Matura CKE Maj 2019 – Geografia Rozszerzona

Na mapie oznaczono literami A−D położenie wybranych miejsc na Ziemi.
[OBRAZEK]
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2013.

Zadanie 2. (0–2)
Zadanie wykonaj na podstawie mapy, na której przedstawiono zasolenie powierzchniowych wód oceanu światowego (strona I barwnego materiału źródłowego).
Przedstaw trzy prawidłowości odnoszące się do zróżnicowania zasolenia powierzchniowych wód oceanicznych na świecie.
1.
2.
3.

Klimatogramy dla wybranych stacji meteorologicznych oznaczono literami X i Y.
Na podstawie: www.klimadiagramme.de

Zadanie 4. (0–2)
Zadanie wykonaj na podstawie fotografii oznaczonych numerami 1−3, przedstawiających wybrane rodzaje chmur (strona I barwnego materiału źródłowego).
Do każdego opisu w tabeli przyporządkuj nazwę rodzaju chmury, wybraną z podanych poniżej, oraz numer fotografii, na której przedstawiono ten rodzaj chmury.
altocumulus altostratus cirrostratus cirrus cumulus stratus

Opis chmury	Nazwa rodzaju chmury	Numer fotografii
Powstaje w wyniku konwekcyjnych ruchów mas powietrza. Pod wpływem silnej i wielogodzinnej konwekcji może przekształcić się w chmurę burzową.	.........................	.........................
Jest chmurą piętra wysokiego zbudowaną tylko z kryształków lodu. Z tej chmury nie powstają opady atmosferyczne, ale może ona zwiastować zmianę pogody wynikającą z nadejścia frontu atmosferycznego.	.........................	.........................

Zadanie 5. (0–1)
Para wodna, zawarta w powietrzu, w określonych warunkach ulega kondensacji, w wyniku czego tworzy chmury, mgły i osady.
Utwórz model przyczynowo-skutkowy, przedstawiający powstawanie chmury typu konwekcyjnego. Wpisz w wyznaczonych miejscach litery, którymi oznaczono odpowiednie sformułowania, wybrane z podanych poniżej.
A. Adiabatyczne rozprężanie powietrza podczas konwekcji.
B. Osiągnięcie temperatury punktu rosy przez powietrze.
C. Spadek wilgotności względnej powietrza.
D. Powstanie chmury typu konwekcyjnego.
E. Spadek temperatury powietrza.
F. Kondensacja pary wodnej.
......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ D

Zadanie 6. (0−1)
Zadanie wykonaj, korzystając z mapy, na której barwami zaznaczono dorzecze wybranej rzeki (strona I barwnego materiału źródłowego).
Zaznacz literę, którą oznaczono opis ustroju rzeki przedstawionej na mapie.

Zadanie 7. (0−1)
Na mapie przedstawiono przestrzenne zróżnicowanie rodzajów wezbrań rzek wraz z okresami ich występowania w Polsce.
Na podstawie: L. Starkel, Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, Warszawa 1999.
Uzupełnij zdanie − wpisz w wyznaczonym miejscu jedno z określeń podanych w nawiasie. Uzasadnij odpowiedź.
Wisła charakteryzuje się ustrojem (prostym / złożonym) ..........................
Uzasadnienie:

Zadania od 8. do 13. wykonaj, korzystając z barwnej mapy szczegółowej okolic Jeziora Pilchowickiego w Sudetach (strona II barwnego materiału źródłowego).
Zadanie 8. (0–1)
Na obszarze przedstawionym na barwnej mapie szczegółowej zlokalizowano kilka niewielkich elektrowni, np. w polach D3 i G7.
Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Elektrownie przedstawione na mapie wykorzystują takie samo źródło energii jak elektrownie

Zadanie 9. (0–1)
Na zdjęciu wykonanym z parkingu (C5) w stronę przeciwległego brzegu Jeziora Pilchowickiego przedstawiono pociąg jadący po moście kolejowym (D5) ze stacji Wleń (E2) w kierunku stacji Jeżów Sudecki (I7).
Na podstawie: photos.wikimapia.org
Uzupełnij zdania. Wpisz w wyznaczonych miejscach jedno z określeń podanych w nawiasach, tak aby zdania prawidłowo opisywały przedstawioną na fotografii sytuację.
1. Podczas wykonywania zdjęcia obiektyw aparatu fotograficznego skierowano na azymut (60°/ 95°) ......................... .
2. Odległość w terenie między miejscem wykonania zdjęcia a przedstawionym na nim mostem kolejowym jest (mniejsza / większa) ......................... niż 500 m.
3. Pociąg poruszał się w kierunku oznaczonym literą (A / B) ......................... .

Zadanie 10. (0–1)
Na barwnej mapie szczegółowej zaznaczono odcinek łączący szczyty wybranych wzniesień położonych w polach B5 i D3. Poniżej przedstawiono przewyższony profil terenu wykonany wzdłuż tego odcinka.
Przyporządkuj trzy z wymienionych obiektów geograficznych do wskazanych miejsc na profilu terenu. Wpisz nazwy tych obiektów w odpowiednie miejsca.
rzeka Bóbr Dwory Dziki Wąwóz Iwanica potok Strzyżówka

Zadanie 11. (0–2)
Oblicz średni spadek strumienia, który wypływa z miejsca położonego pomiędzy górami Brożyna (A4) a Korzec (A5). Przyjmij, że długość w terenie tego strumienia wynosi 2900 m, a jego ujście do rzeki Bóbr jest położone na wysokości 255 m n.p.m. Wynik podaj w %. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:
Średni spadek strumienia %

Zadanie 12. (0–1)
Na barwnej mapie szczegółowej zaznaczono czerwony szlak rowerowy z Wlenia (F1) do Radomic (A3). W tabeli opisano trzy charakterystyczne obiekty położone w polach mapy, przez które przebiega ten szlak.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego z opisów oznaczenie właściwego pola mapy, w którym znajduje się dany obiekt.

Lp.	Opis	Pole mapy (wpisz literę i numer)
1.	Na zboczu doliny Bobru eksponowanym w kierunku SE występują wychodnie skały magmowej. W pobliżu znajduje się obiekt infrastruktury kolejowej.	..................
2.	Pomnik przyrody świadczący o występowaniu zjawisk wulkanicznych w przeszłości. W skale pochodzenia wulkanicznego są zatopione fragmenty skały osadowej.	..................
3.	Pozostałość po obiekcie służącym do produkcji materiałów budowlanych. Dawniej do ich wytwarzania wykorzystywano surowiec eksploatowany tuż obok.	..................

Na podstawie:
1. R. Girulski, P. Rachwał, Ł. Tekiela, Przewodnik mineralogiczny po powiecie lubańskim i lwóweckim, Lubań 2015.
2. Albertiana 2015. Biuletyn XII Dnia Geomorfologa, Wrocław 2015.
3. www.polska-org.pl

Zadanie 13. (0–1)
Na barwnej mapie szczegółowej zaznaczono przebieg przekroju geologicznego, przecinającego szczyt góry Gniazdo (C2) i Górę Zamkową (D1), zamieszczonego na stronie III barwnego materiału źródłowego.
Dokończ zdanie – wybierz i zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie spośród odpowiedzi 1–4.
Inwersją rzeźby terenu w stosunku do budowy geologicznej charakteryzuje się

A.	A. góra Gniazdo,	ponieważ wypukłej formie terenu odpowiada geologiczna struktura	1.	1. antykliny.
B.	B. Góra Zamkowa,		2.	2. płyty.
			3.	3. synkliny.
			4.	4. zrębu.

Zadanie 14. (0–2)
Zadanie wykonaj na podstawie przekroju geologicznego (strona III barwnego materiału źródłowego), przecinającego szczyt góry Gniazdo (C2) i Górę Zamkową (D1). Skała oznaczona na przekroju geologicznym numerem 10 charakteryzuje się strukturą świadczącą o jej genezie.
Podaj, czy skała oznaczona numerem 10 jest skałą o strukturze jawnokrystalicznej czy skrytokrystalicznej. Wyjaśnij, jak powstaje skała o takiej strukturze.
Struktura .........................
Wyjaśnienie:

Zadanie wykonaj, korzystając z fotografii A−D przedstawiających obszary o rzeźbie polodowcowej (strona III barwnego materiału źródłowego).

Zadanie 16. (0–2)
W Polsce najwięcej osuwisk występuje w Karpatach (około 95%). Osuwiska były częstym zjawiskiem w 2010 roku. W okresie od maja do czerwca to zjawisko wystąpiło w ponad stu gminach województw: małopolskiego, podkarpackiego i śląskiego. Całkowitemu zniszczeniu uległo ponad 500 budynków.
Na podstawie: www.ekologia.pl
Jedną z przyczyn częstego występowania osuwisk w Karpatach jest duże nachylenie stoków, sprzyjające niestabilności gruntu i − w konsekwencji − ruchowi skał w dół stoku.
Przedstaw dwie − inne niż podane powyżej − przyrodnicze przyczyny występowania osuwisk w Karpatach.
1.
2.

Zadanie wykonaj na podstawie rysunku przedstawiającego środowisko geograficzne doliny rzecznej i wysoczyzny w Polsce (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Zadanie 18. (0–1)
Na mapie przedstawiono epicentra trzęsień ziemi zarejestrowanych w latach 1963–1998.
Na podstawie: www.fuw.edu.pl
Zaznacz dwie prawidłowości odnoszące się do występowania zjawisk sejsmicznych na Ziemi.
.........................
.........................

Zadanie 19. (0–2)
Spory o dostęp do wody toczą się m.in. o zasoby wód takich rzek jak Ganges, Tygrys i Eufrat oraz Nil. W sporach uczestniczą państwa położone w dorzeczach tych rzek.
Przyporządkuj rzekom po dwa państwa, które toczą spory o zasoby wodne tych rzek. Państwa dobierz z podanych poniżej i wpisz ich nazwy do tabeli.
Bangladesz Egipt Indie Irak Jemen Mozambik
Pakistan Sudan Turcja

Rzeka	Państwa uczestniczące w sporach o zasoby wód
Ganges	......................... i .........................
Nil	......................... i .........................
Tygrys i Eufrat	......................... i .........................

Zadanie 20. (0−2)
W tabeli przedstawiono udział (w %) pięciu kontynentów o największej liczbie ludności w rozmieszczeniu wyznawców wybranych religii (wyznań) w 2011 r.
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy właściwych kontynentów.

Wyszczególnienie	Religia (wyznanie)
	katolicyzm	protestantyzm	prawosławie (w tym koptyzm)	islam	judaizm	sikhizm
świat (w mln) w tym:	1184,4	426,1	275,8	1560,4	14,9	24,3
Ameryka Południowa	w % ogółu wyznawców	27,1	11,6	0,3	0,1	6,0	0,0
..................		15,4	33,7	16,3	27,4	0,7	0,4
..................		21,4	16,3	2,8	0,4	38,3	2,5
..................		23,5	15,9	73,6	2,6	12,8	2,1
..................		11,8	20,7	6,6	69,5	41,6	94,7

Na podstawie: Britannica Book of the Year 2012, Chicago 2012.

Zadanie 21. (0−2)
Na mapie oznaczono literami A−D wybrane państwa.
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2013.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok opisu państwa jego nazwę oraz literę, którą to państwo oznaczono na mapie.

Opis państwa	Nazwa państwa	Położenie (wpisz literę)
Państwo, dla którego jest charakterystyczna najwyższa wartość HDI spośród państw wskazanych na mapie.	..................	.........................
Państwo, w którym na przełomie XX i XXI w. występował proces depopulacji spowodowany niską dzietnością oraz krótką średnią długością życia, zwłaszcza mężczyzn.	..................	.........................
Państwo, które znajduje się w okresie przejściowym między II a III fazą cyklu demograficznego.	..................	.........................

Zadanie 22. (0−1)
Zadanie wykonaj na podstawie wykresu, na którym przedstawiono średnie roczne zmiany (w %) w liczebności ludności miejskiej i wiejskiej w wybranych państwach, prognozowane dla okresu od 2014 r. do 2050 r. (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Zaznacz dwa poprawne wnioski odnoszące się do prognozowanych dla lat 2014−2050 i przedstawionych na wykresie zmian w liczebności ludności miejskiej i wiejskiej.
.........................
.........................

Zadanie 23. (0−1)
W tabeli przedstawiono strukturę pracujących (w %) według sektorów gospodarki w wybranych krajach.
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy krajów wybrane z podanych poniżej.
Czechy Grecja Holandia Turcja Wielka Brytania

Kraj	2000 r.			2015 r.
	rolnictwo, leśnictwo i rybactwo	przemysł i budownictwo	usługi	rolnictwo, leśnictwo i rybactwo	przemysł i budownictwo	usługi
w % pracujących ogółem
Polska	18,8	30,8	50,4	11,5	30,5	57,9
.........................	36,0	24,0	40,0	20,4	27,2	52,4
.........................	5,1	39,5	55,4	2,9	38,0	59,1
.........................	17,4	22,6	60,0	12,9	14,9	72,2

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2018, Warszawa 2018.

Na wykresie przedstawiono wartości współczynnika maskulinizacji dla poszczególnych grup wiekowych w Polsce w 2017 r.
Na podstawie: Rocznik Demograficzny 2017, Warszawa 2017.

Zadanie 25. (0–2)
Na rysunku oznaczono literą A obszar nasadzeń lasu, a literą B − obszar, na którym zlokalizowano osiedle mieszkaniowe. Ulokowanie nasadzeń lasu i osiedla mieszkaniowego jest zgodne z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Uzasadnij, podając po jednym − różnym dla obu obszarów A i B − argumencie, dlaczego najkorzystniej jest przeprowadzić nasadzenie lasu na obszarze oznaczonym literą A, a osiedle mieszkaniowe zlokalizować na obszarze oznaczonym literą B.
Las:

Osiedle mieszkaniowe:

W tabeli przedstawiono informacje o bilansie wybranych surowców energetycznych w Polsce w latach: 2000, 2005, 2010, 2016.

Wyszczególnienie	Rok
	2000	2005	2010	2016
WĘGIEL KAMIENNY (w tys. ton)
przychód	106 616	101 276	94 753	83 816
ze źródeł krajowych	105 164	97 904	81 150	75 516
WĘGIEL BRUNATNY (w tys. ton)
przychód	59 497	61 637	56 708	60 602
ze źródeł krajowych	59 497	61 637	56 684	60 313
ROPA NAFTOWA (w tys. ton)
przychód	18 655	18 760	23 374	26 000
ze źródeł krajowych	653	848	686	1 427
GAZ ZIEMNY (w hm$^3$)
przychód	10 548	13 182	14 054	16 878
ze źródeł krajowych	2 872	3 263	3 726	2 962

Na podstawie: Rocznik Statystyczny Przemysłu 2017, Warszawa 2017.

Zadanie 27. (0–2)
Na rysunkach A−D zaznaczono po cztery państwa zaliczane do głównych producentów oliwek, pszenicy, rzepaku i żyta w Europie. Kolejność wymienionych roślin nie odpowiada kolejności rysunków.Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2015, Warszawa 2016.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok opisu nazwę odpowiedniej rośliny uprawnej oraz literę oznaczającą rysunek przedstawiający położenie głównych producentów tej rośliny w Europie.

Opis rośliny uprawnej	Nazwa rośliny uprawnej	Rysunek (wpisz literę)
Europa jest światowym liderem w zbiorach tego zboża (ponad 90% światowego udziału), a Polska należy do ścisłej czołówki jego producentów.	..................	.........................
Jest to roślina oleista, której około 2/3 światowej produkcji koncentruje się w Europie w strefie podzwrotnikowej.	..................	.........................
Jest główną rośliną oleistą strefy umiarkowanej w Europie. W Polsce jest wykorzystywana także do produkcji biopaliw.	..................	.........................

Zadanie 28. (0−1)
W tabeli przedstawiono informacje o rolnictwie wybranych państw X, Y i Z.

Państwo	Powierzchnia użytków rolnych w mln ha	Pogłowie bydła w tys. sztuk	Udział łąk i pastwisk w powierzchni użytków rolnych w %
X	149,2	51 095	72,7
Y	28,8	19 096	34,0
Z	96,8	14 000	86,7

Na podstawie: www.stat.gov.pl
Dokończ zdanie – wybierz i zaznacz odpowiedź X, Y albo Z oraz jedną z odpowiedzi 1−3.
Największą intensywnością chowu bydła wykazuje się kraj oznaczony literą

A.	X,	ponieważ charakteryzuje się	1.	1. najwyższym pogłowiem bydła (w tys. sztuk).
B.	Y,		2.	2. największym udziałem łąk i pastwisk w powierzchni użytków rolnych (w %).
C.	Z,		3.	3. najwyższą obsadą bydła na 100 ha użytków rolnych (w sztukach).

Zadanie wykonaj na podstawie wykresu, na którym przedstawiono strukturę zasiewów według wielkości gospodarstw indywidualnych w Polsce w 2016 r. (strona IV barwnego materiału źródłowego).

Zadanie 30. (0–1)
W tabeli podano wartość importu i eksportu w miliardach złotych wybranych grup towarów w Polsce w 2016 r.
Uzupełnij tabelę. Wpisz w odpowiednich komórkach:
− określenia eksport i import
− wartości 30,3 i 41,8 tak, aby tabela poprawnie obrazowała obroty handlu zagranicznego w mld zł materiałami i artykułami włókienniczymi.

Grupy towarów	Wartość obrotów handlu zagranicznego w mld złotych
	.........................	.........................
maszyny i urządzenia, sprzęt elektryczny i elektroniczny	198,2	196,5
przetwory spożywcze	30,2	51,0
produkty przemysłu chemicznego	79,6	55,8
materiały i artykuły włókiennicze	.........................	.........................
drewno i artykuły z drewna	6,2	17,0
artykuły przemysłowe różne, w tym meble i prefabrykaty budynków	21,9	58,9

Na podstawie: Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 2017, Warszawa 2017.

Zadanie 31. (0–2)
Na mapie numerami od 1. do 5. oznaczono wybrane województwa Polski.
Poniżej przedstawiono opisy czterech województw spośród oznaczonych numerami na mapie.
Dobierz do opisów właściwe województwa. Wpisz nazwy województw oraz numery, którymi oznaczono województwa na mapie.
A. To województwo ma dość niski na tle kraju wskaźnik urbanizacji. Faza urbanizacji wstępnej stolicy regionu przypadła na okres renesansu. W województwie rozwinął się przemysł cementowy, a w uprawach przeważają rośliny o dużych wymaganiach glebowych. Jest to jeden z nielicznych obszarów upraw chmielu w Polsce.
.................. nr na mapie .........................
B. W tym województwie gęstość zaludnienia jest wyraźnie niższa od średniej w Polsce. W ośrodku wojewódzkim znajduje się ważny zakład produkcji włókien chemicznych. W rolnictwie dominują uprawy o niewielkich wymaganiach glebowych, a rozległe kompleksy drzewostanów sosnowych sprzyjają gospodarce leśnej.
.................. nr na mapie .........................
C. To województwo ma charakter przemysłowo-rolniczy. Znajdują się tu ośrodki przemysłowe, które wchodziły w skład Centralnego Okręgu Przemysłowego, a po 1989 r. uległy restrukturyzacji. Rozwinięte było hutnictwo żelaza, przemysł metalowy, maszynowy i środków transportu, a obecnie ważną rolę odgrywa eksploatacja surowców skalnych.
.................. nr na mapie .........................
D. W tym województwie mieszka duża grupa przedstawicieli mniejszości niemieckiej. W strukturze przemysłu ważną rolę odgrywa przemysł cementowy. Gleby są żyzne i zapewniają wysokie plony pszenicy i buraków cukrowych. To województwo sąsiaduje od wschodu i zachodu z dobrze uprzemysłowionymi regionami.
.................. nr na mapie .........................

Zadanie 32. (0−1)
Na mapie wskazano strzałkami cztery wybrane państwa.
Wartość indeksu globalizacji jest wprost proporcjonalna do poziomu integracji gospodarczej, społecznej i politycznej państw. W tabeli przedstawiono wartość indeksu globalizacji w 2015 r. dla Meksyku oraz dwóch państw spośród czterech wskazanych strzałkami na powyższej mapie.
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych wierszach nazwy państw charakteryzujących się podanymi wartościami indeksu globalizacji. Dobierz państwa spośród wskazanych na mapie.

Lp.	Państwo	Indeks globalizacji
1.	Meksyk	70,46
2.	..................	69,89
3.	..................	56,39

Na podstawie: www.kof.ethz.ch

W tabeli przedstawiono procentowy udział wybranych rodzajów transportu w przewozach podczas wymiany handlowej Unii Europejskiej z partnerami zewnętrznymi (według wagi przewożonych towarów).

Rodzaj transportu	Eksport w %	Import w %
morski	79,0	73,9
przesyłowy	0,5	13,7

Na podstawie: www.ec.europa.eu