Matura CKE Maj 2024 – Geografia Rozszerzona

Zadania od 1. do 8. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Sudetów w okolicach Wałbrzycha.

Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę obok stacji kolejowej Wałbrzych Główny (pole A2). Trasa wycieczki prowadziła szlakami turystycznymi PTTK. Szlakiem czerwonym doszedł na szczyt góry Borowej (pole B3). Kontynuował wycieczkę szlakiem czerwonym, a następnie od Przełęczy Koziej (pole B3) – szlakiem żółtym, którym wrócił do stacji kolejowej Wałbrzych Główny.

W sąsiedztwie Wołowca przebiega tunel kolejowy (pole B2/3).
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość tunelu kolejowego w terenie wynosi

Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Do powstania obiektu geologicznego położonego obok stacji kolejowej w polu B3 (przyczyniło / nie przyczyniło) ......................... się występowanie w przeszłości procesów endogenicznych w Sudetach.
Sieć rzeczna obszaru przedstawionego na mapie w porównaniu z siecią rzeczną Pojezierza Pomorskiego jest (starsza / młodsza) ......................... .
Złoża węgla kamiennego, które występują w rejonie Wałbrzycha, powstały (wcześniej / później) ......................... niż złoża węgla brunatnego w zachodniej części Sudetów.

Na reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m.
Na podstawie: www.geoportal.gov.pl

Na fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole E2), a literą Y – szczyt wybranej góry.
Na podstawie: www.dwor-elizy.pl
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Na fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2).	P	F
2.	W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad zamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2).	P	F

Oblicz wysokość słońca w dniu równonocy w momencie górowania w miejscu, w którym jest położony szczyt góry Klasztorzysko (pole C2). Przyjmij wartość szerokości geograficznej tego miejsca odczytaną z mapy z dokładnością do jednej minuty. Zapisz obliczenia.
Obliczenia

Wysokość słońca: ..................

Jezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy w XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.
Na podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż podana powyżej.
1.
2.

Na wykresie przedstawiono średnie miesięczne przepływy Bystrzycy, płynącej przez obszar przedstawiony na mapie szczegółowej, zmierzone w wybranym punkcie pomiarowym. Literami A i B wskazano okresy obejmujące dwa kolejne miesiące roku hydrologicznego.
Na podstawie: www.portal.grdc.bafg.de
Średni roczny przepływ Bystrzycy wynosi $1,5$ m$^3$/s.
Uzasadnij, z czego wynika różnica między wartością przepływów Bystrzycy w każdym z okresów A i B a średnim rocznym przepływem tej rzeki.
Przepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ:

Przepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ:

Na rysunkach przedstawiono widome drogi słońca nad horyzontem, obserwowane w tym samym miejscu położonym na jednym ze zwrotników w wybranych dniach.
Dla którego zwrotnika – Raka czy Koziorożca – są charakterystyczne drogi pozornej wędrówki słońca nad horyzontem przedstawione na obu rysunkach? Podaj nazwę tego zwrotnika, a następnie uzasadnij wybór – odnieś się do strony nieba, po której występuje górowanie słońca 21 marca, oraz do wysokości słońca w momencie górowania 22 grudnia.
Zwrotnik: .........................
Uzasadnienie dla 21 marca:

Uzasadnienie dla 22 grudnia:

Na mapie fragmentu Europy literami A–D oznaczono wybrane stacje meteorologiczne: Białystok, Bukareszt, Neapol i Paryż. Każda ze stacji jest położona poniżej $200$ m n.p.m.

Na klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej $200$ m n.p.m.
Na podstawie: www.klimadiagramme.de

Na mapie świata przedstawiono prądy morskie. Strzałkami czerwonymi oznaczono prądy ciepłe, a niebieskimi – zimne.
Na podstawie: L. Baraniecki, W. Skrzypczak, Geografia fizyczna ogólna i Polski, Warszawa 2007.

Na mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat.
Na podstawie: www.indiatimes.com
Przedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.

Na mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.

Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.
Na przekroju geologicznym skały z dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej – oddziela powierzchnia zrównania.
Które wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Na mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy baryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem atmosferycznym. Następnego dnia na obszarze przedstawionym na mapie rozbuduje się front zokludowany.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Spośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze znajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B) ......................... .
Wiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód) ......................... od Irlandii.
W wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami atmosferycznymi – oznaczonego literą A – się (zwiększy / zmniejszy) ......................... .

Poniżej przedstawiono piramidy wieku i płci wybranych krajów w 2020 roku.Na podstawie: www.populationpyramid.net
Wyjaśnij, dlaczego występuje różnica w strukturze ludności między Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi a Irakiem. Odnieś się do ludności w wieku produkcyjnym.

W strefie klimatów równikowych w Ameryce Południowej, m.in. w okolicach Quito i Bogoty, duża gęstość zaludnienia występuje na wysokościach powyżej $2500$ m n.p.m., do czego przyczyniają się m.in. warunki termiczne.
Wyjaśnij, dlaczego w niskich szerokościach geograficznych – ze względu na warunki termiczne – obszary położone wysoko n.p.m. mogą być korzystniejsze do osiedlania się niż obszary nizinne.

Na mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia ludności w Polsce do 2030 roku.
Mapa 1. Gminy o prognozowanym przyroście liczby ludności do 2030 r. większym niż 10%
Mapa 2. Gminy o prognozowanym ubytku liczby ludności do 2030 r. większym niż 5%
Na podstawie: M. Potyra, Prognoza ludności gmin na lata 2017–2030, www.stat.gov.pl
Na podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym ubytku ludności.
Gminy o prognozowanym przyroście ludności:

Gminy o prognozowanym ubytku ludności:

Na fotografii przedstawiono fragment zabudowy jednej z dzielnic Warszawy.
Na podstawie: www.spacer-po-warszawie.blogspot.com
Poniższy tekst odnosi się do dzielnicy, której fragment przedstawiono na fotografii.
Praga-Północ swoją aurę zawdzięcza wiekowym kamienicom, obiektom sakralnym różnych wyznań, obiektom przemysłowym, brukowanym uliczkom. Można tu znaleźć pracownie rzemiosła artystycznego, przypominające o tradycji handlu i usług. Przez wiele lat nie podejmowano wystarczających działań w celu zachowania dziedzictwa kulturowego i ograniczenia ubóstwa wśród mieszkańców dzielnicy. W 2008 r. Rada m.st. Warszawy określiła działania o charakterze przestrzennym, społecznym i gospodarczym, które miały na celu stworzenie warunków do rozwoju zdegradowanych obszarów miasta.
Na podstawie: [...] Pragi-Północ dzielnicy m.st. Warszawy, Warszawa 2010.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Działaniem podejmowanym przez władze lokalne w celu poprawienia jakości życia na zdegradowanych obszarach, takich jak przedstawiony na fotografii, jest

A.	reindustrializacja	której przejawami są	1.	wzrost zatrudnienia w II sektorze i budowanie nowych zakładów przemysłowych.
B.	rewitalizacja		2.	modernizowanie infrastruktury i działania w celu aktywizacji społeczno-gospodarczej mieszkańców.
			3.	wyburzanie zabudowy i migracja ludności na obszary podmiejskie.

Na mapach przedstawiono relację PKB na 1 mieszkańca w państwach Afryki do PKB na 1 mieszkańca w Chinach w wybranych latach.
Na podstawie: www.worldbank.org (podział polityczny z 2016 r.).
Przedstaw dwa uwarunkowania – jedno demograficzne i jedno ekonomiczne – które przyczyniły się do zmiany relacji PKB na 1 mieszkańca państw Afryki i Chin w latach 1980–2016. W obu odpowiedziach odnieś się do państw Afryki i do Chin.
Uwarunkowanie demograficzne:

Uwarunkowanie ekonomiczne:

W tabeli przedstawiono strukturę użytkowania gruntów w wybranych państwach w 2018 r.

Państwo	Udział w %
	grunty orne i uprawy trwałe	łąki i pastwiska	lasy	pozostałe grunty
Finlandia	$7,4$	$0,1$	$72,9$	$19,6$
Algieria	$3,6$	$13,8$	$0,8$	$81,8$
Austria	$17,3$	$21,1$	$47,2$	$14,4$

Na podstawie: www.cia.gov
Na świecie udział lasów w powierzchni obszarów lądowych wynosi około 30%.
Uzasadnij, że warunki przyrodnicze wywierają wpływ na lesistość obszarów państw wymienionych w tabeli. W odpowiedzi odnieś się – odpowiednio – do strefowych lub astrefowych uwarunkowań przyrodniczych.
Finlandia − uwarunkowanie strefowe:

Algieria − uwarunkowanie strefowe:

Austria − uwarunkowanie astrefowe:

Na mapie świata literami A–D oznaczono wybrane państwa.
W tabeli podano informacje o zbiorach wybranych roślin uprawnych, charakterystycznych dla produkcji rolniczej czterech państw.
Uzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych wierszach nazwy państw, których rolnictwo charakteryzują przedstawione dane statystyczne. Dobierz państwa spośród oznaczonych na mapie literami A–D.

Państwo (wpisz nazwę)	Zbiory roślin uprawnych w 2018 r. (w mln ton)
Polska	pszenica $10$	ziemniaki $7$	kukurydza $4$
........	kukurydza $392$	pszenica $51$	ziemniaki $21$
........	kukurydza $43$	pszenica $19$	trzcina cukrowa $19$
........	trzcina cukrowa $747$	kukurydza $82$	kawa $4$

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2020, www.stat.gov.pl

Na mapach przedstawiono wybrane dane odnoszące się do rolnictwa w Polsce.
Mapa 1. Towarowa produkcja rolnicza w Polsce
Na podstawie: Atlas statystyczny Polski, Warszawa 2018.
Mapa 2. Wartość wskaźnika waloryzacji warunków przyrodniczych dla rolnictwa w Polsce
Na podstawie: www.onw.iung.pulawy.pl
Im warunki przyrodnicze dla rolnictwa są korzystniejsze, tym wartość wskaźnika waloryzacji jest wyższa.
Wyjaśnij, z czego wynika różnica w strukturze towarowej produkcji rolniczej między województwami lubelskim a podlaskim. W odpowiedzi odnieś się do obu województw.

Na fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2 przedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.
1
Na podstawie: www.national-geographic.com
2
Na podstawie: www.content.satimagingcorp.com

W tabeli przedstawiono strukturę PKB (w %) według rodzajów działalności w wybranych państwach w 2017 roku.

Państwo	Rolnictwo	Przemysł	Usługi
Belgia	$1$	$22$	$77$
Boliwia	$14$	$38$	$48$
Iran	$10$	$35$	$55$
Kanada	$2$	$28$	$70$
Rumunia	$4$	$33$	$63$

Na podstawie: www.cia.gov
Sformułuj prawidłowość dotyczącą związku między poziomem rozwoju gospodarczego państw a wielkością udziału rolnictwa i wielkością udziału usług w strukturze PKB.

Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji odnoszące się do wskaźnika wykorzystania kolei na wybranych obszarach. Wartość tego wskaźnika jest średnią liczbą podróży koleją w ciągu roku przypadającą na 1 mieszkańca.
Źródło 1. Wartość wskaźnika wykorzystania kolei oraz gęstości sieci kolejowej (km/100 km$^2$) według województw Polski w 2018 roku
Na podstawie: Analiza wykorzystania kolei w województwach, www.utk.gov.pl
Źródło 2. Wartość wskaźnika wykorzystania kolei w Europie
W Europie w 2018 roku średnia wartość wskaźnika wykorzystania kolei wynosiła $20,3$. Najwyższe wartości tego wskaźnika występowały w Szwajcarii ($69,1$), Danii ($47,1$), Niemczech ($35,1$) i Austrii ($32,9$), niskie – w krajach bałkańskich: Kosowie ($0,1$), Macedonii Północnej ($0,3$), Grecji ($1,7$) i Bułgarii ($3,0$), a w Andorze i na Malcie pasażerski transport kolejowy nie funkcjonował.
Na podstawie: Analiza wykorzystania kolei w województwach, www.utk.gov.pl

Poniżej podano wybrane informacje o jednym z lotnisk w Stanach Zjednoczonych.
Lotnisko w Pittsburghu (40°N, 80°W) korzysta z samowystarczalnego systemu energetycznego. System składa się z dziesięciu tysięcy paneli słonecznych oraz z pięciu generatorów, w których spala się gaz ziemny eksploatowany z lokalnych złóż. Wielkość produkowanej energii jest większa w przybliżeniu o 30% od maksymalnego zapotrzebowania.
Na podstawie: www.nextpittsburgh.com
Wyjaśnij, dlaczego na lotnisku opisanym powyżej wykorzystuje się – oprócz odnawialnego – także nieodnawialne źródło energii.

Na mapie czerwonym kolorem oznaczono państwa należące w 2020 roku do organizacji OPEC. Numerami 1–4 zaznaczono inne wybrane państwa.
Na podstawie: pl.wikipedia.org