Matura CKE Marzec 2021 – Geografia Rozszerzona

Na rysunku numerami oznaczono trzy punkty.

Dokończ zdanie. Zaznacz poprawną odpowiedź spośród podanych.
25 grudnia Słońce zachodzi

Na wykresie przedstawiono wysokość Słońca w momencie górowania nad wybranym równoleżnikiem w ciągu roku.

Oblicz i podaj szerokość geograficzną tego równoleżnika. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:
Szerokość geograficzna równoleżnika:

Na rysunkach przedstawiono przekroje przez dwa fronty atmosferyczne.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Na rysunku A przedstawiono front chłodny.	P	F
2.	Na froncie przedstawionym na rysunku B zachodzą gwałtowne zjawiska meteorologiczne – burze i ulewne deszcze.	P	F
3.	Po przejściu frontu atmosferycznego przedstawionego na rysunku B temperatura powietrza się obniży.	P	F

Spośród sformułowań oznaczonych literami A−E wybierz te, które tworzą model przyczynowo-skutkowy, przedstawiający procesy prowadzące do powstania pasatów. Do właściwych komórek wpisz wybrane litery.
A. Od zwrotnikowych wyżów ku równikowym niżom wieją pasaty.
B. Od równikowych niżów ku zwrotnikowym wyżom wieją pasaty.
C. W strefie zwrotnikowej chłodne i gęste powietrze osiada, a przy powierzchni Ziemi tworzy się pas wysokiego ciśnienia.
D. Nad równikiem silnie nagrzane powietrze unosi się i ochładza, a przy powierzchni Ziemi tworzy się pas niskiego ciśnienia.
E. W górnej części troposfery chłodne powietrze odpływa w kierunku zwrotników.
D $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ ..................

Na mapie przedstawiono wybrany typ jeziora.

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz odpowiedź spośród 1–3.
Do powstania jeziora przedstawionego na mapie przyczyniło się

A.	zanikanie zbiornika morskiego,	o czym świadczy	1.	głębokość i kształt jeziora.
B.	powstanie rowu tektonicznego,		2.	występowanie wyspy.
C.	erozyjne działanie wód fluwioglacjalnych,		3.	odpływ i dopływ wód rzecznych.

Na mapie przedstawiono rozmieszczenie pradolin w Polsce.

Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
1. Pradolinami zaznaczonymi na mapie wody topniejącego lodowca odpływały w plejstocenie głównie w kierunku ..........................
2. Spośród pradolin przedstawionych na mapie najpóźniej powstała pradolina ..........................
3. Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka występuje na obszarze o rzeźbie ..........................

Literami od A do E oznaczono wybrane cechy środowiska przyrodniczego, z których cztery charakteryzują obszar Niziny Mazowieckiej.
A. Intensywne wietrzenie mrozowe prowadzące do denudacji form polodowcowych.
B. Obecność wód subartezyjskich.
C. Powstanie wydm parabolicznych.
D. Obecność rzeźby młodoglacjalnej.
E. Utworzenie się moren.
Cechy środowiska przyrodniczego Niziny Mazowieckiej, które oznaczono na schemacie numerami od 1 do 4, wynikają z jej położenia w strefach: niecki tektonicznej, zasięgu zlodowaceń plejstoceńskich i oddziaływania klimatu peryglacjalnego.

Przyporządkuj odpowiednie cechy środowiska przyrodniczego do obszaru Niziny Mazowieckiej − wpisz odpowiednie litery do właściwych komórek poniższej tabeli, oznaczonych numerami od 1 do 4.

Komórka schematu	Cecha (wpisz literę)
1	........
2	........
3	........
4	........

Na rysunkach oznaczonych numerami 1 i 2 przedstawiono dwa etapy powstawania Himalajów w wyniku kolizji dwóch płyt kontynentalnych.

Która z poniższych informacji wynika z rysunków? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii, na których przedstawiono doliny górskie (strona II barwnego materiału źródłowego).
Wyjaśnij, uwzględniając czynnik i proces rzeźbotwórczy, dlaczego profil poprzeczny doliny A różni się kształtem od profilu poprzecznego doliny B.

Na fotografii przedstawiono fragment skały przekształcony w wyniku działalności wiatru.

Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz odpowiedź spośród 1–3.
Na fotografii przedstawiono

A.	graniak,	który powstał w wyniku	1.	deflacji.
B.	eratyk,		2.	korazji.
C.	otoczak,		3.	egzaracji.

Zadanie wykonaj na podstawie blokdiagramu, na którym przedstawiono formy wulkaniczne i plutoniczne (strona III barwnego materiału źródłowego).
Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę między batolitem a lakolitem.
Podobieństwo:
Różnica:

Na mapie przedstawiającej rozmieszczenie formacji roślinnych w Ameryce Północnej naniesiono linię, a strzałką wskazano kierunek.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Następstwo formacji roślinnych w Ameryce Północnej wzdłuż naniesionej linii w kierunku zaznaczonym strzałką jest spowodowane

Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego zbiorowiska roślinnego w Polsce po dwie charakterystyczne dla niego rośliny oraz dominujący typ gleby, wybrane z podanych poniżej.
Roślina: grab, sosna, topola, wierzba, wrzos.
Gleba: bielicowa, brunatna, mada, rędzina.

Zbiorowisko roślinne	Charakterystyczna roślina	Dominujący typ gleby
bór suchy	1. ........ 2. ........	........
łęg	1. ........ 2. ........	........

W tabeli przedstawiono dane dotyczące udziału Afryki w zaludnieniu świata w wybranych latach.

Rok	Liczba ludności (w mln)		Udział Afryki w zaludnieniu świata (%)
	świat	Afryka
1750	624	85	13,6
1850	1 156	75	6,5
1950	2 500	222	8,9
2000	6 143	811	13,2
2020	7 795	1 341	17,2

Podaj po jednej głównej przyczynie zmian udziału ludności Afryki w zaludnieniu świata w latach 1750–1850 i 1950–2020.
Lata 1750–1850:
Lata 1950–2020:

W tabeli przedstawiono strukturę wieku ludności (w %) w 2015 r. wybranych państw o różnym poziomie rozwoju społeczno-ekonomicznego.

Przedział wieku (w latach)	Czad	Polska	Indie	Japonia
0−14	44,2	14,7	28,1	13,1
15−24	20,9	11,5	18,1	9,7
25−54	28,0	43,6	40,7	37,8
55−64	3,9	14,5	7,2	12,8
powyżej 64	3,0	15,7	5,9	26,6

Sformułuj prawidłowość dotyczącą zmian udziału ludności w wieku przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym w ogólnej liczbie ludności, następujących wraz z rozwojem społeczno-gospodarczym państw.

Na wykresie przedstawiono zmiany wartości wskaźników obciążenia demograficznego w Chinach od 1950 r. oraz prognozę ich wartości do roku 2070.

Zadanie wykonaj na podstawie diagramów (strona IV barwnego materiału źródłowego), na których przedstawiono skład narodowościowy dwóch państw spośród zaznaczonych numerami na poniższej mapie Europy.

Uzupełnij tabelę. Wpisz nazwę właściwego państwa i numer oznaczający położenie tego państwa na mapie.

Wyszczególnienie	Nazwa państwa	Położenie (numer)
Diagram A	........	........
Diagram B	........	........

Na mapie zaznaczono położenie czterech obszarów.

W drugiej połowie XX w. i na początku XXI w. cechą migracji ludności z kraju o ustroju socjalistycznym były nielegalne wyjazdy do Stanów Zjednoczonych. Odbywało się to z przyczyn politycznych i ekonomicznych.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Opisany powyżej kraj emigracji oznaczono na mapie numerem

Dobierz do państw podanych w tabeli religię dominującą pod względem liczby wyznawców w tych państwach. Wpisz w każdym wierszu właściwą literę.
A. chrześcijaństwo B. buddyzm C. judaizm D. islam

Lp.	Państwa	Religia
1.	RPA, Sudan Południowy	.........................
2.	Indonezja, Kazachstan	.........................

W tabeli przedstawiono migracje wewnętrzne ludności Polski na pobyt stały w latach 2000−2015.

Wyszczególnienie	2000 r.	2005 r.	2010 r.	2015 r.
Miasta napływ (w tys.) odpływ (w tys.)	221,3 225,5	230,4 263,0	220,3 266,3	207,8 231,9
Wieś napływ (w tys.) odpływ (w tys.)	172,8 168,6	192,4 159,8	202,3 156,4	179,5 155,6

Sformułuj dwa wnioski dotyczące migracji wewnętrznych ludności Polski w latach 2000−2015.
1.
2.

W tabeli podano strukturę produkcji energii elektrycznej w % według rodzajów elektrowni w wybranych państwach w 2017 roku.

Państwo	Rodzaje elektrowni
	cieplne (węgiel, ropa, gaz)	wodne, wiatrowe, słoneczne	jądrowe	geotermalne
Niemcy	51	34	15	-
Islandia	-	73	-	27
Norwegia	1	99	-	-

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Produkcja energii elektrycznej w każdym z krajów wymienionych w tabeli nie przyczyniała się do emisji gazów cieplarnianych.	P	F
2.	W Islandii część produkowanej energii elektrycznej jest wytwarzana dzięki położeniu tego kraju w strefie ryftu.	P	F
3.	W produkcji energii elektrycznej w Norwegii największe znaczenie ma wykorzystanie energii wiatru.	P	F

Zadanie wykonaj na podstawie poniższego tekstu oraz fotografii, na której przedstawiono jedną z elektrowni solarnych na świecie (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Rozwój gospodarczy Arabii Saudyjskiej powoduje wzrost zapotrzebowania na energię. W 2010 r. moc elektrowni zainstalowanych w tym państwie wynosiła 43 GW, natomiast do 2032 r. ma osiągnąć 121 GW. Jeśli prognozowana konsumpcja energii w kraju miałaby być pokrywana przez używane dziś źródła energii, to produkcja ropy powinna wzrosnąć z 3,4 mln do 8,4 mln baryłek rocznie. Dlatego program rozwoju alternatywnych źródeł energii zakłada, że w 2032 r. 54 GW będzie zapewniała energetyka odnawialna, a 18 GW − energetyka jądrowa.

Na mapie świata zaznaczono wybrane miasta, w których działają rafinerie ropy naftowej.

Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Baza surowcowa jest głównym czynnikiem lokalizacji obu rafinerii położonych w Azji.	P	F
2.	Głównym czynnikiem lokalizacji rafinerii w Rotterdamie są rurociągi, którymi importuje się ropę z krajów pozaeuropejskich.	P	F
3.	Lokalizacji obu rafinerii położonych w Ameryce Północnej sprzyjała bliskość złóż ropy naftowej w Zatoce Meksykańskiej.	P	F

Przyporządkuj opisom właściwe nazwy rud metali wybrane spośród podanych. Zapisz obok każdego numeru nazwę właściwego surowca.
rudy żelaza, rudy miedzi, rudy aluminium (boksyt), rudy cynku i ołowiu
1. Polskie złoża rud tego metalu należą do najbogatszych w Europie. Powstały głównie w okresie permskim na obszarze monokliny przedsudeckiej. Te rudy współwystępują z innymi metalami. W celu ich uzyskania stosuje się wstępną metodę flotacji.
2. Rudy tego metalu były eksploatowane w drugiej połowie XX w. w kopalniach w regionach częstochowskim, świętokrzyskim i łęczyckim. Ze względu na nieopłacalność wydobycia eksploatacja została wstrzymana. Złoża tych rud na Suwalszczyźnie nie są przewidziane do eksploatacji ze względów technicznych i ekologicznych.
3. Obszarem występowania złóż o znaczeniu przemysłowym jest północne i północno-wschodnie obrzeże Górnego Śląska. Wydobycie tych rud prowadzono tu od średniowiecza. Te rudy mają genezę osadową i są związane z dolomitami kruszconośnymi triasu.
1. ......................... 2. ......................... 3. .........................

Na mapie oznaczono literami A−D wybrane obszary pozyskiwania trzech surowców mineralnych.

Na profilach topograficznych wykonanych dla terenów leżących w Europie numerami od 1 do 4 oznaczono położenie wybranych obszarów. Stoki przedstawione na wykresach mają ekspozycję północną albo południową.Podaj numer, którym oznaczono obszar o najlepszych warunkach termicznych i najkorzystniejszej ekspozycji stoku dla uprawy winorośli. Uzasadnij odpowiedź.
Numer: ..................
Uzasadnienie:

W tabeli podano informacje o plonach pszenicy i buraków cukrowych w Polsce w wybranych latach.

Lata	Plony w dt/ha
	pszenica	buraki cukrowe
1980	26,0	221
2000	32,3	394
2010	41,3	574

Podaj dwa czynniki, które mogły przyczynić się do przedstawionych w tabeli zmian wielkości plonów pszenicy i buraków cukrowych w Polsce w latach 1980–2010.
1.
2.

Poniżej przedstawiono zróżnicowanie średniej powierzchni użytków rolnych przypadających na jedno gospodarstwo indywidualne w dwóch grupach województw w 2012 roku.

Podaj przyczynę różnic w średniej powierzchni użytków rolnych przypadających na jedno gospodarstwo między północną i zachodnią a południowo-wschodnią częścią Polski.

Poniższy klimatogram sporządzono dla wybranej stacji meteorologicznej.

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
W strefie klimatycznej, w której znajduje się powyższa stacja meteorologiczna, są położone główne obszary uprawy na świecie

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii, na których przedstawiono przykład zjawiska geologicznego oraz uprawę wybranej rośliny (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Na podstawie fotografii wyjaśnij wpływ środowiska przyrodniczego oraz gospodarczej działalności człowieka na współcześnie zachodzące zmiany klimatu na Ziemi.
Wpływ środowiska przyrodniczego:
Wpływ gospodarczej działalności człowieka:

W tabeli przedstawiono strukturę towarową handlu zagranicznego Australii w 2010 roku.

Struktura importu i eksportu Australii według grup towarów
grupy towarów	import (%)	eksport (%)
towary rolno-spożywcze	4,9	10,1
surowce z wyjątkiem paliw	1,4	32,4
paliwa mineralne i smary	13,7	28,9
chemikalia i produkty pokrewne	10,7	3,5
maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy	39,2	5,3
produkty przetwórstwa przemysłowego	30,1	19,8

Wykaż, wykorzystując dane zamieszczone w tabeli, że struktura towarowa handlu zagranicznego Australii nie jest typowa dla krajów wysoko rozwiniętych gospodarczo.