Matura CKE Maj 2025 – Geografia Rozszerzona

Na fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).
Na podstawie: www.wikimedia.org
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona ......................... .
2. Azymut grzbietu Długiego Giewontu, wyznaczony ze szczytu Giewontu, zawiera się w przedziale ......................... .
3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego ......................... przez szczyty widoczne na fotografii.

Przyjmij, że długość trasy Kolei Goryczkowej (pole J3/4) na załączonej mapie szczegółowej Tatr wynosi 2,9 cm.
Oblicz długość trasy tej kolei na ortofotomapie wykonanej w skali 1 : 2 500. Zapisz obliczenia.
Obliczenia

Odpowiedź: ..................

W tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce, wśród których są Bieszczady.

Piętro	Tatry Wysokie	X	Y
turniowe	+	–	–
halne	+	+	+
kosówki (kosodrzewiny)	+	–	+
regla górnego	+	–	+
regla dolnego	+	+	+

Legenda:
+ piętro występuje
– piętro nie występuje
Na podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki.	P	F
2.	Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu.	P	F

Na mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.
Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów, Warszawa 1990.
W tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.

Numer wycieczki	Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej)
1	Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6)
2	Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4)

Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5 mapy szczegółowej).
Na podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów, Warszawa 1990.
Skały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od skał, które pod nimi zalegają.
Wyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.

Na rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie.
Val. Glacier, Val. Gl. – dolina lodowca
Na podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, The Tatra Mountains during the Last Glacial Maximum, „Journal of Maps”, 12/2014.
Wyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.

Na rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał niebieskich przez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane punkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca a ich wymiarami.

Na fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe.
Na podstawie: www.pgi.gov.pl
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Na fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono

A.	porfir,	który powstaje ze skały przedstawionej na fotografii X na skutek procesu	1.	diagenezy.
B.	zlepieniec,		2.	metamorfizmu.
			3.	wietrzenia.

Zachodnia krawędź Ameryki Południowej ma charakter aktywny tektonicznie, a wschodnia – pasywny. Na krawędzi aktywnej dochodzi m.in. do trzęsień ziemi, które mogą przyczyniać się do powstawania tsunami.
Podaj trzy inne zjawiska lub procesy przyrodnicze, uwarunkowane tektoniką płyt, występujące u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, a niewystępujące we wschodniej części tego kontynentu.
1.
2.
3.

Na wykresach przedstawiono średnie miesięczne przepływy dwóch rzek w Azji – Amu-darii i Indusu – których górne odcinki znajdują się na obszarach o podobnej szerokości geograficznej. Ujścia tych rzek są położone w innych strefach klimatycznych. Fragmenty dorzeczy obu rzek leżą powyżej 7 000 m n.p.m.
Na podstawie: www.sage.nelson.wisc.edu

Na mapie kolorem niebieskim oznaczono wybrane rzeki, wśród których są: Bug, Narew, Pilica, San i Warta.
Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę rzeki wybranej spośród oznaczonych kolorem niebieskim na mapie.

Opis rzeki	Nazwa rzeki
Jest jedną z rzek wypływających z Wyżyny Krakowsko--Częstochowskiej. Na tej rzece utworzono zbiornik retencyjny m.in. w celu zaopatrywania Łodzi w wodę. Jej ujście jest położone na obszarze staroglacjalnym.	........
Źródła tej rzeki są położone poza granicami Polski. Jest rzeką nizinną, przecinającą wiele torfowisk. Krajobraz fragmentu jej doliny jest chroniony w parku narodowym. Jeden z jej dopływów jest rzeką od niej dłuższą.	........
Rzeka od źródeł często zmienia kierunek. Na niektórych odcinkach płynie pradolinami. Jej ujście jest położone na obszarze, który był objęty ostatnim zlodowaceniem. W pobliżu jej ujścia do rzeki głównej utworzono park narodowy.	........

Na mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii – budowę tamy na tej rzece.
Na podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org
Poniższy tekst odnosi się do zmian, które nastąpiły w środowisku geograficznym dorzecza rzeki Omo.
Jezioro Rudolfa – słonowodne – jest zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi też podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą ziemi na sawannie. Miejscowa ludność korzystała do tej pory z wylewów tej rzeki użyźniających pola kukurydzy i innych roślin uprawnych.
W XXI wieku w Etiopii przeprowadzono inwestycje, które zmieniły środowisko geograficzne regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część wody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.
Na podstawie: www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl
W wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.
Przedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.
Pozytywny wpływ inwestycji na gospodarkę Etiopii:
1.
2.
Negatywny wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:

Negatywny wpływ inwestycji na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:

Na fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic ($23^\circ\text{S}, 43^\circ\text{W}$).
Na podstawie: www.wikimedia.org
Poniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, na wysokości poniżej 100 m n.p.m., wśród których jest stacja w Rio de Janeiro.
Na podstawie: www.climate-data.org

Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie.
Na podstawie: www.wetterpate.de
Front atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.
Wyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.

Na fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które powstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych.
Na podstawie: www.static.wikia.nocookie.net; www.wikimedia.org
Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu przedstawionych na fotografiach.
Podobieństwo:

Różnica:

Na fotografii przedstawiono profil jednej z gleb występujących w Polsce.
Na podstawie: www.zasobynauki.pl
Zaznacz nazwę gleby, której profil przedstawiono na fotografii, a następnie wykaż, z czego wynika mała możliwość wykorzystania tej gleby pod uprawę buraka cukrowego. Odnieś się do odpowiedniej cechy widocznej na fotografii.

Mała możliwość wykorzystania pod uprawę buraka cukrowego gleby przedstawionej na fotografii wynika z:

Na mapie kolorem czerwonym oznaczono wybrane kraje – Afganistan, Arabię Saudyjską, Chile, Demokratyczną Republikę Konga, Madagaskar, Namibię i Somalię – wśród których cztery charakteryzowały się w 2022 roku wartością PKB na osobę (według parytetu siły nabywczej) poniżej 2500 USD.
Na podstawie: www.cia.gov
Uzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę kraju o wartości PKB na osobę poniżej 2500 USD, wybranego spośród oznaczonych kolorem czerwonym na mapie.

Opis kraju	Nazwa kraju
Warunki do życia w tym kraju, położonym na kontynencie afrykańskim, są uznawane za jedne z najtrudniejszych na świecie z powodu suchego klimatu. Do klęsk głodu przyczyniają się również plagi szarańczy i wojna domowa, a niestabilna sytuacja polityczna zwiększa zagrożenie piractwem morskim.	........
Do ubóstwa ludności w tym kraju, położonym poza kontynentem afrykańskim, przyczyniła się długotrwała wojna. Sytuacja wewnętrzna nie sprzyja gospodarce. W strukturze PKB utrzymuje się wysoki udział rolnictwa nastawionego – ze względu na warunki przyrodnicze i wpływ islamu – na chów kóz i owiec.	........
W tym kraju, przez który przebiega jeden ze zwrotników, uprawia się m.in. ryż, trzcinę cukrową, kawowiec i wanilię. Ubóstwo ludności przyczynia się do gospodarowania szkodzącego środowisku naturalnemu – skutkującego zmniejszeniem bioróżnorodności, szybkim wylesianiem kraju i wyjałowieniem gleb.	........

Na wykresach przedstawiono dane dotyczące struktury ludności Polski według wieku i płci w 2011 roku oraz w 2021 roku.
Na podstawie: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Raport z wstępnych wyników, Warszawa 2022.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	W 2011 roku współczynnik feminizacji w grupie ludności w wieku przedprodukcyjnym wynosił powyżej 100.	P	F
2.	Liczebność roczników należących do powojennego wyżu kompensacyjnego była wyższa w 2021 roku niż w 2011 roku.	P	F
3.	Liczba osób w wieku przedprodukcyjnym była większa w 2011 roku niż w 2021 roku.	P	F

Na wykresie przedstawiono medianę wieku mieszkańców Polski oraz innych wybranych krajów oznaczonych numerami 1–4 w latach 1980, 2000 i 2020. Mediana dzieli populację każdego z krajów na dwie części o równej liczebności w ten sposób, że poniżej i powyżej jej wartości znajduje się jednakowa liczba mieszkańców.
Na podstawie: World Population Prospects, www.population.un.org
Wśród państw oznaczonych na wykresie numerami 1–4 znajdują się: Turcja, Etiopia, Japonia i Norwegia.
Który kraj oznaczono numerem 4 na wykresie? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Na planie z 1935 roku (numer 1) oraz na współczesnym ukośnym zdjęciu lotniczym (numer 2) literą X oznaczono fragmenty wybranego obszaru w Poznaniu, położonego w pobliżu rzeki.
Na podstawie: www.cyryl.poznan.pl; www.google.com
Uzasadnij trzema argumentami, że pozostawienie użytkowania terenu – takiego jak na planie z 1935 roku – na obszarze oznaczonym literą X jest korzystne dla mieszkańców miasta.
1.
2.
3.

Poniższy tekst odnosi się do jednego z procesów zachodzących w miastach w Polsce.
W centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej – czynnej do 2001 roku – zmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, tak aby połączyć tendencje architektoniczne z początku ubiegłego wieku z nowoczesnym nurtem poprzemysłowym. Obecnie te budynki stanowią przestrzeń, z której mogą korzystać artyści oraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta i turystów.
Na podstawie: www.piklodz.pl; www.ec1lodz.pl
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
W tekście opisano proces

A.	industrializacji,	który polega na	1.	ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji.
B.	rewitalizacji,		2.	odbudowie i modernizacji przemysłu, z naciskiem na zaawansowane technologie.
			3.	lokalizowaniu przemysłu na obszarach położonych w centrach miast.

Na mapie przedstawiono gęstość zaludnienia i wybrane miasta.
Na podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2020.
Literami A–D oznaczono opisy odnoszące się do gęstości zaludnienia w wybranych krajach Afryki:
A. Do dużej gęstości zaludnienia na wybrzeżu tego kraju przyczyniają się obecność delty rzeki i bogate złoża ropy naftowej.
B. Ograniczeniem dla gęstości zaludnienia na południe od stolicy kraju jest występowanie gór i obszarów pustynnych.
C. Do dużej gęstości zaludnienia na tym obszarze przyczynia się obecność jednego z największych jezior Afryki.
D. Zasoby złóż surowców mineralnych, takich jak węgiel kamienny, złoto, diamenty i rudy metali, przyczyniają się do dużej gęstości zaludnienia w rejonach ich wydobycia.
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok nazwy każdego z krajów literę, którą oznaczono właściwy opis wybrany z podanych.

Kraj	Opis (wpisz literę)
Algieria	........
Nigeria	........
Republika Południowej Afryki	........

W tabeli przedstawiono dane dotyczące uprawy pszenicy w wybranych państwach świata w 2020 roku.

Państwo	Plony pszenicy z 1 ha w dt
Argentyna	29
Australia	15
Belgia	90
Niemcy	78

Na podstawie: www.ourworldindata.org
Dlaczego Australię i Belgię spośród państw podanych w tabeli wyróżniają – odpowiednio – najmniejsze i największe plony pszenicy? Przedstaw argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego przyczyniającego się do wielkości plonów w Australii oraz argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego przyczyniającego się do wielkości plonów w Belgii.
Australia – argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego:

Belgia – argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego:

Na mapach oznaczonych numerami 1 i 2 przedstawiono wybrane informacje o rolnictwie Polski.
Mapa 1. Pracujący w rolnictwie według województw w 2022 roku
Mapa 2. Udział w zbiorach zbóż i plony zbóż według województw w 2022 roku
Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2023, www.stat.gov.pl

Na mapie numerami 1–3 oznaczono wybrane obszary rolnicze.
Na podstawie: www.wikimedia.org

Na wykresach przedstawiono strukturę towarową eksportu Brazylii i Korei Południowej w 2018 roku.
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2019, www.stat.gov.pl
Przedstaw, z czego wynika różnica w strukturze towarowej eksportu Brazylii i Korei Południowej. Odnieś się do innego uwarunkowania niż eksploatacja surowców mineralnych w tych krajach.

Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.
1. Przekrój geologiczny przez fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra
Na podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999.
2. Model terenu obszaru wydobycia węgla brunatnego
Na podstawie: www.geoportal.gov.pl

Na wykresach przedstawiono strukturę produkcji energii elektrycznej w latach 2000 i 2021 w Polsce, w Hiszpanii oraz w dwóch innych państwach Europy, oznaczonych literami X i Y.
Na podstawie: H. Ritchie, M. Roser (2021) – Energy, [w:] Our World in Data, www.ourworldindata.org

Są takie ładunki, które przesyła się Kanałem Sueskim w kierunku Morza Śródziemnego, i takie ładunki, które przesyła się tym kanałem w kierunku Morza Czerwonego.
Która grupa towarów podczas wymiany handlowej Europy z innymi regionami świata jest przesyłana Kanałem Sueskim od strony Morza Śródziemnego w kierunku Morza Czerwonego? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

W tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.

Rodzaj transportu	Przewozy w mln ton
	2011 r.	2023 r.
samochodowy	1 596,21	1 942,80
kolejowy	248,61	229,94
rurociągowy	54,48	44,43
morski	7,74	7,36
wodny śródlądowy	5,09	1,69
lotniczy	0,05	0,09
ogółem	1 912,17	2 226,31

Na podstawie: www.stat.gov.pl
Podaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.
Przyczyna przyrodnicza:

Przyczyna gospodarcza:

Na mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa.
Na podstawie: www.naturalearthdata.com; www.cia.gov
Uszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych kryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.
1. PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku
Wartość najniższa                                                      Wartość najwyższa
.................. → .................. → ..................
2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku
Udział najniższy                                                        Udział najwyższy
.................. → .................. → ..................