Matura CKE Maj 2023 – Geografia Rozszerzona

Zadania od 1. do 4. wykonaj z wykorzystaniem mapy szczegółowej wybrzeża Morza Bałtyckiego w okolicach Łeby.
Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę w miejscu położonym obok pałacu (pole F3). Czerwonym szlakiem pieszym doszedł do skrzyżowania z zielonym szlakiem rowerowym (pole D3). Następnie trasa wycieczki przebiegała zielonym szlakiem rowerowym, którym turysta dotarł do wydm Stilo (pole M2).

Na początku XX wieku na Mierzei Sarbskiej podjęto działania zmierzające do stabilizacji wydm. Do tego celu wykorzystano m.in. kosodrzewinę, której nasadzenia przetrwały do czasów współczesnych.
Na podstawie: www.lasy.gov.pl
Która odpowiedź zawiera wspólne cechy środowiska przyrodniczego Mierzei Sarbskiej i piętra kosodrzewiny w górach, przyczyniające się do obecności kosodrzewiny na obu obszarach? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Na fotografii przedstawiono ujście rzeki Łeby (pole CD2).
Na podstawie: www.leba.info.pl
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.

1.	Wybudowanie falochronu u ujścia rzeki Łeby przyczyniło się do nagromadzenia piasku przez morze na wybrzeżu Bałtyku w polu C2/3.	P	F
2.	Falochron przedstawiony na fotografii przyczynił się do osłabienia akumulacyjnej działalności morza na wschód od ujścia rzeki Łeby.	P	F

Na geokompozycji przedstawiono fragment wybrzeża Morza Bałtyckiego położony na wschód od obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej. Literą X oznaczono latarnię morską Stilo, a literą Y - miejsce wykonania fotografii przedstawionej na następnej stronie. Czerwoną strzałką wskazano kierunek północny.
Na podstawie: www.google.pl/maps

Na fotografii przedstawiono jedną z zewnętrznych planet Układu Słonecznego, wokół której krąży kilkadziesiąt naturalnych satelitów.
Na podstawie: www.nasa.gov
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Planetą przedstawioną na fotografii jest

A.	Mars,	na którego powierzchni wielobarwne zawirowania są spowodowane	1.	strumieniami lawy o różnych właściwościach chemicznych.
B.	Jowisz,		2.	prądami wodnymi na powierzchni oceanów.
			3.	ruchami gazów wynoszonych z głębin na powierzchnię.

Na rysunku przedstawiono wiek skał bazaltowych dna oceanów.
Na podstawie: www.ngdc.noaa.gov
Wyjaśnij - odwołując się do tektoniki płyt litosfery - dlaczego wschodnie wybrzeża Ameryki Południowej i zachodnie wybrzeża Afryki mają podobny zarys. W odpowiedzi odnieś się do położenia kontynentów w przeszłości oraz do właściwego procesu tektonicznego.

Na mapie świata literami od A do D oznaczono wybrane państwa, a literą X - wyspę.
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2019.
Poniżej przedstawiono klimatogram dla stacji meteorologicznej położonej na wyspie oznaczonej na mapie literą X.
Na podstawie: www.klimadiagramme.de

Na mapie synoptycznej przedstawiono układy baryczne, fronty atmosferyczne i kierunki wiatru w wybranym dniu.
H - wyż baryczny, L - niż baryczny
Na podstawie: www.esa.int
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Zgodnie z mapą synoptyczną dogodne warunki baryczne do powstania opadów atmosferycznych istniały na obszarze

A.	Morza Północnego,	ponieważ w przedstawionej sytuacji na tym obszarze	1.	oddziaływał układ baryczny z frontami atmosferycznymi, charakteryzujący się ruchem wstępującym mas powietrza.
B.	Półwyspu Iberyjskiego,		2.	rozmieszczenie układów barycznych powodowało adwekcję powietrza z północy.
			3.	doszło do silnych ruchów zstępujących mas powietrza w rozległym układzie barycznym.

Na mapie przedstawiono roczne sumy opadów atmosferycznych w Polsce. Literami A i B oznaczono wybrane obszary.
Na podstawie: A. Richling, K. Ostaszewska (red.), Geografia fizyczna Polski, Warszawa 2005.
Wyjaśnij - nawiązując do innego uwarunkowania niż odległość od Morza Bałtyckiego - dlaczego na obszarze oznaczonym na mapie literą A występuje inna roczna suma opadów atmosferycznych niż na obszarze B. W odpowiedzi odnieś się do obu obszarów.

Na wykresach przedstawiono miesięczne współczynniki przepływu (w %) w wybranym okresie XX w. dwóch rzek w Polsce. Wykres 1. odnosi się do punktu pomiarowego położonego na Słupi wypływającej z Pojezierza Pomorskiego, a wykres 2. - do punktu pomiarowego w górnym biegu Narwi na Nizinie Podlaskiej przed utworzeniem na tej rzece Zbiornika Siemianowskiego. Współczynnik przepływu jest stosunkiem średniego miesięcznego przepływu do średniego rocznego przepływu rzeki.
Na podstawie: L. Starkel (red.), Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, Warszawa 1999.
Wyjaśnij, dlaczego Słupia charakteryzowała się mniejszym zróżnicowaniem przepływów niż Narew w okresie, z którego pochodzą pomiary przepływów tych rzek.

Poniżej zamieszczono reprodukcję wybranego dzieła sztuki przedstawiającego krajobraz Tatr Wysokich.
Stanisław Gałek, Morskie Oko
Na podstawie: www.scianatatr.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwy dwóch form rzeźby, które są charakterystyczne dla obszaru przedstawionego na obrazie, oraz podaj ich genezę. Nazwy form dobierz z podanych poniżej.
kocioł lodowcowy ostaniec krasowy pradolina stożek piargowy

Lp.	Nazwa formy rzeźby	Geneza formy rzeźby (wpisz: akumulacyjna albo erozyjna)
1.	........	........
2.	........	........

Na fotografii przedstawiono odkrywkę geologiczną. Literami X oznaczono jedną z warstw skalnych, a literami $U_1$ i $U_2$ - uskoki.
Na podstawie: www.geologylearn.blogspot.com

Na fotografii przedstawiono jedną ze skał występujących w Polsce.
Podaj nazwę przedstawionej skały, a następnie wyjaśnij, jak dochodzi do jej powstawania. Nazwę skały wybierz spośród podanych poniżej.
bazalt gnejs granit łupek
Skała: ..................
Wyjaśnienie:

Na fotografiach przedstawiono przykład rzeki o uregulowanym biegu i przykład rzeki o nieuregulowanym biegu.
Odcinek rzeki Los Angeles w Kalifornii Odcinek Wisły
Na podstawie: www.thecareyadventures.com; www.zpe.gov.pl
Uzasadnij, dlaczego przeprowadzano regulację rzek, a następnie podaj przykład korzyści wynikającej z braku regulacji rzek.
Uzasadnienie:

Korzyść z braku regulacji rzek:

Na wykresie przedstawiono liczbę ludności części świata w latach 1900-2020 wraz z prognozą dla 2050 roku.
Na podstawie: www.stat.gov.pl; www.businessinsider.com.pl
Uzupełnij tabelę. Przy każdym opisie wpisz znak X we właściwej kolumnie, tak aby wskazywał zmianę wartości wskaźnika w podanych latach na danym obszarze.

Lp.	Opis wskaźnika	Zmiana
		wzrost	spadek
1.	Miejsce Europy w rankingu części świata według liczby ludności w roku 2020 w porównaniu z rokiem 1950.	........	........
2.	Udział procentowy ludności Eurazji w liczbie ludności świata w latach 2000-2050.	........	........
3.	Średnia gęstość zaludnienia Afryki w latach 2020-2050.	........	........

Na mapie przedstawiono wartość współczynnika dzietności według województw Polski w 2016 roku i jej zmianę w porównaniu z rokiem 2002.Na podstawie: Atlas statystyczny Polski, Warszawa 2018.

Lourdes we Francji, Medziugorie w Bośni i Hercegowinie oraz Santiago de Compostela w Hiszpanii to miejscowości, do których corocznie odbywają się migracje tego samego typu o charakterze krótkotrwałym, spowodowane przyczyną pozaekonomiczną.
Spośród A-E wybierz i zaznacz dwie litery oznaczające miejsca, których rozwój wynika z migracji takiego samego typu, jak do miejscowości wskazanych powyżej.
A. Doha w Katarze
B. Fatima w Portugalii
C. Bangalur w Indiach
D. Sophia Antipolis we Francji
E. Mekka w Arabii Saudyjskiej
........................., .........................

Na wykresie przedstawiono miasta najwyżej ocenione w 2015 roku w Rankingu polskich miast zrównoważonych, w którym sklasyfikowano 50 miast według kryteriów społecznych, środowiskowych i gospodarczych.
Na podstawie: www.teraz-srodowisko.pl; www.arcadis.com
Na mapie przedstawiono rozmieszczenie wybranych przedsiębiorstw wchodzących w skład „Doliny Lotniczej”.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl

Na mapie oznaczonej literą A przedstawiono strukturę wielkości gospodarstw rolnych, a na mapie oznaczonej literą B - towarowość produkcji rolnej w Polsce.Na podstawie: zpe.gov.pl

Na mapie kolorem zielonym oznaczono wybrane państwa położone nad Morzem Śródziemnym.
W tabeli przedstawiono informacje dotyczące produkcji rolniczej państw oznaczonych kolorem zielonym na mapie.

Lp.	Zbiory (tys. ton)		Pogłowie zwierząt (tys. sztuk)
	cytrusy	winogrona	owce	trzoda chlewna
1.	6 937	5 934	15 963	29 232
2.	2 524	8 202	7 285	8 478
3.	4 800	1 717	5 640	300*

*dane szacunkowe
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2018, www.stat.gov.pl
Podaj nazwę państwa, wybranego spośród wskazanych kolorem zielonym na mapie, którego dotyczą informacje zawarte w wierszu tabeli oznaczonym numerem 3. Uzasadnij odpowiedź dwoma argumentami odnoszącymi się do odpowiedniej cechy tego państwa, przyczyniającej się do osiągnięcia - przedstawionej w tabeli - wartości wskaźników jego produkcji rolniczej.
Państwo: ..................
Uzasadnienie:
1.
2.

Państwa Sahelu podjęły się realizacji projektu Wielkiego Zielonego Muru - zasadzenia pasa drzew o długości 8000 km, który ma zapobiegać pustynnieniu terenu na południe od Sahary. W drugiej dekadzie XXI wieku zalesiono fragmenty planowanego obszaru, głównie na wschodnich i zachodnich krańcach Afryki.
Na podstawie: www.ft.com; www.greatgreenwall.org
Na mapie przedstawiono planowany przebieg Wielkiego Zielonego Muru.
Na podstawie: www.lelivrescolaire.fr
Zalesianie sprzyja zmniejszaniu się amplitud dobowych temperatury powietrza, gdyż drzewa chronią grunt przed nagrzewaniem i nocnym wypromieniowaniem.
Przedstaw dwa argumenty - inne niż podany powyżej - uzasadniające, że państwa Sahelu na skutek podjęcia realizacji tej inwestycji mogą osiągać korzyści gospodarcze lub środowiskowe, oraz jedno zagrożenie, które może utrudnić kontynuację tego projektu.
Argumenty:
1.
2.
Zagrożenie:

Na reliefie oznaczonym numerem 1 przedstawiono fragment Wyżyny Sandomierskiej, a na reliefie oznaczonym numerem 2 - fragment południowej części województwa łódzkiego, przekształcony na skutek eksploatacji węgla brunatnego. Literami A-D wskazano wybrane formy terenu, z których forma oznaczona literą C jest wyrobiskiem, a literą D - zwałowiskiem zewnętrznym. Reliefy wykonano w różnych skalach.Na podstawie: www.geoportal.gov.pl

Na mapie oznaczonej numerem 1 przedstawiono udział buraków cukrowych w ogólnej powierzchni zasiewów według powiatów, a na mapie oznaczonej numerem 2 - lokalizację cukrowni w Polsce w 2010 roku.
Na podstawie: www.stat.gov.pl, Bank Danych Lokalnych, Warszawa 2010.
Na podstawie: A. Dubownik, R. Rudnicki, Reforma rynku cukru Unii Europejskiej i jej wpływ na uprawę buraków cukrowych i produkcję cukru w Polsce, Toruń 2016.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Głównym czynnikiem lokalizacji cukrowni w Polsce jest (bliskość rynku zbytu / dostępność surowca / dostęp do wody) ......................... . Cukrownie mają typ lokalizacji (przymusowej / związanej / swobodnej) ......................... .
Największym udziałem buraka cukrowego w ogólnej powierzchni zasiewów charakteryzuje się rolnictwo (Kujaw / Podlasia / Żuław Wiślanych) ......................... .

Na mapie oznaczono literami A i B wybrane łowiska na świecie.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl [za: www.fao.org]
Przedstaw przyczynę społeczno-gospodarczą sprzyjającą dużym połowom na łowisku oznaczonym literą A oraz przyczynę przyrodniczą sprzyjającą dużym połowom na łowisku oznaczonym literą B.
Łowisko A - przyczyna społeczno-gospodarcza:

Łowisko B - przyczyna przyrodnicza:

Na mapie oznaczono numerami 1-7 wybrane obszary wydobycia ropy naftowej na świecie.
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2019.

Na mapie przedstawiono wartość wskaźnika upowszechnienia edukacji na poziomie podstawowym na świecie w 2010 roku.
Na podstawie: Progress for Children. Achieving the MDGs with equity, UNICEF 2011.
Podaj czynnik - inny niż niskie nakłady finansowe - ograniczający dostęp do edukacji w krajach o wartości wskaźnika upowszechnienia edukacji poniżej 50%. Wyjaśnij, dlaczego ten czynnik sprawia, że zdobywanie wykształcenia przez mieszkańców tych krajów jest utrudnione.
Czynnik: ..................
Wyjaśnienie: