,6	26,0	25,8
	$b$	23,8	30,2	37,7	42,5
B	$a$	44,3	41,7	38,3	36,1
	$b$	8,9	11,3	14,8	19,2

Na podstawie: stat.gov.pl
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe litery (A lub B), którymi oznaczono dane regiony świata.
W 2040 roku wartość obciążenia demograficznego będzie większa w regionie ......................... .
W 2010 roku osoby w wieku 15−64 lat stanowiły większy odsetek ludności w regionie ......................... .
Do 2040 roku udział ludności w wieku poprodukcyjnym będzie dynamiczniej wzrastał w regionie ......................... .

Zadanie 21. (0−1)
Na wykresie przedstawiono stopę bezrobocia w wybranym województwie Polski w poszczególnych kwartałach lat 2010−2014.
Na podstawie: Raport o sytuacji społeczno-gospodarczej województwa mazowieckiego w 2014 r., warszawa.stat.gov
Wyjaśnij, dlaczego stopa bezrobocia zmienia się w ciągu roku.

Zadanie 22. (0–2)
W tabeli przedstawiono strukturę ludności według grup wieku dla wybranych państw w 2015 r.

Państwo	Struktura ludności według grup wieku w \%
	0–14 lat	15–59 lat	60 lat i więcej
.........................	30,8	60,3	8,9
.........................	18,6	56,7	24,7
.........................	16,5	69,8	13,7
Polska	15,0	62,6	22,4

Na podstawie: Rocznik Demograficzny 2016, Warszawa 2016.
Uzupełnij tabelę. Wpisz właściwe kraje wybrane z podanych poniżej.
Indie Francja Chiny Japonia

Zadanie 23. (0–1)
W Europie dominującą liczebnie religią jest chrześcijaństwo z takimi wyznaniami jak katolicyzm, prawosławie i protestantyzm.
Dobierz do podanych poniżej informacji odpowiednie wyznanie i nazwę państwa, w którym to wyznanie dominuje. Wyznania dobierz spośród podanych we wstępie do zadania, a nazwy państw ‒ spośród podanych poniżej.
Albania Białoruś Francja Szwecja
1. Wyznanie to jest rozpowszechnione m.in. w Niemczech. Kładzie nacisk na pracę człowieka, która stanowi czynnik niezbędny do zbawienia.
Wyznanie: .........................
Państwo: .........................
2. Święta kościelne są obchodzone według kalendarza juliańskiego.
Wyznanie: .........................
Państwo: .........................

Zadanie 24. (0−1)
Tekst dotyczy rozpowszechnienia języka angielskiego na świecie.
Funkcję uniwersalnego języka handlu, dyplomacji, nauki i literatury pełniły greka i łacina, potem język francuski, a w czasach nowożytnych rolę tę przejął język angielski. Językiem angielskim jako ojczystym posługuje się obecnie około 500 milionów osób m.in. w Wielkiej Brytanii, USA, Kanadzie, RPA, Australii, Gujanie, Nigerii, Ghanie, a jako obcym ‒ około 2 miliardów osób i ta liczba nadal rośnie.
Na podstawie: jezykowo.pase.pl
Uzasadnij dwoma argumentami, dlaczego język angielski stał się językiem uniwersalnym.
1.
2.

Zadanie 25.

Zadanie 26. (0−2)
Na mapie świata numerami od 1 do 6 oznaczono miejsca lokalizacji wymienionych poniżej przedsiębiorstw:
− Google w Kalifornii
− fabryka papieru w Helsinkach
− kopalnia odkrywkowa rudy żelaza w stanie Minas Gerais
− zakłady przemysłu farmaceutycznego w Bazylei
− stocznia w Nagasaki
− elektrownia geotermalna w Wairakei w Nowej Zelandii.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkól ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
Uzupełnij poszczególne komórki w tabeli. Wpisz:
− numery, którymi oznaczono na mapie położenie przedsiębiorstw
− nazwy przedsiębiorstw
− główne czynniki lokalizacji przedsiębiorstw wybrane z podanych poniżej.
A. duże zasoby gorących wód
B. baza surowcowa
C. wysoko wykwalifikowana kadra
D. bliskość zakładów hutniczych
E. występowanie gleb I‒II klasy bonitacyjnej

Miejsce lokalizacji przedsiębiorstwa (wpisz numer)	Przedsiębiorstwo	Główny czynnik lokalizacji (wpisz literę)
4.	Google	.........................
..................	..................	D
..................	elektrownia geotermalna	.........................

Zadanie 27. (0−2)
Na mapie literami X, Y, Z oznaczono wybrane miejsca pozyskiwania zasobów mórz i oceanów.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj miejscom X, Y i Z najważniejsze pozyskiwane tam zasoby oraz czynnik umożliwiający ich pozyskiwanie. Zasoby przyrody oraz czynnik wybierz z podanych.
Zasoby przyrody:
1. energia wód
2. sól morska
3. surowce mineralne
4. organizmy żywe
Czynniki umożliwiające pozyskiwanie zasobów:
A. duża amplituda pływów morskich
B. upwelling
C. szelf kontynentalny
D. duże zasolenie wody

Miejsce na mapie	Zasoby (wpisz numer)	Czynnik (wpisz literę)
X	.........................	.........................
Y	.........................	.........................
Z	.........................	.........................

Na wykresach przedstawiono wielkość produkcji wybranych używek według największych producentów w 2013 r.
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2015.

Zadanie 29. (0−2)
Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono wielkości plonów i zbiorów buraków cukrowych w poszczególnych województwach w 2015 r. (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Poniżej wymieniono wybrane czynniki wpływające na wielkość produkcji roślinnej:
A. Krótki okres wegetacyjny, duża liczba dni z przymrozkiem.
B. Duży udział gospodarstw wielkoobszarowych i wysoka kultura rolna ukształtowana m.in. przez czynniki historyczne.
C. Okres wegetacyjny około 220 dni, znaczny udział średniej wielkości gospodarstw o wysokim stopniu towarowości.
D. Mała powierzchnia uprawy wynikająca z małych i rozdrobnionych gospodarstw.
Uzupełnij tabelę. Do każdej informacji dotyczącej wielkości plonów i zbiorów buraków cukrowych w 2015 r. przyporządkuj właściwe województwo i czynnik wpływający na wielkość zbiorów buraków cukrowych.

Lp.	Informacja	Województwo (podaj nazwę)	Czynnik (wpisz literę)
1.	W tym województwie plony wyniosły 677 dt z 1 ha, natomiast udział w zbiorach nie przekroczył 1\%.	..................	.........................
2.	W tym województwie plony nieznacznie przekroczyły 600 dt z 1 ha, a udział w zbiorach był najniższy w kraju.	..................	.........................
3.	Województwo miało największy udział w zbiorach buraków cukrowych w Polsce, mimo plonów zbliżonych do średniej krajowej.	..................	.........................

Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2016, Warszawa 2016.

Zadanie 31. (0−1)
Na fotografii przedstawiono zagospodarowanie rolnicze Wielkich Równin − obszaru uprawy pszenicy ciągnącego się od Teksasu po Dakotę Północną − charakterystyczne dla gospodarki prowadzonej na rozległych obszarach.
www.deere.com.au
Dokończ zdanie – zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1.–4.
Wielkie Równiny charakteryzują się

A.	intensywnym	sposobem gospodarowania o wysokiej towarowości wynikającej z	1.	całorocznego okresu wegetacyjnego i obecności gleb należących do V−VI klasy bonitacyjnej.
B.	ekstensywnym		2.	wysokich nakładów kapitałowych ponoszonych na jednostkę powierzchni i wysokich plonów.
			3.	dużych zbiorów osiąganych przy stosunkowo niskich nakładach kapitałowych ponoszonych na jednostkę powierzchni.
			4.	wysokich nakładów pracy ludzkiej i sztucznego nawadniania, sprzyjających wydajności rolnictwa.

W tabeli przedstawiono zużycie surowców energetycznych (w ekwiwalencie węgla kamiennego) według kontynentów w wybranych latach.

Kontynent	2000	2005	2010	2011
	w mln ton
Afryka	408	451	532	534
Ameryka Południowa	445	495	607	624
Ameryka Północna i Środkowa	3 787	3 607	3 547	3 543
Australia i Oceania	185	194	195	197
Azja	3 829	5 197	6 812	7 280
Europa	3 476	3 399	3 354	3 283

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2015.

Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono obszar położony wokół Góry Kamieńsk ‒ zwałowiska zewnętrznego kopalni węgla brunatnego „Bełchatów” (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Zadanie 34. (0−1)
W tabeli przedstawiono informacje dotyczące wpływów i wydatków (w mln dolarów USA) związanych z turystyką zagraniczną w Egipcie w latach 2005, 2010 i 2013.

Rok	Wpływy z turystyki (w mln USD)	Wydatki na turystykę (w mln USD)
2005	6851	1629
2010	12528	2240
2013	6044	3014

Na podstawie: www.stat.gov.pl
Uzasadnij, dlaczego mimo wzrostu wydatków na turystykę odnotowano w Egipcie spadek wpływów z turystyki.

Zadanie 35. (0–1)
Na mapie politycznej Afryki szarą barwą wyróżniono terytorium jednego z państw.
Na podstawie: Atlas geograficzny świata dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2013.
Zaznacz dwie informacje odnoszące się do państwa zaznaczonego na mapie.
A. Jest członkiem OPEC.
B. Ma ujemny bilans wodny.
C. Graniczy z Angolą i Sudanem Południowym.
D. Wśród formacji roślinnych największy zasięg ma tu wilgotna sawanna.
E. Rzeki mają duże przepływy i niewielkie wahania stanów wód w ciągu roku.
Wybór 1: .........................
Wybór 2: .........................

Zadanie 36. (0−1)
W tabeli przedstawiono strukturę importu i eksportu według grup towarów Chin, Islandii i Japonii w 2014 r. Państwom przyporządkowano numery od 1. do 3. (kolejność nazw państw nie ma związku z kolejnością numerów).

Grupa towarów	Import (w \%)			Eksport (w \%)
	1.	2.	3.	1.	2.	3.
towary rolno-spożywcze	2,6	7,7	10,0	2,6	0,7	41,7
surowce, paliwa mineralne, smary	30,5	38,7	28,7	2,2	4,0	5,3
chemikalia	9,8	7,8	9,1	5,7	10,6	2,2
maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy	37,0	23,7	31,1	45,8	58,5	5,8
produkty przetwórstwa przemysłowego	20,1	22,1	21,1	43,7	26,2	45,0

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2015.
Zaznacz odpowiedź przedstawiającą poprawną kolejność państw, dla których przedstawiono w tabeli strukturę importu i eksportu.