Matura CKE Maj 2016 – Geografia Rozszerzona

Wskazane zadania wykonaj na podstawie barwnego materiału źródłowego. Barwną mapę szczegółową $-$ materiał źródłowy do zadań od 9. do 15. $-$ zamieszczono na stronie II załącznika.

Na rysunku przedstawiono oświetlenie półkuli północnej promieniami światła z Gwiazdy Polarnej.
Przyjmuje się, że wysokość Gwiazdy Polarnej nad horyzontem jest miarą szerokości geograficznej.
Na podstawie rysunku sformułuj prawidłowość dotyczącą zależności wysokości Gwiazdy Polarnej nad horyzontem od szerokości geograficznej na półkuli północnej.

Tylko na jednym z czterech poniższych rysunków przedstawiono poprawnie zmianę kierunku wiatrów w okolicach równika pod wpływem siły Coriolisa.Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Zmianę kierunku wiatrów pod wpływem siły Coriolisa przedstawiono poprawnie na rysunku oznaczonym numerem

Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono zasięg stałego lodu morskiego w Arktyce w marcu 2014 r. na tle średniego zasięgu stałego lodu w marcu z lat 1981–2010 (strona I barwnego materiału źródłowego).
Dokończ zdanie – wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1.–3.
Gdy porównuje się występowanie lodu stałego na Morzu Beringa i na Morzu Barentsa, można zauważyć, że granica zasięgu lodu stałego w wieloleciu przebiega bardziej na północ na

A.	Morzu Beringa,	ponieważ	1.	na tym morzu płynie zimny prąd.
B.	Morzu Barentsa,		2.	wymianę wód pomiędzy tym morzem a Oceanem Arktycznym utrudnia cieśnina.
			3.	na tym morzu zaznacza się oddziaływanie Prądu Norweskiego.

Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono rozkład rocznych sum opadów atmosferycznych w Ameryce Południowej. Na mapie literami A–C oznaczono trzy obszary o skrajnych sumach opadów atmosferycznych na tym kontynencie (strona I barwnego materiału źródłowego).
Poniżej podano wybrane czynniki, które wpływają na wielkość rocznej sumy opadów atmosferycznych na kuli ziemskiej.
1. Stały niż baryczny.
2. Stały dynamiczny wyż baryczny.
3. Oddziaływanie zimnego prądu morskiego.
4. Orograficzne wznoszenie się mas powietrza.
5. Intensywna konwekcja wilgotnych mas powietrza.
6. Oddziaływanie wiatrów niosących morskie masy powietrza.
7. Zwiększenie wilgotności mas powietrza nad ciepłym prądem morskim.
Przyporządkuj do każdego z obszarów A–C po dwa czynniki, które w największym stopniu wpływają na roczną sumę opadów atmosferycznych na danym obszarze. Wpisz obok liter numery, którymi oznaczono właściwe czynniki.
A. .................. , ..................
B. .................. , ..................
C. .................. , ..................

Poniżej przedstawiono klimatogram wykonany dla stacji meteorologicznej położonej na obszarze delty Gangesu i Brahmaputry.
Wyjaśnij, uwzględniając zmienność ośrodków barycznych w ciągu roku, dlaczego występują różnice w wielkości opadów atmosferycznych w ciągu roku na stacji meteorologicznej, dla której wykonano klimatogram.

Na mapie Polski obszary różniące się warunkami hydrologicznymi wskazano deseniami i oznaczono w legendzie numerami od 1 do 5.
[OBRAZEK]
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok podanych informacji dotyczących warunków hydrologicznych odpowiadający im numer obszaru przedstawionego na mapie.

Informacje		Obszar (wpisz numer)
A.	$-$ Wezbrania wód powierzchniowych są sporadyczne. $-$ Infiltracja wód opadowych w uszczelinione skały węglanowe, takie jak wapienie, sprzyja występowaniu dużych zasobów wód podziemnych.	........
B.	$-$ Szybki spływ powierzchniowy, który powoduje letnie wezbrania opadowe. $-$ Zasoby wód podziemnych są niewielkie z powodu niekorzystnych warunków infiltracji.	........
C.	$-$ Duża retencja powierzchniowa ogranicza wezbrania i niżówki. $-$ Infiltracja wód opadowych w luźne skały osadowe oraz obecność licznych zagłębień bezodpływowych sprzyjają występowaniu dużych zasobów wód podziemnych.	........
D.	$-$ Wezbrania wód powierzchniowych są sporadyczne. $-$ Krążenie wód podziemnych jest silnie zmienione na skutek gospodarczej działalności człowieka.	........

Na wykresach przedstawiono zmiany wielkości średniego miesięcznego przepływu rzecznego (w ciągu roku) pomierzonego w czterech wybranych stacjach hydrologicznych w Europie, w tym $-$ w dwóch położonych nad Wisłą.Przyporządkuj każdej z podanych stacji hydrologicznych właściwy wykres, na którym przedstawiono przepływy Wisły. Wpisz do tabeli numery wykresów.

Stacja hydrologiczna	Współrzędne geograficzne	Numer wykresu
Tczew	$54^{\circ}05'N, 18^{\circ}46'E$	........
Warszawa	$52^{\circ}13'N, 21^{\circ}00'E$	........

Zadania od 9. do 15. rozwiąż, korzystając z barwnej mapy szczegółowej okolic Sandomierza i Tarnobrzega (strona II barwnego materiału źródłowego).
Na zdjęciu przedstawiono panoramę Sandomierza.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Wisła na odcinku przedstawionym na fotografii płynie w kierunku

Rowerzysta ze skrzyżowania dróg w miejscowości Różki (C2) jedzie na północny zachód drogą asfaltową do mostu na rzece Koprzywiance (C2) ze średnią prędkością 250 metrów na minutę.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Rowerzysta pokonał ten odcinek drogi w czasie około

Zadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy szczegółowej (strona II barwnego materiału źródłowego), zdjęcia satelitarnego przedstawiającego okolice Sandomierza podczas powodzi w 2010 roku (strona III barwnego materiału źródłowego) i opisu tego wydarzenia.
W maju 2010 roku w południowej Polsce wystąpiły obfite opady deszczu, na skutek których podniósł się stan wody w dorzeczu Wisły. W Sandomierzu 17 maja Wisła przekroczyła stan ostrzegawczy. Rano 19 maja rzeka osiągnęła stan 842 cm. Pomimo pracy straży pożarnej i miejscowej ludności wał na południowy zachód od Zarzekowic nie wytrzymał naporu wody i pękł. Na kilka dni woda zalała większość prawobrzeżnej części Sandomierza. W następnych dniach trwała walka o utrzymanie wału przy hucie szkła. 22 maja do akcji ratunkowej włączono nurków, którzy przez cały dzień rozkładali pod wodą geowłókninę w celu uszczelnienia nasiąkniętych wałów, co zakończyło się sukcesem i uratowało hutę. Dopiero 24 maja Wisła obniżyła się do poziomu stanu alarmowego.

Jezioro Tarnobrzeskie (B5) powstało w wyniku zalania wyrobiska po eksploatacji surowca chemicznego, którego wydobycie w Polsce ze złóż rodzimych w ostatnim dwudziestoleciu znacznie zmalało.
Podaj nazwę surowca chemicznego wydobywanego w przeszłości w pobliżu Tarnobrzega oraz inny sposób pozyskiwania tego surowca obecnie w Polsce.
Nazwa surowca chemicznego: ..................
Inny sposób pozyskiwania tego surowca:

Uzasadnij dwoma argumentami, że usytuowanie Jeziora Tarnobrzeskiego sprzyja rozwojowi funkcji rekreacyjnej tego zbiornika wodnego.
1.
2.

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii przedstawiającej formę rzeźby utworzoną w lessach (strona III barwnego materiału źródłowego) oraz poziomicowego rysunku rzeźby na barwnej mapie szczegółowej.

Na mapie numerami od 1 do 3 oznaczono zasięgi wybranych zlodowaceń plejstoceńskich, a literami X, Y, Z wskazano $-$ wyznaczone tymi liniami $-$ trzy obszary w Polsce, z których każdy był objęty przynajmniej jednym ze zlodowaceń.
Zaznacz dwie cechy obszaru oznaczonego na mapie literą Y, odróżniające go od obszaru oznaczonego literą X.
.........................
.........................

Podaj dwa przykłady utrudnień dla prowadzenia działalności gospodarczej, związanych z działalnością lądolodu na obszarze oznaczonym na mapie w zadaniu 16. literą X.
1.
2.

Na mapie przedstawiono izosejsty $-$ linie łączące punkty o tym samym natężeniu trzęsienia ziemi $-$ naniesione na obszar położony w regionie Morza Marmara, po zarejestrowaniu jednego ze wstrząsów sejsmicznych. Literą E oznaczono epicentrum trzęsienia ziemi.

Zadanie wykonaj na podstawie rysunku, na którym przedstawiono fragment terenu wraz z budową geologiczną. Numerami od 1 do 4 oznaczono zakłady produkcyjne różniące się profilem produkcji (strona III barwnego materiału źródłowego).

Na mapie numerami od 1 do 5 oznaczono wybrane obszary.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Obszary, na których dominują gleby astrefowe, oznaczono na mapie numerami

Zadanie wykonaj, korzystając z mapy, na której przedstawiono masyw Kilimandżaro (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Na rysunku przedstawiono piramidę wieku i płci ludności Polski w 2013 roku. Literami A i B oznaczono wybrane grupy ludności.

Na fotografii przedstawiono widok ogólny stolicy Ekwadoru – Quito. Literą X oznaczono zwartą część miasta, która powstała w okresie kolonizacji Ameryki Południowej.

Na mapie numerami od 1 do 4 oznaczono wybrane państwa, które w przeszłości wchodziły w skład ZSRR.
Uzupełnij tabelę. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli numery, którymi oznaczono państwa na mapie, oraz informacje wybrane spośród zamieszczonych poniżej.
Najliczniejsza mniejszość narodowa:
fińska polska rosyjska
Rodzina językowa, z której wywodzi się język urzędowy państwa:
ałtajska indoeuropejska uralska

Państwo	Numer na mapie	Najliczniejsza mniejszość narodowa	Rodzina językowa, z której wywodzi się język urzędowy państwa
Litwa	........	.........................	.........................
Estonia	........	.........................	.........................

Na mapie literami A$-$C oznaczono trzy grupy państw. Każda grupa składa się z trzech największych producentów wybranych roślin oleistych.
W każdym wierszu tabeli podkreśl roślinę oleistą, której głównych producentów przedstawiono na powyższej mapie.

Grupa państw	Rośliny oleiste
A	.........................
B	.........................
C	.........................

W tabeli przedstawiono informacje o rolnictwie wybranych państw.

Państwo	Zużycie nawozów mineralnych lub chemicznych w kg na 1 ha użytków rolnych (2012/13)	Powierzchnia zasiewów zbóż w tys. ha (2012)	Zbiory zbóż w mln ton (2012)	Grunty orne w ha na 1 ciągnik (2008)
Holandia	170,2	203	1,7	7,4
Niemcy	141,3	6 513	44,9	15,6
Francja	86,9	9 434	70,9	16,1
Stany Zjednoczone	49,8	60 244	356,9	36,9

Podaj nazwę państwa, które $-$ spośród wymienionych w tabeli $-$ stosuje najbardziej intensywną uprawę zbóż. Na podstawie tabeli uzasadnij swój wybór, podając dwa argumenty.
Nazwa państwa: ..................
Uzasadnienie:
1.
2.

W tabeli przedstawiono udział w % wybranych zbóż w powierzchni zasiewów w Polsce w podanych latach.

Nazwa zboża	1960	1980	2000	2014
	%
pszenica	8,9	11,1	21,2	22,4
owies	10,7	6,9	4,6	4,6

Podaj przyczyny zmian w strukturze zasiewów w Polsce zbóż wymienionych w tabeli.
Pszenica:

Owies:

Poniższą fotografię wykonano w Uzbekistanie w pobliżu miasta Mujnak, położonego około 100 km na południe od obecnej linii brzegowej Jeziora Aralskiego. Przedstawiony teren to fragment jednego z największych na świecie obszarów klęski ekologicznej, która została spowodowana poborem wody z rzek wpadających do tego jeziora.
Podaj dwie negatywne konsekwencje przyrodnicze i/lub gospodarcze dla obszaru przedstawionego na fotografii, spowodowane poborem wody z rzek wpadających do Jeziora Aralskiego.
1.
2.

Według Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) około 90% światowych zasobów ryb jest nadmiernie eksploatowanych lub zagrożonych przełowieniem.
Zaznacz dwa czynniki, które sprzyjają ograniczeniu nadmiernej eksploatacji łowisk morskich i służą zrównoważonej światowej gospodarce morskiej.
.........................
.........................

W tabeli przedstawiono udział głównych nośników energii wykorzystywanych do produkcji energii elektrycznej w Polsce w roku 2012 i udział tych nośników prognozowany na rok 2030.

Wyszczególnienie	2012 r.	2030 r.
	Udział w %
węgiel kamienny i brunatny	83,0	56,6
gaz ziemny	3,9	6,6
produkty naftowe	1,8	1,5
energia odnawialna	11,3	19,6

Przedstaw dwie przyczyny prognozowanych zmian w udziale głównych nośników energii wykorzystywanych w Polsce do produkcji energii elektrycznej.
1.
2.

W tabeli, w której przedstawiono największych eksporterów węgla kamiennego w 2013 roku, literami X i Y oznaczono dwa państwa.

Lp.	Państwo	Eksport (w mln ton)
1.	X	426
2.	Y	336
3.	Rosja	141
4.	Stany Zjednoczone	107
5.	Kolumbia	74
6.	RPA	73

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
W powyższej tabeli literami X i Y oznaczono odpowiednio

Na mapie Polski numerami od 1 do 6 oznaczono miejsca, w których zlokalizowano zakłady przemysłowe podane poniżej:
$-$ rafinerię w Gdańsku
$-$ hutę aluminium w Koninie
$-$ zakłady meblarskie w Krośnie
$-$ fabrykę telewizorów w Mławie
$-$ zakłady azotowe we Włocławku
$-$ fabrykę samochodów w Tychach.
Uzupełnij brakujące komórki w tabeli. Wpisz:
$-$ numery, którymi oznaczono na mapie położenie zakładów przemysłowych
$-$ nazwy miast, w których zlokalizowano zakłady przemysłowe
$-$ główne czynniki lokalizacji zakładów przemysłowych wybrane z podanych poniżej.
A. zasoby wodne
B. baza surowcowa
C. infrastruktura techniczna
D. kooperacja z zakładami przemysłu metalowego i hutniczego
E. baza energetyczna

Zakład przemysłowy (wpisz numer)	Nazwa miasta, w którym zlokalizowano zakład przemysłowy	Główny czynnik lokalizacji (wpisz literę)
1.	........	........
........	Tychy	........
........	........	E

Zadanie wykonaj na podstawie poniższej tabeli, w której zamieszczono dla wybranych państw wysoko rozwiniętych gospodarczo długość utwardzonych dróg kołowych w tys. km, oraz na podstawie mapy, na której przedstawiono gęstość na świecie utwardzonych dróg kołowych w km na 100 km$^2$ (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Państwo	Drogi kołowe ogółem w tys. km
Australia	823,2
Austria	124,5
Belgia	154,0
Holandia	139,3
Kanada	1 042,3
Stany Zjednoczone	6 586,6

Na podstawie informacji zawartych w tabeli oraz przedstawionych na mapie sformułuj wniosek odnoszący się do związku między wielkością powierzchni państw wysoko rozwiniętych oraz długością i gęstością utwardzonych dróg kołowych na ich obszarze.

W tabeli przedstawiono strukturę procentową wytwarzania PKB w 2014 r. według sektorów gospodarki w Chinach, Indiach, Korei Południowej i Singapurze.

Państwo	Udział w wytwarzaniu PKB w %
	sektor I	sektor II	sektor III
1.	9,2	42,6	48,2
2.	0,0	25,0	75,0
3.	17,9	24,2	57,9
4.	2,3	38,3	59,4

Zaznacz odpowiedź z poprawną kolejnością państw, dla których przedstawiono w tabeli strukturę procentową wytwarzania PKB według sektorów gospodarki.

Na mapie numerami od 1 do 4 oznaczono wybrane państwa świata.
Poniżej podano wybrane informacje o niektórych państwach świata.
Dobierz do podanych informacji tylko te państwa spośród oznaczonych numerami na mapie, do których te informacje się odnoszą. Wpisz obok informacji o każdym państwie jego nazwę oraz numer oznaczający położenie państwa na mapie.

Informacje o państwie		Nazwa państwa	Numer na mapie
A.	Państwo, w którym większość ludności wyznaje islam. Wydzielone zostało z innego państwa w konsekwencji długoletniego konfliktu i działań zbrojnych. Nie jest uznawane przez wszystkie państwa świata.	........	........
B.	Państwo, które powstało nie w wyniku działań zbrojnych, ale zostało proklamowane w warunkach pokojowych. Kilka lat po uzyskaniu suwerenności podjęto decyzję o przeniesieniu stolicy państwa.	........	........
C.	Państwo, w którym liczebnie przeważają chrześcijanie. Pomimo uzyskania suwerenności sytuacja polityczna się nie ustabilizowała, do czego przyczyniają się spory o przygraniczne regiony naftowe.	........	........