Matura CKE Maj 2007 – Geografia Rozszerzona

Zadania od 1. do 9. wykonaj na podstawie załączonej mapy fragmentu Pobrzeża Kaszubskiego.
Długość Jeziora Żarnowieckiego zmierzona na załączonej mapie wynosi 16 cm. Oblicz i podaj skalę liczbową mapy, na której odległość ta wyniesie 4 cm. Zapisz obliczenia.
Miejsce na obliczenia:

Odpowiedź: Skala liczbowa mapy ..................

Wykorzystaj mapę oraz własną wiedzę i zaznacz opis wyjaśniający genezę misy Jeziora Żarnowieckiego.
Jest to jezioro:

Jeziora na Ziemi są zjawiskiem krótkotrwałym w skali czasu geologicznego.
Wykorzystaj własną wiedzę oraz barwną mapę i podaj dwie przyczyny zanikania jezior.
1. ..................
2. ..................

Zaznacz wśród podanych trzy procesy lub zjawiska, które mogą wystąpić w zachodniej części Kępy Żarnowieckiej po wylesieniu tego obszaru.
.........................
.........................
.........................

Na południowo-wschodnim brzegu Jeziora Żarnowieckiego, na terenach przemysłowych nieukończonej elektrowni atomowej (pole E2-E3) działalność gospodarczą obecnie rozwija kilkanaście firm różnych branż przemysłu m.in. tworzyw sztucznych, przemysłu spożywczego, materiałów budowlanych. Pojawiły się również firmy, które pragną tu stworzyć zakłady wysokiej technologii.
Wykorzystaj mapę i podaj trzy czynniki, które mogą zachęcać inwestorów do podjęcia działalności gospodarczej na tym obszarze.
1. ..................
2. ..................
3. ..................

Elektrownia szczytowo-pompowa „Żarnowiec” (pole F2) składa się z dwóch zbiorników. Dolnym zbiornikiem jest Jezioro Żarnowieckie, zbiornik górny został wybudowany nieopodal.
Wykorzystaj mapę oraz własną wiedzę i oznacz zdania prawdziwe odnoszące się do elektrowni szczytowo-pompowej literą P, a zdania fałszywe literą F.

1.	Elektrownia szczytowo-pompowa „Żarnowiec” jest jedną z kilku tego typu elektrowni funkcjonujących w Polsce.	P	F
2.	Woda ze zbiornika górnego spuszczana jest w późnych godzinach nocnych do zbiornika dolnego.	P	F
3.	Górny zbiornik elektrowni zasilany jest wodą przepompowywaną ze zbiornika dolnego.	P	F

Wybierasz się latem na wycieczkę samolotem do Grecji. Zamieszkasz w miejscowości Rodos ($36^\circ 29'\text{N}$, $28^\circ 13'\text{E}$). Samolot startuje z lotniska w Warszawie ($52^\circ 15'\text{N}$, $21^\circ 00'\text{E}$) o godzinie $13^{20}$ czasu urzędowego, a lot trwa 2 godziny i 30 minut. W Grecji, w okresie lata, obowiązuje czas urzędowy równy czasowi uniwersalnemu plus 3 godziny (UT+3).
Zaznacz godzinę, o której według czasu urzędowego Grecji samolot wyląduje w Rodos.

Uzupełnij poniższą tabelę, wykonując polecania a) i b).
a) Wpisz chronologicznie podane poniżej okresy geologiczne.
perm, trias, neogen, karbon
b) Każdemu z wyżej wymienionych okresów geologicznych przyporządkuj surowiec, który powstał w tym czasie na podanym obszarze.
Surowce mineralne:
A. ropa naftowa na północ od Przylądka Rozewie
B. rudy cynku i ołowiu w okolicach Olkusza
C. węgiel kamienny w Zagłębiu Lubelskim
D. węgiel brunatny w Zagłębiu Bełchatowskim

	Najstarszy $\longrightarrow$ Najmłodszy
Okres geologiczny	.........................	.........................	.........................	.........................
Surowiec mineralny	.........................	.........................	.........................	.........................

Rysunek przedstawia oświetlenie Ziemi w jednym z dni przesileń w roku.
Skreśl w nawiasach w każdym z podanych zdań określenie błędne tak, aby zdania stały się prawdziwe.
1. Słońce w tym dniu góruje na wysokości $43^\circ 06'$ na Zwrotniku (.........................).
2. Najkrótszy cień w roku padający w południe można zauważyć tego dnia na półkuli (.........................).
3. Na półkuli południowej jest to (.........................) dzień w roku.
4. Na biegunie południowym panuje w tym dniu (.........................).

Na podstawie opisu rozpoznaj proces geologiczny i podaj jego nazwę.
A. Pionowe ruchy wywołane zaburzeniami równowagi między skorupą ziemską a płaszczem Ziemi. Niektóre obszary Skandynawii podniosły się w wyniku tych ruchów w ciągu ostatnich 10 000 lat o kilkaset metrów.
..................
B. Proces ten obejmuje ogół zjawisk związanych z powstawaniem i krystalizacją intruzji magmowych wewnątrz skorupy ziemskiej. Przykładem największych intruzji są batolity.
..................
C. Są to powolne i bardzo długotrwałe pionowe ruchy wielkich obszarów kontynentalnych. W przeszłości geologicznej ruchy te powodowały wielkie transgresje i regresje mórz. Współcześnie występują między innymi na wybrzeżu Morza Śródziemnego w okolicach Neapolu.
..................

Rysunek przedstawia dwie formy ukształtowania dna oceanicznego: grzbiet oceaniczny i rów oceaniczny.
Podaj literę, którą oznaczono na rysunku rów oceaniczny oraz wyjaśnij, w jaki sposób doszło do jego powstania.
Rów oceaniczny oznaczono literą ..................
Wyjaśnienie:

a) Spośród wymienionych produktów wietrzenia zaznacz jeden, który powstaje w procesie wietrzenia mechanicznego.

b) Wymień dwa przyrodnicze warunki sprzyjające wietrzeniu mechanicznemu.
1. ..................
2. ..................

Na mapie przedstawiono średnie roczne sumy opadów atmosferycznych w Polsce w 2004 roku
Zaznacz literę, którą oznaczono zestawienie miejscowości uporządkowanych według malejącej rocznej sumy opadów atmosferycznych.

Wielkość opadów na Kujawach wynika z braku wzniesień na obszarze tego regionu i położenia w „cieniu opadowym”.
Wykorzystaj mapę z zadania 16. oraz własną wiedzę i wyjaśnij, dlaczego Kujawy położone są w „cieniu opadowym”.

Uzupełnij tabelę.
a) Wpisz po jednym charakterystycznym typie gleby dla każdego z podanych obszarów. Typ gleby dobierz z niżej podanych.
czarnoziemy, gleby bielicowe, mady, rędziny
b) Dokonaj oceny przydatności dla rolnictwa podanych typów gleb.

Lp.	Obszar występowania	Typ gleby	Ocena przydatności dla rolnictwa: ( + ) gleba sprzyjająca rozwojowi rolnictwa, ( – ) gleba mało żyzna o niskiej przydatności dla rolnictwa
1.	Żuławy Wiślane	.........................	.........................
2.	Wyżyna Sandomierska	.........................	.........................
3.	Równina Tucholska	.........................	.........................

Podaj dwa przykłady sposobów gospodarowania w rolnictwie, zgodnych z zasadami rolnictwa ekologicznego.
1. ..................
2. ..................

Obok każdego zestawienia roślin uprawnych wpisz nazwę kraju, w którym warunki klimatyczno-glebowe umożliwiają uprawę wymienionych roślin. Nazwy krajów dobierz z podanych poniżej.
Bangladesz, Kanada, Mongolia, Hiszpania, Demokratyczna Republika Konga
A. palma oleista, maniok, kauczukowiec, orzeszki ziemne, kawa .........................
B. jęczmień, owies, ziemniaki, rzepak .........................
C. pszenica, kukurydza, oliwki, owoce cytrusowe .........................
D. juta, ryż, herbata, owoce cytrusowe .........................

W tabeli przedstawiono informacje dotyczące cech rolnictwa jednego z krajów świata w 2001 roku.

Kraj	Powierzchnia zasiewów żyta w tys. ha	Zbiory żyta w tys. t	Plony żyta z 1 ha w dt 1dt = 100 kg	Grunty orne w ha na 1 ciągnik	Zużycie nawozów sztucznych ogółem na 1 ha gruntów ornych w kg	Typ rolnictwa
.........................	839	5158	..................	11,4	232,4	.........................

Średnie plony żyta na świecie wynosiły w 2001 roku 23,6 dt/1 ha.
a) Oblicz i wpisz do tabeli wielkość plonów uzyskanych w uprawie żyta w tym kraju.
Miejsce na obliczenia:

b) Wpisz do tabeli nazwę kraju oraz dominujący w nim typ rolnictwa. Nazwę kraju i typ rolnictwa wybierz z podanych poniżej.
Kraje: Australia, Białoruś, Niemcy
Typy rolnictwa: ekstensywny, intensywny

Wpisz nazwy religii obok podanych przykładów ich wpływu na życie i działalność społeczno-gospodarczą ludności. Nazwy religii wybierz z podanych poniżej.
hinduizm, islam, prawosławie, judaizm, protestantyzm
1. Brak chowu trzody chlewnej, spożywanie koszernych potraw .........................
2. Zakaz spożywania wołowiny i wieprzowiny, zakorzeniony w tradycji kastowy podział społeczeństwa .........................
3. Zakaz spożywania wieprzowiny, post w miesiącu Ramadan .........................

Mapa przedstawia rozmieszczenie roślinności na Ziemi.
Uzupełnij tabelę.
a) Wpisz obok każdego opisu formacji roślinnej jej nazwę.
b) Dobierz do każdego z opisów właściwą literę, którą oznaczono przykład obszaru występowania danej formacji roślinnej.

Lp.	Formacje roślinne		Litera na mapie oznaczająca obszar występowania
	Opis	Nazwa
1.	Formacja trawiasta. Okres wegetacji przypada na wiosnę i wczesne lato oraz jesień. Występuje w klimacie kontynentalnym strefy umiarkowanej.	..................	.........................
2.	Formacja trawiasta z niewielką ilością drzew lub krzewów rosnących pojedynczo lub grupami. Występuje w strefie międzyzwrotnikowej.	..................	.........................
3.	Formacja drzewiasta. Tworzą ją lasy, w których dominują drzewa iglaste: sosna, świerk, jodła, modrzew, a domieszkę stanowią drzewa zrzucające liście na zimę: brzoza, wierzba, topola.	..................	.........................

Rysunki przedstawiają układy baryczne i kierunki wiatru.a) Wpisz pod każdym z rysunków określenie półkuli Ziemi: północna lub południowa oraz nazwę ośrodka barycznego: wyż lub niż.
Półkula .........................
Ośrodek baryczny .........................
Półkula .........................
Ośrodek baryczny .........................
b) Podaj główną przyczynę odchylenia kierunków wiatru w układach barycznych na półkuli północnej i południowej przedstawionych na rysunkach.

Większość surowcowych okręgów przemysłowych w Europie rozwija się według charakterystycznych etapów.
Na przykładzie Okręgu Reńsko-Westfalskiego uzupełnij schemat tak, aby przedstawiał kolejne etapy powstawania okręgu surowcowego oraz zmiany struktury gałęziowej przemysłu wynikające z restrukturyzacji.
1. ......................... $\longrightarrow$ 2. ......................... $\longrightarrow$ 3. A $\longrightarrow$ 4. ......................... $\longrightarrow$ 5. .........................
Etapy:
A. rozwój karbochemii
B. rozwój przemysłu maszynowego (ciężkie maszyny, urządzenia górnicze i hutnicze)
C. rozwój przemysłu zaawansowanych technologii
D. rozwój górnictwa węglowego i hutnictwa żelaza
E. zapoczątkowanie restrukturyzacji

Uzasadnij, podając po jednym argumencie, korzystny wpływ restrukturyzacji przemysłu na gospodarkę oraz na stan środowiska przyrodniczego.
Uzasadnienie korzystnego wpływu na gospodarkę

Uzasadnienie korzystnego wpływu na stan środowiska przyrodniczego

W 2005 roku minister nauki oraz prezydent Warszawy podpisali porozumienie o współpracy przy tworzeniu Warszawskiego Parku Technologicznego.
Podaj trzy czynniki lokalizacji parku naukowo-technologicznego w regionie warszawskim.
1. ..................
2. ..................
3. ..................

Podaj po dwa przykłady zalet i wad elektrowni wiatrowych, wynikających z ich rozmieszczenia i funkcjonowania.
Przykłady zalet
1. ..................
2. ..................
Przykłady wad
1. ..................
2. ..................

W tabeli przedstawiono strukturę tworzenia PKB według sektorów gospodarki oraz roczny przyrost PKB dla wybranych krajów świata w 2005 roku.

Kraj	Roczny przyrost PKB w %	Struktura tworzenia PKB w %
		Rolnictwo	Przemysł	Usługi
.........................	9,9	13	47	40
.........................	3,4	3	33	64
.........................	1,1	2	24	74
.........................	8,3	19	27	54

Wpisz do tabeli w odpowiednie miejsca podane nazwy krajów.
Chiny, Holandia, Indie, Polska

Tabela przedstawia przeładunek w mln ton w portach morskich wybranych krajów świata w 2003 roku.

Kraje	Załadunek	Wyładunek
	mln ton
Holandia	98	326
Japonia	168	810
Meksyk	110	50
Niemcy	92	155
RPA	128	42

a) Na podstawie informacji podanych w tabeli wymień dwa kraje, w których tonaż importowanych towarów drogą morską przewyższa tonaż towarów eksportowanych.
1. .................. 2. ..................
b) Wyjaśnij różnice w wielkości załadunku i wyładunku towarów w Japonii i RPA.
Japonia
RPA

Wykresy przedstawiają strukturę handlu zagranicznego Polski wybranymi surowcami energetycznymi i półproduktami oraz kierunki geograficzne handlu tymi wyrobami w 2004 roku.
Wpisz pod wykresami A, B, C, D odpowiednio: eksport, import.
Struktura towarowa handlu zagranicznego Polski surowcami energetycznymi i półproduktami w 2004 roku
A. ......................... B. .........................
Kierunki geograficzne handlu zagranicznego Polski surowcami energetycznymi i półproduktami w 2004 roku
C. ......................... D. .........................

Według WHO ponad 80% zachorowań na malarię występuje w Afryce. Na mapie przedstawiono zasięg malarii na tym kontynencie.
a) Podaj dwie cechy środowiska przyrodniczego obszarów Afryki szczególnie sprzyjające rozwojowi malarii.
1. ..................
2. ..................
b) Zaproponuj trzy możliwe do realizacji działania mające na celu zmniejszenie liczby zachorowań na malarię w Afryce.
1. ..................
2. ..................
3. ..................

Przyporządkuj każdej z wymienionych zmian w środowisku przyrodniczym przyczynę, która ją spowodowała.

Zmiany w środowisku przyrodniczym:	Przyczyny zmian:
A. Ubytek warstwy ozonowej	1. Nadmierne nawożenie pól uprawnych
B. Eutrofizacja wód rzek i jezior	2. Kwaśne opady atmosferyczne
C. Powstanie leja depresyjnego	3. Obecność freonów w atmosferze
D. Zwiększenie ilości CO$_2$ w atmosferze	4. Spalanie paliw kopalnych
	5. Odkrywkowa eksploatacja surowców

A. ........................., B. ........................., C. ........................., D. .........................

Wykonaj polecenia, wykorzystując załączony tekst i własną wiedzę.
„Arktyka szybko topnieje”
Z okolic bieguna północnego zniknął lód o powierzchni dwa razy większej od Polski. Świat prawdopodobnie czeka wielka odwilż. Alarmujące dane pochodzą z obserwacji satelitarnych Oceanu Arktycznego. Pokrywająca go pokrywa lodowa do tej pory nie dawała się Słońcu nawet latem. Jednak w ubiegłym roku straciła aż 14% powierzchni, dwudziestokrotnie więcej niż w poprzednich latach. Gwałtownie kurczy się także lodowiec na Grenlandii. Martwią się mieszkańcy terenów nadbrzeżnych, chociaż według niektórych ocieplenie klimatu to dobra wiadomość...

Na podstawie: „Gazeta Wyborcza”, IX 2006 r.
a) Podaj dwie negatywne dla gospodarki człowieka konsekwencje opisanego zjawiska.
1. ..................
2. ..................
b) Podaj przykład gospodarczej korzyści, jaką można odnieść w przyszłości w wyniku topnienia pokrywy lodowej w Arktyce.