Matura CKE Maj 2002 – Geografia Rozszerzona

Zadania 22. i 23. wykonaj po przeczytaniu poniższego tekstu.
Od 1582 r. powszechnie w świecie jest używany kalendarz gregoriański. Przyjęto w nim założenie, tak jak we wcześniej używanym kalendarzu juliańskim (od 46 r. p.n.e.), że zwyczajny rok kalendarzow y ma 365 dni, a co cztery lata wprowadza się rok przestępny (np. 1904, 1960). Dodatkowo lata o pełnych setkach, których liczba nie jest podzielna przez czterysta, będą latami zwykłymi (np. 700, 1100, 1500, 1900 – kalendarz gregoriański zreformował także liczenie czasu wstecz). W pierwszym tysiącleciu naszej ery (1–1000) lat o pełnych setkach było 10. W kalendarzu juliańskim wszystkie były przestępne, a w kalendarzu gregoriańskim tylko 2 (400 i 800). Kalendarz gregoriański „spowolnił” liczenie czasu w tym tysiącleciu w stosunku do juliańskiego o 8 dni.

Zadania 24. – 27. wykonaj, korzystając z załączonych wykresów i fotografii cyklonu (tajfunu). Pamiętaj, że cyklon to ośrodek niżowy.
[OBRAZEK]

W górach dosyć często występują inwersje temperatury powietrza. W Sudetach jednym z takich obszarów jest np. Kotlina Jeleniogórska. Pamiętaj, że słowo inwersja oznacza odwrócenie. Dla zilustrowania położenia Jeleniej Góry w kotlinie wykonano profil terenu (przekrój). Pomoże Ci on rozwiązać zadania 28. – 31.
Rozkład pionowy temperatury powietrza w dniu 3 III 1987 r. o godz. 10.15 w Jeleniej Górze.

Wysokość (m n.p.m.)	Temperatura powietrza ($^{\circ}\text{C}$)
300	$-3$
400	$0$
500	$3$
600	$7$
700	$2$
800	$-2$
900	$-8$
1000	$-14$

Wyspy koralowe na Oceanie Spokojnym i Indyjskim znajdują się w znacznej odległości od obszarów polarnych. Przyszły los tych wysp może być jednak związany właśnie z tymi obszarami, jeśli będą się utrzymywać tendencje globalnych zmian klimatycznych, spowodowanych najprawdopodobniej nadmierną emisją $\text{CO}_2$.
Wyjaśnij zależność między globalnymi zmianami klimatycznymi a przyszłością wysp koralowych.

Spośród niżej podanych propozycji ratowania wysp koralowych podkreśl te dwie, które są najwłaściwsze.
.........................
.........................

Uzasadnij jedną z wybranych w zadaniu 33 propozycji.

Korzystając z rysunku przedstawiającego przekrój geologiczny, wykonaj zadania 35. i 36.

Na podstawie zamieszczonego tekstu źródłowego charakteryzującego strukturę agrarną polskiego rolnictwa oraz wiadomości własnych, wykonaj zadania 37. – 40.
NAJDROBNIEJSZY PROBLEM POLSKIEGO ROLNICTWA
Ministerstwo Rolnictwa policzyło, że ziemia uprawna w Polsce jest podzielona na 24 mln osobnych pól i poletek. Gospodarstw rolnych jest zaś 2 mln, tzn. przeciętne polskie gospodarstwo składa się z dwunastu rozrzuconych po okolicy części. Tak duże rozdrobnienie uniemożliwia większości gospodarstw m. in. obniżenie kosztów produkcji, używanie maszyn rolniczych czy nawet stosowanie środków ochrony roślin (wiatr przenosi je na pole sąsiada uprawiającego co innego). Na dojazd do położonych nieraz 2 km od domu pól rolnicy tracą mnóstwo czasu, nie mówiąc o fortunie wydawanej na paliwo. Do tego ocenia się, że 5% ziemi uprawnej (prawie milion hektarów traci się na miedze, czyli rozdzielające pola ok. 30 -cm paski i na dróżki, które umożliwiają dotarcie do pola.
Zmiany w strukturze agrarnej zachodzą powoli. Średnia wielkość polskiego gospodarstwa wzrosła z 7 ha w 1988 roku do 7,9 ha w 1996 r. To nie jest zła średnia w porównaniu z takimi krajami Unii Europejskiej, jak Portugalia czy Grecja, ale dobija nas ta szachownica pól - mówi Jan Bielański, wicedyrektor departamentu nieruchomości rolnych. Najgorsza sytuacja jest na wschodzie i południu kraju, gdzie bywają gospodarstwa posiadające nawet do stu działek. Lepiej jest w Polsce centralnej i północno - zachodniej, bo średnie gospodarstwo składa się tam „tylko” z dwóch - trzech działek.
Według naszych szacunków na 18,5 mln ha użytków rolnych powinniśmy natychmiast scalić 2 mln ha, a łączymy rocznie 10 tys. ha - przyznaje Bielański. Tyle scala się od lat 80-tych. Dlaczego idzie tak wolno? Od 1982 r. sprawy te reguluje Ustawa o scalaniu i wymianie gruntów. Ziemie łączy się na wniosek co najmniej połowy mieszkańców wsi. Niestety, zwykle sąsiedzi nie mogą się ze sobą dogadać, a rolnikom - ciężko jest się rozstać z ojcowizną. Do tego w wyniku scalania powstaje praktycznie nowe gospodarstwo, w które właściciel musi zainwestować dużo pieniędzy.
Paradoksalnie na poprawę struktury może wpłynąć panująca obecnie na wsi dekoniunktura - utrzymujące się niskie ceny płodów rolnych. Część rolników nic nie zmieni w swoich gospodarstwach i poniesie straty, ale część - zwłaszcza młodzi, wiążący swoją przyszłość z rolnictwem zacznie myśleć o obniżeniu kosztów produkcji, w tym np. właśnie o scaleniu uprawianej przez siebie ziemi. /wg Gazety Wyborczej/

Korzystając z mapy i opisów wyrobów przemysłowych, uzupełnij tabelę, wpisując dla każdego podanego w niej okręgu:
- numer odpowiadający położeniu na obszarze Polski,
- literę oznaczającą charakterystyczne dla niego wyroby przemysłowe.
CHARAKTERYSTYCZNE WYROBY PRZEMYSŁOWE
A. tkaniny, dziewiarstwo, maszyny włókiennicze, włókna sztuczne, lekarstwa,
B. energia, kruszywo skalne, ceramika i szkło, wyroby włókiennicze,
C. kwas siarkowy, nawozy sztuczne, maszyny budowlane,
D. samochody, traktory, obrabiarki, półprzewodniki, tworzywa sztuczne, środki piorące,
E. energia, wyroby karbochemii, wyroby hutnicze, odlewy żeliwne, urządzenia energetyczne,
F. sprzęt nawigacyjny, telewizory, wyroby z rafinacji ropy naftowej, nawozy fosforowe.

OKRĘG PRZEMYSŁOWY	CHARAKTERYSTYCZNE WYROBY PRZEMYSŁOWE	NUMER OZNACZAJĄCY POŁOŻENIE OKRĘGU NA MAPIE
GDAŃSKI	........	........
WARSZAWSKI	........	........
TARNOBRZESKI	........	........
ŁÓDZKI	........	........

W tabeli zestawiono wybrane państwa, w których zamieszkuje ludność pochodzenia polskiego.
PAŃSTWA ZAMIESZKIWANE PRZEZ LUDNOŚĆ POCHODZENIA POLSKIEGO
A - BIAŁORUŚ, LITWA, UKRAINA
B - U S A, FRANCJA, NIEMCY
C - ROSJA, KAZACHSTAN
Określ dla każdej grupy państw najważniejszą przyczynę istnienia na ich terytoriach znacznych skupisk ludności pochodzenia polskiego.
A.
B.
C.

Poniżej zamieszczona mapa ułatwi Ci rozwiązanie zadania 43.

Wyjaśnij, dlaczego USA, pomimo dużego własnego wydobycia ropy naftowej, są również znacznym jej importerem.

Uzasadnij, który z dwóch rodzajów transportu ropy – rurociągi czy tankowce – jest bezpieczniejszy dla środowiska przyrodniczego; przedstaw dwa argumenty.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:

OPEC zrzesza 10 państw – eksporterów ropy naftowej. Na spotkaniach przedstawicieli tych państw ustala się między innymi roczne limity wydobycia ropy dla każdego z członków OPEC. Przeczytaj uważnie poniższe stwierdzenia i zaznacz te, które właściwie określają główne cele państw zrzeszonych w OPEC.

1.	a) Ujednolicenie polityki w zakresie wydobycia ropy naftowej.	P	F
2.	b) Maksymalne zwiększenie wydobycia i eksportu ropy przez każdy kraj OPEC.	P	F
3.	c) Systematyczne ograniczenie eksportu ropy naftowej.	P	F
4.	d) Utrzymanie wysokich cen ropy na rynkach światowych.	P	F
5.	e) Koordynowanie wielkości importu w państwach kupujących ropę naftową.	P	F

Tabela przedstawia najczęściej używane języki świata wg liczby ludności na co dzień posługującej się danym językiem.

JĘZYKI	MLN OSÓB (1997)
chiński	1200
hindi, urdu	450
angielski	400
hiszpański	320
rosyjski	190
bengalski	180
arabski	180
indonezyjski	180
portugalski	150
pendżabski	130
japoński	130
francuski	100

Spośród języków zestawionych w tabeli utwórz dwie pary, tak aby każda z par miała własną (różną) przyczynę „liczebności”. Obie pary języków wpisz do tabeli poniżej i dla każdej z nich podaj przyczynę „dużej liczebności”.

PARY JĘZYKÓW	PRZYCZYNA „DUŻEJ LICZEBNOŚCI”
I ........ ........	........
II ........ ........	........

Wybierz z tabeli (zad. 47.) języki europejskie i przyporządkuj je do poniższych grup językowych.
SŁOWIAŃSKA - ..................
ROMAŃSKA - ..................
GERMAŃSKA - ..................

Uzasadnij, dlaczego w podziałach etnicznych najczęściej używanym kryterium jest język, a nie rasa lub religia.

Jednym z najbardziej konfliktogennych i niestabilnych regionów świata jest Azja Południowo–Zachodnia.
Do miejsc konfliktów, które zaistniały stosunkowo niedawno, dobierz odpowiednią przyczynę ich zaistnienia.
A. Próba zbrojnej aneksji kraju posiadającego bogate złoża ropy naftowej.
B. Okupacja Wzgórz Golan.
C. Zajęcie części wyspy przez wojska tureckie.
D. Niepodległościowe dążenia Kurdów.
E. Secesja i wojna w Abchazji.
1. GRUZJA - ..................
2. CYPR - ..................
3. IRAN, IRAK, TURCJA - ..................
4. IRAK – KUWEJT - ..................
5. IZRAEL – SYRIA - ..................

Zlokalizuj konflikty (zad. 50.), wpisując na mapie cyfry (od 1 do 5), oznaczające miejsca ich zaistnienia.

Na obszarach konfliktowych często stacjonują wojska ONZ-tu (tak jak np. w strefie Wzgórz Golan). Przedstaw jedno z zadań, które wypełniają przebywające w strefach konfliktowych wojska ONZ, lub podaj przykład ich działań.