Matura CKE Maj 2018 – Geografia Rozszerzona

Zadanie 1. (0–1)
Na mapie oznaczono numerami od I do V strefy klimatyczne na Ziemi.[img2]
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
Zaznacz dwie prawidłowości klimatyczne występujące na Ziemi.
.........................
.........................

Zadanie 3. (0–2)
Zadanie wykonaj na podstawie własnej wiedzy i rysunku, na którym przedstawiono schemat występowania wód artezyjskich i subartezyjskich (strona I barwnego materiału źródłowego).
Podaj wspólną cechę hydrogeologiczną wód artezyjskich i subartezyjskich. Wyjaśnij, dlaczego wody w studni artezyjskiej są dogodniejsze w pozyskiwaniu niż wody w studni subartezyjskiej.
Cecha:
Wyjaśnienie:

Na rysunku przedstawiono przekrój przez wieloletnią zmarzlinę, której występowanie na dużym obszarze ma charakter ciągły.
Na podstawie: E. Bajkiewicz-Grabowska, Z. Mikulski, Hydrologia ogólna, Warszawa 2008.
Na Ziemi wieloletnia zmarzlina zajmuje powierzchnię około 10 mln km$^2$. Występuje w sposób ciągły na obszarach, na których średnia roczna temperatura powietrza jest niższa niż $-5 ^\circ C$, a miejscowo, gdy średnia roczna temperatura powietrza wynosi od $-4 ^\circ C$ do $-1 ^\circ C$. Pomimo występowania wieloletniej zmarzliny jest prowadzona eksploatacja surowców mineralnych, istnieją osadnictwo, przemysł przetwórczy i transport.
Na podstawie: Z. Podgórski, W. Marszelewski, K. Becmer, Geografia. Część 1. Zarys wiedzy o Ziemi, Warszawa 2002.
Na mapie zaznaczono położenie pięciu wybranych stacji meteorologicznych.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.

Zadanie 5. (0–1)
Zadanie wykonaj na podstawie rysunku, na którym przedstawiono tzw. pacyficzny pierścień ognia – strefę występowania czynnych wulkanów na obrzeżach Oceanu Spokojnego (strona I barwnego materiału źródłowego).
Wyjaśnij, uwzględniając mechanizm ruchu płyt litosfery, dlaczego na obrzeżach Oceanu Spokojnego występuje czynny wulkanizm.

Na rysunku przedstawiono plan batymetryczny północnego fragmentu jeziora Narie położonego w zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego. Izobaty poprowadzono co 5 metrów.
Na podstawie: www.wkretowinach.pl

Na rysunku przedstawiono położenie geograficzne dwóch wybranych punktów.

Zadania od 8. do 14. wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej fragmentu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej (strona II barwnego materiału źródłowego).
Zadanie 8. (0–2)
W jednym z punktów, znajdującym się na obszarze przedstawionym na mapie, Słońce góruje w dniu równonocy na wysokości $39^\circ55'$ oraz o 78 minut i 40 sekund wcześniej niż nad południkiem Greenwich.
Wykonaj obliczenia i podaj współrzędne geograficzne tego punktu. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:

Szerokość geograficzna .................., długość geograficzna ..................

Zadanie 9. (0–1)
Podaj trzy walory przyrodnicze rezerwatu krajobrazowego Dolina Mnikowska (F2/3).
1.
2.
3.

Zadanie 10. (0–1)
Przedstawiony na mapie odcinek autostrady A4 przebiega przez Tenczyński Park Krajobrazowy.
Wymień dwa przykłady przekształceń środowiska przyrodniczego dokonanych w wyniku budowy autostrady A4 na obszarze Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego w polu CD1.
1.
2.

Zadanie 11. (0–1)
Zadanie wykonaj na podstawie poniższego tekstu o ostańcach skalnych występujących na obszarze przedstawionym na barwnej mapie szczegółowej.
Wśród geomorfologów istniały dwa poglądy na powstanie ostańców skalnych na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Według pierwszego ostańce to mogoty powstałe w warunkach gorącego i wilgotnego klimatu, a zgodnie z drugim − twardziele, będące efektem różnej odporności na procesy wietrzeniowe i erozyjne wapieni budujących jej obszar.
Nowe badania geologiczne pozwalają na stwierdzenie, iż geneza ostańców skalnych na tej wyżynie jest bardziej złożona. W świetle tych danych współczesna morfologia wapiennych ostańców jest efektem zróżnicowania osadów węglanowych w górnojurajskim zbiorniku morskim oraz występowania późniejszych procesów: ruchów tektonicznych, krasowienia, wietrzenia mechanicznego i ruchów masowych.
Na podstawie: A. Tyc, Relikty krasu podziemnego we współczesnej morfologii ostańców Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, Kraków 2005.
Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1–3.
Do powstania ostańców skalnych, których występowaniem charakteryzuje się

A.	dolina rzeczna w polu G2,	przyczyniły się	1.	działanie wód na skały wynurzone z morza i późniejsze procesy denudacyjne.
B.	północne zbocze Góry Opatrzności w polu DE2,		2.	erozja i wietrzenie skał osadowych okruchowych łatwo ulegających niszczeniu.
C.	Wąwóz Półrzeczki w polu F2,		3.	nagromadzenie skał magmowych przez lądolód i ich wietrzenie mrozowe.

Zadanie 12. (0–1)
Zadanie wykonaj na podstawie mapy geologicznej okolic Krakowa (strona III barwnego materiału źródłowego), na której zaznaczono zieloną linią zasięg obszaru przedstawionego na barwnej mapie szczegółowej.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Obszar, którego zasięg zaznaczono zieloną linią na mapie geologicznej, charakteryzuje się występowaniem skał paleozoicznych, mezozoicznych i kenozoicznych.	P	F
2.	Na powierzchni obszaru zaznaczonego zieloną linią na mapie geologicznej przeważają skały, w których skamieniałościami przewodnimi są graptolity i trylobity.	P	F
3.	Wśród skał wieku permskiego, które wymieniono w legendzie mapy geologicznej, znajdują się skały przeobrażone.	P	F

Zadanie 13. (0–1)
Zadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy szczegółowej oraz fotografii (zamieszczonej na stronie III barwnego materiału źródłowego), na której przedstawiono panoramę czynnej kopalni porfiru „Zalas”, położonej w polu B1 tej mapy.
Zaznacz dwie prawdziwe informacje odnoszące się do funkcjonowania kopalni „Zalas”.
.........................
.........................

Zadanie 14. (0–1)
Kopalnia porfiru „Zalas” zajmuje w terenie powierzchnię 0,75 km$^2$.
Oblicz powierzchnię, którą kopalnia zajmuje na mapie. Wynik podaj w cm$^2$. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:

Odpowiedź: .................. cm$^2$

Zadanie 15. (0–2)
Zadanie wykonaj na podstawie fotografii (strona III barwnego materiału źródłowego), na której przedstawiono strukturę porfiru z widocznymi prakryształami w cieście skalnym.
Wyjaśnij, jak doszło do wytworzenia kryształów widocznych w budowie wewnętrznej porfiru oraz do powstania ciasta skalnego otaczającego kryształy.

Permska formacja solonośna jest głównym źródłem pozyskiwania soli kamiennej w Polsce. Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny przez kujawski wysad solny.
Na podstawie: R. Domachowski, E. Szulc-Dąbrowiecka, M. Wilczyńska-Wołoszyn, Geografia. Zmienność środowiska geograficznego w czasie i przestrzeni, Warszawa 2002.

Na mapie zaznaczono literami X i Y wybrane parki narodowe Polski, a linią zasięg jednego ze zlodowaceń.
Na podstawie: A. Richling, K. Ostaszewska, Geografia fizyczna Polski, Warszawa 2009.

Zadanie 18. (0–1)
Na rysunkach oznaczonych numerami od 1 do 4 przedstawiono piętrowy układ roślinności na czterech największych wyspach Japonii.
Na podstawie: A.S. Kostrowicki, Geografia biosfery, Warszawa 1999.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Piętrowy układ roślinności na wyspie wysuniętej najbardziej na północ przedstawiono na rysunku oznaczonym numerem

Na mapie oznaczono numerami od 1 do 4 obszary występowania czterech wybranych typów gleb.

Zadanie 20. (0–2)
Poniższe informacje odnoszą się do wybranych terytoriów na świecie o nieustalonym statusie politycznym w 2017 roku.
A. Była kolonia hiszpańska. Nie rozstrzygnięto sporów o przynależność tego terytorium. Jedno z sąsiednich państw bezprawnie wcieliło obszar do swego terytorium, ale społeczność międzynarodowa nie uznała tej decyzji.
B. Na terytorium trwa wojna między klanami od ponad 20 lat. Wskutek wojny domowej, chaosu, długotrwałej suszy oraz zaniku władzy centralnej występuje klęska głodu. Region zasłynął niechlubnie terroryzmem i piractwem morskim.
C. Terytorium, na którym jedno z państw należących do Unii Europejskiej nie może sprawować władzy z powodu okupacji przez inne państwo ‒ członka NATO. Społeczność międzynarodowa ‒ oprócz jednego państwa ‒ nie uznała deklaracji niepodległości tego terytorium.
D. Terytorium położone na obszarze państwa o liczebnej przewadze ludności wyznającej islam, ale zamieszkiwane głównie przez chrześcijan domagających się włączenia terytorium w obszar sąsiedniego państwa, z którym się utożsamiają.
E. Terytorium położone w Europie na obszarze jednego z państw, które należy do Wspólnoty Niepodległych Państw i graniczy m.in. z jednym z członków Unii Europejskiej. Deklaracja niepodległości tego terytorium jest uznawana tylko przez dwie inne republiki nieuznawane przez społeczność międzynarodową ‒ Abchazję i Osetię Południową.
Uzupełnij tabelę. Dobierz do terytoriów wymienionych w tabeli odpowiadające im informacje wybrane z podanych powyżej.

Terytorium o nieustalonym statusie	Państwo, do którego należy terytorium lub sprawujące faktyczną kontrolę	Informacja (wpisz literę)
Górski Karabach	Azerbejdżan	........
Północny Cypr	Cypr; faktyczną kontrolę sprawuje Turcja	........
Sahara Zachodnia	Maroko	........

Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której literami A−C oznaczono wybrane obszary Europy różniące się gęstością zaludnienia (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Zadanie 22. (0−2)
Na mapie oznaczono literami A−F wybrane państwa oraz jedno z terytoriów niesamodzielnych.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
Poniższe informacje odnoszą się do wybranych obszarów spośród oznaczonych literami na mapie, charakteryzujących się stosowaniem języka angielskiego jako języka urzędowego.
Uzupełnij tabelę. Obok każdej informacji wpisz nazwę państwa lub terytorium niesamodzielnego oraz literę, którą ten obszar oznaczono na mapie.

Informacja	Nazwa państwa lub terytorium niesamodzielnego	Litera na mapie
Brytyjskie terytorium zamorskie, o małym znaczeniu gospodarczym, w którym język angielski jest językiem urzędowym.	........	........
Państwo, w którym są stosowane dwa języki urzędowe − angielski oraz jeden z języków należących do grupy języków romańskich.	........	........
Państwo, będące do 1966 r. kolonią brytyjską, w którym język angielski jest językiem urzędowym.	........	........

W tabeli przedstawiono wartości współczynnika dzietności w latach 1970 i 2013 w wybranych państwach.

Państwo (oznaczenie literowe)	Współczynnik dzietności
	1970 r.	2013 r.
X	4,5	1,2
Y	6,5	6,6

Na podstawie: www.prb.org

Zadanie 24. (0–2)
W tabeli przedstawiono aktywność zawodową ludności Polski w wieku 15 lat i więcej w 2016 r.

Grupa ludności	Współczynnik aktywności zawodowej w %
ogółem	56,2
kobiety	48,3
mężczyźni	64,8

Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2017, www.stat.gov.pl
Wyjaśnij, podając trzy argumenty, z czego wynika większa w Polsce aktywność zawodowa mężczyzn w porównaniu z aktywnością zawodową kobiet.
1.
2.
3.

Zadanie 25. (0–2)
W tabeli przedstawiono informacje o migracjach wewnętrznych ludności na pobyt stały w 2014 roku dla wybranych województw Polski.

Województwo	Napływ ludności	Odpływ ludności
dolnośląskie	35 287	32 861
lubelskie	19 806	24 931
małopolskie	31 390	27 818
podlaskie	11 294	13 206

Na podstawie: Rocznik Demograficzny 2015, Warszawa 2015.
Na podstawie tabeli wymień dwa województwa o ujemnym saldzie migracji wewnętrznych. Podaj dwie podobne cechy społeczno-gospodarcze tych województw wpływające na ujemną wartość salda migracji wewnętrznych w tych województwach.
Województwa: .................., ..................
Cechy społeczno-gospodarcze:
1.
2.

Zadanie 26. (0–1)
W tabeli przedstawiono udział głównych źródeł energii pierwotnej na świecie w wybranych latach.

Rok	Biomasa (w tym drewno)	Węgiel	Ropa naftowa	Gaz ziemny	Energia jądrowa	Energia wodna
........	6,1	27,7	31,7	22,8	5,0	6,2
........	5,9	30,8	33,9	18,9	4,8	5,3
........	23,0	64,0	9,0	2,0	-	1,5
........	10,0	53,0	24,0	8,5	-	4,2

Na podstawie: W. Mizerski, J. Żukowski, Tablice geograficzne, Warszawa 2014.
Wpisz do tabeli w odpowiedniej kolejności lata wybrane z podanych poniżej, tak aby odpowiadała im charakterystyczna struktura produkcji energii pierwotnej na świecie w danym roku.
1850   1920   1950   1990   2010

Zadanie 27. (0–2)
Zadanie wykonaj na podstawie zdjęć satelitarnych obszaru, na którym zlokalizowano Zaporę Trzech Przełomów na rzece Jangcy (strona IV barwnego materiału źródłowego), oraz własnej wiedzy.
Zapora Trzech Przełomów stała się obiektem krytyki wielu środowisk naukowych i społecznych, w tym ekologów, geologów, archeologów i ekonomistów.
Wymień dwie społeczno-ekonomiczne przyczyny budowy Zapory Trzech Przełomów i elektrowni oraz dwa negatywne następstwa dla środowiska geograficznego regionu, wynikające z realizacji tej inwestycji.
Przyczyny:
1.
2.
Negatywne następstwa dla środowiska geograficznego:
1.
2.

Zadanie 28. (0–2)
Na mapie zaznaczono wybrane miejsca eksploatacji czterech surowców mineralnych. W legendzie mapy surowce oznaczono symbolami i literami A−D.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy surowców mineralnych, których wybrane miejsca eksploatacji oznaczono na mapie symbolami, oraz miejsca wydobycia tych surowców. Nazwy surowców wybierz spośród podanych poniżej.
ropa naftowa   rudy cynku i ołowiu   rudy miedzi   siarka   węgiel brunatny   węgiel kamienny

Surowiec	Miejsce wydobycia (wpisz literę wybraną spośród A, B, C lub D)	Wielkość wydobycia (mln ton)		Udział w produkcji na świecie (%) w 2014 r.
		w 2005 r.	w 2014 r.
........	........	98,3	73,0	1,0
........	........	61,6	63,9	7,8
........	........	0,8	0,9	0,03
........	........	34,0	34,5	2,6

Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2006, 2016, 2017, www.stat.gov.pl

Zadanie 29. (0–1)
Na mapie Polski przedstawiono rozmieszczenie wybranych elektrowni cieplnych (bez elektrociepłowni) według mocy w nich zainstalowanej.
Na podstawie: www.rynek-energii-elektrycznej.cire.pl
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Lokalizacja surowcowa jest wspólną cechą elektrowni cieplnych o mocy powyżej 1 GW położonych w województwach dolnośląskim, łódzkim i wielkopolskim.	P	F
2.	Brak elektrowni cieplnych o mocy powyżej 1 GW w województwach pomorskim i warmińsko-mazurskim wynika z nadwyżek energii elektrycznej produkowanej w hydroelektrowniach położonych w tych województwach.	P	F
3.	Wspólną cechą elektrowni cieplnych w województwach opolskim i wielkopolskim jest ich modernizacja w drugiej dekadzie XXI w., polegająca na uruchomieniu nowych bloków energetycznych opalanych węglem brunatnym.	P	F

Zadanie 30. (0–2)
Informacje w tabeli odnoszą się do rolnictwa wybranych krajów, dla których podano udział w zbiorach wybranych upraw i w pogłowiu trzody chlewnej na świecie w 2013 roku.

Nazwa kraju	Udział w zbiorach i w pogłowiu na świecie w %
	ryż	trzcina cukrowa	herbata	kawa	trzoda chlewna
........	27,5	6,7	36,0	1,3	48,7
........	9,6	1,8	2,8	7,8	0,8
........	5,9	1,1	4,0	16,4	2,7
........	21,5	17,9	22,6	3,6	1,0

Na podstawie: Rocznik Statystyczny RP 2015, Warszawa 2015.
Przyporządkuj cztery z wymienionych poniżej krajów do informacji podanych w tabeli.
Chiny   Indie   Indonezja   Iran   Wietnam

Zadanie 31. (0−1)
W tabeli przedstawiono udział ziemniaków, owsa i pszenicy w ogólnej powierzchni zasiewów w Polsce w podanych latach (kolejność nazw roślin uprawnych nie ma związku z ich kolejnością w tabeli).

Roślina uprawna	% ogólnej powierzchni zasiewów
	1990 r.	2000 r.	2010 r.	2015 r.
I	16,0	21,2	20,5	22,3
II	12,9	10,1	3,6	2,7
III	5,2	4,6	5,5	4,3

Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2001, 2016, www.stat.gov.pl
Dokończ zdanie. Wybierz i zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1–3.
Zmiany udziału ziemniaków w strukturze zasiewów, przedstawione w wierszu

A.	I,	były spowodowane m.in.	1.	wzrostem popytu wynikającym z zastosowania jako surowca do produkcji biopaliw.
B.	II,		2.	spadkiem znaczenia uprawy jako paszy dla trzody chlewnej i surowca dla przemysłu spirytusowego.
C.	III,		3.	degradacją gleb bielicowych oraz spadkiem znaczenia uprawy jako paszy dla bydła mlecznego.

Zadanie 32. (0–1)
Na wykresie przedstawiono strukturę indywidualnych gospodarstw w Polsce (w %) pod względem zajmowanej powierzchni użytków rolnych w ha w 2014 roku.
Na podstawie: Rocznik Statystyczny RP 2015, Warszawa 2015.
Na podstawie informacji przedstawionych na wykresie i własnej wiedzy uzasadnij, że struktura wielkościowa indywidualnych gospodarstw w Polsce może być niekorzystna dla rozwoju rolnictwa.

Zadanie 33. (0–2)
Poniżej podano udział wybranych grup towarów w eksporcie pięciu państw.
A. kawa – 31%, sezam – 15%, żywe zwierzęta – 6%
B. miedź i rudy miedzi – 55%, owoce – 5%, ryby – 5%
C. odzież – 88%, juta i jej wyroby – 2%, krewetki i ryby – 2%
D. ropa naftowa i jej produkty – 90%, ryby i skorupiaki – 3%, kawa – 1%
E. rudy metali (głównie żelaza) – 26%, węgiel kamienny ‒ 17%, wełna ‒ 1%
Na podstawie: W. Mizerski, J. Żukowski, Tablice geograficzne, Warszawa 2014; www.informatorekonomiczny.msz.gov.pl
Dobierz do podanych państw właściwą strukturę eksportu. Wpisz właściwą literę obok danego państwa.
Australia .................. Bangladesz .................. Chile ..................

Zadanie 34. (0−1)
Na mapie zaznaczono ciemną barwą cztery wybrane państwa Europy.Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół ponadgimnazjalnych, Warszawa 2012.
W tabeli przedstawiono strukturę PKB według sektorów gospodarki w 2016 r. w Polsce oraz w dwóch państwach spośród czterech zaznaczonych na mapie.
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych wierszach państwa, które charakteryzują się podaną strukturą PKB. Dobierz państwa z zaznaczonych na mapie.

Lp.	Państwo	Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo (%)	Przemysł i budownictwo (%)	Usługi (%)
1.	Polska	2,4	33,4	64,2
2.	........	4,3	32,4	63,3
3.	........	23,1	24,3	52,6

Na podstawie: www.ec.europa.eu

Na mapie przedstawiono fragment obszaru, na którym położone są dwie miejscowości oznaczone literami A i B. Planuje się budowę drogi jezdnej łączącej te miejscowości. Trzy warianty przebiegu planowanej drogi oznaczono na mapie numerami 1−3.

Zadanie 36. (0–1)
Poniżej wymieniono wybrane rurociągi ropy naftowej lub gazu ziemnego oraz podano obszary, przez które te rurociągi przebiegają.
1. „Przyjaźń”: Rosja (Powołże) – Białoruś – Polska – Niemcy.
2. „Jamał”: Rosja (Półwysep Jamał) – Białoruś – Polska – Niemcy.
3. „Nord Stream”: Rosja – Morze Bałtyckie – Niemcy.
4. „Trans-Alaska”: Stany Zjednoczone (Prudhoe Bay – port Valdez).
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Do przesyłania gazu ziemnego wykorzystywane są rurociągi oznaczone numerami