Matura CKE Maj 2011 – Geografia Rozszerzona

Zadanie 1. (1 pkt)
Na fotografii przedstawiono fragment Pasma Łamanej Skały i zbiornik na górze Żar.
Na podstawie: www.fotogalerie.pl
Zaznacz nazwę góry, z której wykonano fotografię.

Zadanie 2. (1 pkt)
Wpisz nazwy kartograficznych metod prezentacji, które zastosowano na mapie „Kaskada Soły” do przedstawienia
– występowania lasów ..................
– rzeźby terenu ..................

Zadanie 3. (1 pkt)
Z punktu widokowego obok szczytu góry Żar (F4) zmierzono azymut w kierunku szczytu góry Cisowa Grapa (H5).
Zaznacz wartość azymutu zmierzonego z tego punktu widokowego w kierunku szczytu Cisowej Grapy.

Zadanie 4. (2 pkt)
Długość trasy kolei linowo-terenowej (F4/F5) na mapie wynosi 2,6 cm. Górna stacja tej kolei jest położona na wysokości 750 m n.p.m.
Na podstawie mapy oblicz średnie nachylenie trasy kolei linowo-terenowej. Podaj wynik w %. Zapisz obliczenia.

Zadanie 6. (1 pkt)
Porąbka-Żar jest elektrownią szczytowo-pompową o mocy 500 MW. Czas pracy (produkcja energii elektrycznej z wykorzystaniem wody ze zbiornika górnego) to 4 godziny. Czas pompowania wody do zbiornika górnego to 5 godzin. W tej elektrowni więcej energii zużywa się na pompowanie wody do zbiornika górnego (850 GWh na rok) niż uzyskuje się podczas spuszczania wody sztolniami (640 GWh na rok). Czas rozruchu wynosi 180 sekund.
Wyjaśnij, dlaczego buduje się elektrownie szczytowo-pompowe, mimo że produkują mniej energii elektrycznej niż pobierają podczas pompowania wody.

Zadanie 7. (2 pkt)
Teren przedstawiony na mapie leży w Karpatach Zewnętrznych (Beskidach) zbudowanych ze skał fliszowych.

Zadanie 8. (1 pkt)
Po intensywnych opadach atmosferycznych w 2010 r. utworzyło się osuwisko na obszarze osiedla domów rekreacyjnych w przysiółku Łazki (E4) na północno-zachodnim stoku góry Żar.
Wymień dwa działania człowieka sprzyjające powstawaniu osuwisk.

Zadanie 10. (1 pkt)
Podaj nazwę kontynentu, na którym znajdują się miejsca zaznaczone na rysunku literami X i Y.
..................

Zadanie 11. (1 pkt)
Utwórz ciąg przyczynowo-skutkowy przedstawiający powstanie dwóch rodzajów osadów atmosferycznych. Wpisz we właściwe miejsca litery, którymi oznaczono podane niżej określenia.
A. Nocne wypromieniowanie ciepła z podłoża
B. Powstanie rosy
C. Powstanie szronu
D. Spadek temperatury powietrza do temperatury punktu rosy o wartości powyżej $0 ^{\circ}\text{C}$
E. Spadek temperatury powietrza do temperatury punktu rosy o wartości poniżej $0 ^{\circ}\text{C}$
F. Bezchmurna i bezwietrzna pogoda w ciągu nocy

Zadanie 12. (2 pkt)
Poniższe klimatogramy wykonano dla czterech stacji położonych w Europie.Na podstawie: www.klimadiagramme.de
Roślinność w Europie wykazuje ścisły związek z warunkami klimatycznymi.
Przyporządkuj do każdego klimatogramu odpowiednią formację roślinną wybraną spośród podanych poniżej.
Formacje roślinne: lasy liściaste, pustynia chłodna, roślinność śródziemnomorska, step, tajga, tundra.

Numer klimatogramu	Formacja roślinna
1	.........................
2	.........................
3	.........................
4	.........................

Zadanie 13. (2 pkt)
Na mapie przedstawiono prądy morskie, które oznaczono numerami 1–18.

Zadanie 14. (2 pkt)
Poniżej przedstawiono Żuławy (stan ok. 1300 r. i współcześnie).
Na podstawie: D. Makowska, Ziemia, Warszawa 2005

Zadanie 15. (1 pkt)
Uzupełnij tabelę, wpisując odpowiednie nazwy skał wybrane spośród podanych poniżej.
Skały: bazalt, granit, piaskowiec, wapień, zlepieniec.

Opis skały	Nazwa skały
Okruchowa skała osadowa powstała na skutek scementowania lepiszczem ziaren żwiru lub okruchów o większej średnicy.	.........................
Magmowa skała głębinowa, główny budulec kontynentalnej skorupy ziemskiej. Składa się głównie z kwarcu, skaleni i łyszczyków.	.........................
Magmowa skała wylewna o strukturze zazwyczaj drobnoziarnistej i barwie szarej, czarnej lub zielonej.	.........................

Zadanie 16. (2 pkt)
Trzęsienia ziemi mają różną genezę. Poniższy tekst opisuje trzęsienie ziemi, które wystąpiło w Polsce w 2008 roku.
Trzęsienie ziemi
Rankiem 16 grudnia 2008 r. na Pomorzu – w rejonie Słupska, Koszalina i Międzyzdrojów – zatrzęsły się szyby, a meble zaczęły podskakiwać. Było to trzęsienie ziemi, którego epicentrum znajdowało się w Szwecji. Zdaniem geologów przyczyną trzęsienia jest podnoszenie się Skandynawii po ustąpieniu lądolodu, powodujące tarcia w strefie styku struktur Praeuropy i Mezoeuropy.
Na podstawie: J. Kądziołka, Świat – panorama, [w:] Geografia w Szkole, Nr 1, styczeń/luty 2009

Zadanie 18. (1 pkt)
Na rysunku przedstawiono końcowy etap powstawania gór fałdowo-zrębowych.
Na podstawie: D. Makowska, Geografia część 1, Warszawa 2004
Uszereguj w kolejności od najstarszego do najmłodszego wydarzenia, które doprowadziły do powstawania gór fałdowo-zrębowych, wpisując we właściwe miejsca odpowiadające tym wydarzeniom litery.
A. Erozyjne ścięcie i powstanie powierzchni zrównania.
B. Fałdowanie skał osadowych.
C. Powstanie skał osadowych.
D. Powstanie współczesnej rzeźby na skutek erozyjnych procesów zewnętrznych.
E. Przesunięcie skał wzdłuż linii uskoków.
Wydarzenie najstarsze .................. $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ D Wydarzenie najmłodsze

Zadanie 19. (2 pkt)
Uzupełnij tabelę, wpisując obok każdej krainy geograficznej nazwę gleby przeważającej na jej obszarze.
Gleby: bielicowa, brunatna, czarnoziem, czerwonożółta gleba ferralitowa (laterytowa), kasztanowa, mada.

Krainy geograficzne	Przeważające gleby
Kotlina Konga	.........................
Pojezierze Fińskie	.........................
Nizina Czarnomorska	.........................
Nizina Francuska	.........................

Zadanie 20. (1 pkt)
W wielu krajach język dawnego kolonizatora jest używany jako urzędowy ze względu na zróżnicowanie etniczne i językowe ludności.
Wpisz do tabeli po jednym kraju, w którym są używane wymienione języki urzędowe. Nazwy krajów wybierz spośród podanych poniżej.
Kraje: Czad, Indie, Indonezja, Republika Południowej Afryki, Turcja.

Języki urzędowe	Nazwa kraju
angielski, hindi	.........................
francuski, arabski	.........................

Zadanie 21. (1 pkt)
Na wykresie przedstawiono zmiany struktury zatrudnienia w Polsce w latach 1930–2000 zachodzące wraz z rozwojem gospodarczym.
Na podstawie: Rocznik Demograficzny, GUS, Warszawa 2001 [w:] J. Kop, M. Kucharska, E. Szkurłat, Geografia społeczno-ekonomiczna, Warszawa 2003
Na podstawie wykresu i własnej wiedzy podaj dwie przyczyny przedstawionych na wykresie zmian w strukturze zatrudnienia w Polsce, jakie zaszły w ostatniej dekadzie XX wieku.

Zadania 22. i 23. wykonaj na podstawie piramidy wieku i płci ludności Polski w 2007 r.
Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2007, GUS, Warszawa 2008

Zadanie 24. (2 pkt)
Podanym rejonom wydobycia przyporządkuj po jednym eksploatowanym tam surowcu mineralnym.
Surowce mineralne: węgiel kamienny, węgiel brunatny, ropa naftowa, rudy uranu, rudy żelaza, rudy miedzi.
A. Zagłębie Kuźnieckie, Zagłębie Appalachijskie .........................
B. Zagłębie Łużyckie, Zagłębie Podmoskiewskie .........................
C. Morze Północne, Zatoka Meksykańska .........................
D. stan Minas Gerais w Brazylii, okolice Kiruny w Szwecji .........................

Zadanie 25. (2 pkt)
Na mapie zaznaczono wybrane obszary, w tym technopolia, których nazwy podano poniżej.
Przyporządkuj technopoliom litery, którymi oznaczono ich położenie.
Droga 128 (Boston Route 128) ..................
Dolina Krzemowa (Silicon Valley) ..................
Korytarz Zachodni (M4 Corridor) ..................
Wyspa Krzemowa (Silicon Island) ..................

Zadanie 26. (2 pkt)
Na mapie zaznaczono ważniejsze ośrodki hutnictwa żelaza, miedzi, cynku i ołowiu, aluminium.
Uzupełnij tabelę, rysując obok każdej nazwy hut sygnaturę, którą na mapie oznaczono ich położenie, oraz wpisz ich główny czynnik lokalizacji.

Huty	Sygnatura	Główny czynnik lokalizacji
Miedzi		........
Aluminium		........
Cynku i ołowiu		........

Zadanie 27. (2 pkt)
Na mapie przedstawiono rozmieszczenie elektrowni cieplnych i jądrowych w Niemczech.
Na podstawie: I. Fierla (red.) Geografia ekonomiczna Unii Europejskiej, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007
Na podstawie mapy sformułuj prawidłowość dotyczącą rozmieszczenia elektrowni:
– cieplnych, zużywających węgiel kamienny lub węgiel brunatny

– jądrowych.

Zadanie 28. (2 pkt)
Wymienionym w tabeli typom rolnictwa przyporządkuj po jednej z podanych cech (A–D) oraz po jednym regionie ich występowania (1–4).
Cechy rolnictwa:
A. Wysoka mechanizacja, duże nawożenie, stosowanie dużej ilości chemicznych środków ochrony roślin, wysoka specjalizacja produkcji.
B. Duże nakłady pracy ludzkiej, niewielka mechanizacja, niski poziom kultury rolnej, tradycyjna struktura upraw i hodowli, niewielkie plony.
C. Duże nakłady pracy ludzkiej, niewielka mechanizacja, większość zabiegów agrotechnicznych wykonywana ręcznie, tradycyjna struktura produkcji, duże plony.
D. Małe nakłady pracy ludzkiej, wysoka mechanizacja, duże powierzchnie gospodarstw, niewielkie nawożenie, wysoki poziom kultury rolnej, specjalizacja produkcji.
Regiony:
1. Europa Zachodnia
2. Równiny Centralne i Wielkie Równiny Prerii w Ameryce Północnej oraz Nizina La Platy w Ameryce Południowej
3. Azja Południowo-Wschodnia oraz delta i dolina Nilu
4. Międzyzwrotnikowa Afryka, Ameryka Środkowa i Południowa

Cechy rolnictwa	Typ rolnictwa	Region
.........................	rolnictwo ekstensywne kapitałochłonne	.........................
.........................	rolnictwo intensywne kapitałochłonne	.........................
.........................	rolnictwo intensywne pracochłonne	.........................

Zadanie 30. (2 pkt)
Na mapie przedstawiono obszary występowania malarii na świecie.
Na podstawie: WHO 2008

Zadanie 31. (2 pkt)
Konwencja ONZ o Prawie Morza z 1982 r. uregulowała sposób wyznaczania 200 milowej wyłącznej strefy ekonomicznej oraz określiła zasady korzystania z tych akwenów.

Zadania 32. i 33. wykonaj na podstawie tabeli, w której przedstawiono wybrane wskaźniki społeczno-gospodarcze dla czterech krajów w 2009 roku.

Kraj	PKB na 1 mieszkańca (wg parytetu siły nabywczej) w USD	HDI*	Eksport w mld USD	Import w mld USD	Eksport na 1 mieszkańca w USD	Import na 1 mieszkańca w USD
1.	34100	0,959	63	59	11993	11232
2.	32700	0,960	542	500	4252	3923
3.	6600	0,772	1204	954	902	715
4. Indie	3100	0,612	164	268	143	233

*2007 Na podstawie: www.cia.gov

Zadanie 34. (2 pkt)
Na mapie narysowano linię na obszarach wybranych akwenów, przez które prowadzą szlaki transportowe o dużym znaczeniu dla światowej gospodarki.
Wykonaj polecenia na podstawie mapy i własnej wiedzy.

Zadanie 35. (2 pkt)
Na zdjęciach przedstawiono cztery przyrodnicze atrakcje turystyczne.Na mapie zaznaczono literami A–G wybrane miejsca na Ziemi. Wśród nich są cztery, w których wykonano powyższe fotografie.
[OBRAZEK]
Uzupełnij tabelę, wpisując litery, którymi oznaczono na mapie miejsca przedstawione na fotografiach.

Atrakcja turystyczna	Miejsce na mapie (wpisz literę)
„Bezkrwawe łowy” na sawannie w Afryce	..................
Fiord	..................
Wodospad Niagara	..................
Formacja skalna Uluru (Ayers Rock)	..................

Zadanie 36. (3 pkt)
Na mapie zaznaczono państwa należące do międzynarodowej organizacji kontrolującej wydobycie i eksport jednego z surowców mineralnych.