Matura CKE Styczeń 2009 – Geografia Rozszerzona

W dniu 22 czerwca grupa turystów spotyka się na szczycie Hnatowe Berdo.
a) Zaznacz wysokość górowania Słońca w tym miejscu w podanym dniu.

b) Zaznacz, po której stronie widnokręgu turyści zobaczą zachód Słońca w tym dniu.

Zadania od 1. do 9. wykonaj na podstawie załączonej mapy fragmentu Bieszczadów.

Oblicz średni spadek potoku Pataraczakowskiego od źródła do miejsca przecięcia z czarnym szlakiem. Wynik podaj w %. Zapisz obliczenia.

Średni spadek potoku wynosi ..................

Opis dotyczy jednego z zaznaczonych na mapie szlaków turystycznych.
Początkowo szlak biegnie bardzo łagodnym stokiem w kierunku północnym. Dalej stok staje się coraz bardziej stromy. Na wysokości 960 m n.p.m. szlak wchodzi do lasu i zaczyna piąć się mocniej w górę. W lesie prowadzi na północny zachód. Na granicy lasu gwałtownie skręca i wyprowadza na rozległą połoninę. Z lewej strony, w kierunku północno-zachodnim, widoczny jest Roh oraz Hnatowe Berdo. Następnie szlak zmienia kierunek i doprowadza turystów do zabudowania położonego na wysokości 1200 m n.p.m.
Napisz, jakim kolorem oznaczono na mapie opisany szlak turystyczny. Podaj nazwę obiektu znajdującego się na końcu tego szlaku.
Kolor szlaku ..................
Nazwa obiektu ..................

Uczniowie znajdują się w dniu 22 grudnia w odległości około 200 metrów na wschód od Przełęczy M. Orłowicza. Chcą zaobserwować moment górowania Słońca.
Zaznacz godzinę czasu strefowego, o której uczniowie mogą dokonać tej obserwacji.

Na rysunkach od A do D przedstawiono typy geometryczne układu sieci rzecznej.
Na podstawie: Encyklopedia geograficzna świata. Wyd. OPRES, Kraków 2001
Podaj literę, którą oznaczono typ układu sieci rzecznej charakterystyczny dla terenu przedstawionego na mapie.
Litera: .........................

Na rysunku przedstawiono uproszczony przekrój przez grzbiet Połoniny Wetlińskiej.
Na podstawie przekroju geologicznego i własnej wiedzy podaj, które z warstw oznaczonych literami A, B są mniej odporne na wietrzenie. Wybór uzasadnij.
Litera oznaczająca mniej odporne warstwy skalne: .........................
Uzasadnienie wyboru:

a) Zaznacz na rysunku trzy piętra roślinne, występujące na terenie Bieszczadów. Użyj symboli wybranych z legendy.Legenda:
++ wielogatunkowe lasy liściaste (piętro pogórza)
lasy mieszane (regiel dolny)
lasy iglaste (regiel górny)
krzewy iglaste (kosodrzewina)
łąki górskie (połoniny)


b) Podaj przykład wpływu warunków klimatycznych na zróżnicowanie roślinności górskiej.

W tabeli wymieniono zjawiska będące konsekwencją ruchu obrotowego lub obiegowego Ziemi.
Przyporządkuj każde ze zjawisk do odpowiedniego ruchu Ziemi, wpisując znak X we właściwe miejsce w tabeli.

Zjawisko	Ruch obiegowy	Ruch obrotowy
Dobowa rachuba czasu.	........	........
Występowanie pór roku.	........	........
Występowanie dnia i nocy polarnej.	........	........
Cykliczność pływów morskich.	........	........
Zmiana miejsca wschodu i zachodu Słońca na linii horyzontu.	........	........

Na mapie konturowej świata literami od A do C oznaczono tarcze prekambryjskie, a cyframi od 1 do 3 rowy oceaniczne.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla szkół średnich, PPWK, Warszawa – Wrocław, 2000
Zapisz w tabeli nazwy geograficzne wskazanych na mapie obiektów, wybierając spośród podanych.
Tarcze: Dekańska, Gujańska, Gwinejsko-Nigeryjska, Fennoskandzka
Rowy: Aleucki, Mariański, Atakamski, Sundajski

Oznaczenie na mapie	Tarcze prekambryjskie	Oznaczenie na mapie	Rowy oceaniczne
A	.........................	1	.........................
B	.........................	2	.........................
C	.........................	3	.........................

Na rysunkach od 1. do 3. przedstawiono rozwój rzeźby gór następujący w wyniku działalności lodowców górskich.Na podstawie: Jan Flis, Wstęp do geografii fizycznej, WSiP, Warszawa, 1988
Korzystając z rysunków wykaż, podając dwa argumenty, że działalność lodowców przekształca rzeźbę gór.
1.
2.

Na mapie przedstawiono jednostki tektoniczne Polski.
Na podstawie: Dorota Makowska, Podręcznik do geografii fizycznej dla szkoły średniej, WSiP, Warszawa 1998
Profil hipsometryczny wykonany wzdłuż południka 21°E na terenie Polski
Na podstawie profilu hipsometrycznego, mapy geologicznej i własnej wiedzy uzupełnij tabelę, wpisując nazwy jednostek tektonicznych oraz nazwy krain geograficznych odpowiadające obszarom zaznaczonym na profilu literami A, B i C. Nazwy krain geograficznych wybierz z podanych poniżej.
Pojezierze Wielkopolskie, Wyżyna Lubelska, Nizina Śląska, Nizina Mazowiecka, Kotlina Sandomierska, Pojezierze Mazurskie, Nizina Podlaska, Wyżyna Kielecko-Sandomierska

Obszar na profilu	Jednostka tektoniczna na mapie	Kraina geograficzna
A	........	.........................
B	........	.........................
C	........	.........................

Rysunek ilustruje działalność rzeźbotwórczą rzeki wzdłuż jej biegu.Na podstawie: Dorota Makowska, Podręcznik do geografii fizycznej dla szkoły średniej, WSiP, Warszawa 1998
Uzupełnij tabelę, wpisując dla każdego z wyróżnionych odcinków biegu rzeki (A, B, C) następujące elementy:
– numer przekroju poprzecznego doliny rzecznej od II do IV
– dominujący proces rzeźbotwórczy wybrany z następujących: erozja boczna, erozja wgłębna, akumulacja, erozja wsteczna
– przykładową formę rzeźby charakterystyczną dla danego biegu rzeki.

Odcinek rzeki	Numer przekroju doliny	Dominujący proces rzeźbotwórczy	Forma rzeźby charakterystyczna w danym biegu
A	.........................	.........................	........
B	.........................	.........................	........
C	.........................	.........................	........
ujście	I	akumulacja	delta

Pogrupuj podane regiony fizyczno-geograficzne na obszary o wilgotnym klimacie oraz obszary o suchym klimacie, wpisując oznaczające je cyfry w odpowiednich miejscach tabeli.
1. Półwysep Bretoński, 2. Wielki Erg Wschodni, 3. Nizina Turańska,
4. Półwysep Indochiński, 5. Wyżyna Irańska, 6. Nizina Gangesu,
7. Kotlina Kongo, 8. Kotlina Kalahari.

Obszary o wilgotnym klimacie	Obszary o suchym klimacie
........	........

Na rysunku przedstawiono przekrój pionowy przez strefę frontów atmosferycznych.
Przyporządkuj opisy warunków pogodowych występujących podczas przejścia frontu ciepłego i chłodnego do odpowiedniej strefy frontów atmosferycznych. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednią literę.
Opisy warunków pogodowych podczas przechodzenia frontów atmosferycznych.
A. Ciśnienie osiąga najniższą wartość, prędkość wiatru słabnie, temperatura powietrza wzrasta, zachmurzenie jest duże, niskie warstwowe chmury dają opad atmosferyczny o małym natężeniu. Szerokość strefy opadów sięga kilkuset kilometrów.
B. Obszar znajduje się w chłodnej masie powietrza, pojawiają się wysokie chmury pierzaste, następnie kłębiaste i warstwowe, ciśnienie powietrza równomiernie obniża się, wzrasta prędkość wiatru.
C. Temperatura powierza szybko się obniża. Powstają wysokie chmury burzowe dające intensywne, ale krótkotrwałe opady. Strefa opadów nie przekracza kilkudziesięciu kilometrów. W czasie burz wieją silne, porywiste wiatry.
D. Obszar znajduje się w chłodnej masie powietrza, zmniejsza się wilgotność oraz zachmurzenie, pojawiają się chmury kłębiaste. Wzrasta ciśnienie powietrza. Spada prędkość wiatru.
Litery pod przekrojem (od lewej do prawej): ........................., ........................., ..........................

W tabeli zostały zapisane wyniki pomiarów głębokości rzeki. Pomiary były prowadzone wzdłuż przekroju poprzecznego koryta rzeki, w jej środkowym biegu, co 20 m od jej lewego brzegu.

Kolejny pomiar	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11
Odległość od brzegu w m	0	20	40	60	80	100	120	140	160	180	200
Głębokość w m	0	1,0	4,0	5,0	5,0	4,5	4,0	3,5	2,5	1,5	0

Narysuj poprzeczny przekrój koryta rzeki, opisując odpowiednio skalę pionową i poziomą przekroju. Lustro wody przyjmij jako poziom 0.

Schematy ilustrują poglądy filozoficzne dotyczące znaczenia środowiska w rozwoju społeczno-ekonomicznym społeczeństw.
Uzupełnij tabelę, wpisując przy każdym z poglądów filozoficznych literę (A, B, C) odnoszącą się do odpowiedniego schematu.

Pogląd filozoficzny	Litera, którą oznaczono schemat
Nihilizm geograficzny	.........................
Posybilizm geograficzny	.........................
Determinizm geograficzny	.........................

Na wykresie przedstawiono zmiany liczby ludności Polski w latach 1946-2005 z prognozą do 2030 r.
Na podstawie danych z wykresu oblicz w procentach wielkość wskaźnika urbanizacji w Polsce w 1985 roku. Zapisz obliczenia.
Miejsce na obliczenia:

Odpowiedź: ..................

Doliny wielu rzek na świecie należą do obszarów charakteryzujących się dużą gęstością zaludnienia.
Podaj po dwa czynniki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze, które mają wpływ na dużą gęstość zaludnienia dolin rzecznych.
Czynniki przyrodnicze:
1.
2.
Czynniki pozaprzyrodnicze:
1.
2.

Na mapie przedstawiono wybrane kierunki największych migracji ludności Polski, które miały miejsce w latach 1945-1949.
Zapisz litery, którymi na mapie oznaczono podane poniżej migracje ludności.
• Repatriacja ludności Polski
.........................
.........................
• Przemieszczenie ludności ukraińskiej w ramach akcji „Wisła”
.........................

Przyporządkuj podanym krajom dominującą na ich terenie religię, wybierając ją z podanych poniżej.
protestantyzm, katolicyzm, buddyzm, prawosławie, hinduizm, judaizm, sikhizm
Indie .........................
Tajlandia .........................
Argentyna .........................
Szwecja .........................
Bułgaria .........................
Izrael .........................

W tabeli przedstawiono strukturę eksportu wybranych krajów w latach 2001-2004.

Kraj	Eksport w %
	towary rolno-spożywcze	surowce z wyjątkiem paliw	paliwa mineralne	maszyny, urządzenia, sprzęt transportowy	pozostałe produkty przetwórstwa przemysłowego
Japonia	0,5	0,9	0,3	68,2	30,1
Korea Pd.	1,3	1,0	1,0	62,5	34,2
Indie	11,5	4,3	4,4	7,9	71,9
Turcja	9,4	2,9	2,0	26,2	59,5
Polska	7,9	2,6	4,3	37,8	47,4
Finlandia	0,2	6,9	3,3	43,9	45,7

Na podstawie: Świat w liczbach 2006/2007, WSiP, Warszawa 2006
a) Porównaj, podając dwie różnice, strukturę towarową eksportu Polski i Indii.
1.
2.
b) Sformułuj wniosek dotyczący eksportu wybranej grupy towarów z krajów Azji Wschodniej.

c) Podaj dwie przyczyny niskiego udziału towarów rolno-spożywczych w eksporcie Finlandii.
1.
2.

Na mapie przedstawiono rozmieszczenie wybranych okręgów przemysłowych w Polsce.
Uzupełnij tabelę, dobierając do czynników lokalizacji odpowiedni okręg przemysłowy spośród przedstawionych na mapie i wpisując dominujący w nim rodzaj działalności przemysłowej.

Czynniki lokalizacji okręgów	Nazwa okręgu przemysłowego	Dominujący rodzaj działalności przemysłowej
Baza surowcowa	.........................	........
Położenie transportowe	.........................	........
Korzyści aglomeracji	.........................	........

Na Suwalszczyźnie na głębokości od 850 do 2300 metrów, zalega 1,5 mld ton rud polimetalicznych zawierających m.in. związki żelaza, tytanu i wanadu.
a) Podaj wiek tych rud, wybierając właściwą nazwę spośród podanych poniżej.
mezozoik, prekambr, paleozoik, paleogen, neogen
.........................
b) Napisz, czy na tym terenie powinna powstać kopalnia rud metali. Swoją decyzję uzasadnij, podając dwa argumenty.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:
1.
2.

W Polsce w latach 1990-2004 nastąpił spadek wydobycia węgla kamiennego oraz produkcji wielu wyrobów przemysłowych, takich jak koks, stal surowa, aluminium.
Podaj po dwa przykłady konsekwencji tych zmian: pozytywnych dla środowiska geograficznego oraz negatywnych dla społeczeństwa.
Przykłady konsekwencji pozytywnych dla środowiska:
1.
2.
Przykłady konsekwencji negatywnych dla społeczeństwa:
1.
2.

Wybierz po trzy określenia charakteryzujące fazę industrialną i fazę postindustrialną rozwoju społeczeństw. Wpisz odpowiednio oznaczenia literowe wybranych określeń.
A. Dominacja wysokokwalifikowanych usług.
B. Wysokie zatrudnienie w rolnictwie.
C. Spadek zatrudnienia w I sektorze na korzyść II i III sektora gospodarki.
D. Wprowadzanie „wiedzochłonnych” technologii, komputeryzacja. Dominacja rozwiniętych, energooszczędnych technologii przetwarzania.
E. Wysoki wzrost zapotrzebowania na energię i surowce.
F. Gospodarka oparta na rolnictwie i rzemiośle.
G. Zanik przemysłu degradującego środowisko na rzecz przemysłu high-tech.
H. Dynamiczny rozwój miast.
Faza industrialna: .................. Faza postindustrialna: ..................

Wykonaj polecenia, wykorzystując załączony tekst i własną wiedzę.
Jak wynika z badań przeprowadzonych w Indiach, w tym kraju w związku z dynamicznym rozwojem miast i wzrastającym zapotrzebowaniem na paliwo występuje silny proces wylesiania. Na podstawie analizy obrazów satelitarnych ustalono, że obszary zwartych kompleksów leśnych występują dopiero w promieniu 100 km od każdego z dziesięciu największych miast, a ta odległość stale się powiększa. Najsilniej ten proces zachodzi w rejonie Delhi, gdzie w ciągu niespełna jednego dziesięciolecia powierzchnia leśna zmniejszyła się aż o 60%.
Na podstawie: L.R. Brown, J. Jacobson, Raport o stanie świata 1984, PWE Warszawa, 1990
Oceń przydatność obrazów satelitarnych jako źródła informacji. Ocenę uzasadnij jednym argumentem.

Rolnictwo jest jednym z rodzajów gospodarczej działalności człowieka bardzo uzależnionym od środowiska i jednocześnie wywierającym na nie ogromny wpływ.
Wpisz w wolne miejsca litery odpowiadające podanym określeniom tak, aby powstał ciąg przyczynowo-skutkowy obrazujący wpływ rolnictwa na środowisko.
A. Rozwój rolnictwa prowadzący do wzrostu ilości wytwarzanej żywności.
B. Wzrost emisji gazów: tlenków azotu, metanu, dwutlenku węgla.
C. Wzrost zanieczyszczenia wód powierzchniowych, podziemnych i eutrofizacja zbiorników.
D. Wzrost liczby ludności.
E. Wzrost intensywności upraw.
F. Występowanie nizinnych obszarów o długim okresie wegetacji i dużym udziale żyznych gleb.
G. Konieczność intensyfikacji hodowli.
H. Nasilenie efektu cieplarnianego.
I. Wzrost zużycia nawozów sztucznych i środków ochrony roślin.
Schemat ciągu przyczynowo-skutkowego:
G $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ ..................
F $\rightarrow$ .................. (stąd strzałki odchodzą do D oraz do E)
E $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ ..................

Wyjaśnij, podając po jednym argumencie, dlaczego
– w Kotlinie Konga nie hoduje się bydła.

– w Indiach występuje bardzo duże pogłowie bydła.

– w Holandii prowadzi się intensywną hodowlę bydła o kierunku mlecznym.

– w strefie Sahelu szczególnym sposobem gospodarowania jest pasterstwo koczownicze.

Wykonaj polecenia, wykorzystując załączony tekst i własną wiedzę.
Według szacunków WHO co godzinę z powodu chorób zakaźnych umiera 1500 osób. Problem ten dotyczy głównie państw afrykańskich, Azji Południowo-Wschodniej i Południowej oraz Ameryki Łacińskiej. Występują tam choroby, które w niedalekiej przeszłości obecne były w Ameryce Północnej i w Europie. Większość z nich to choroby układu pokarmowego, wywołane spożywaniem skażonych bakteriami pokarmów i wody. Groźną chorobą tropikalną jest cholera, występująca między innymi w krajach leżących nad Zatoką Gwinejską. Dużym problemem Azji Południowo-Wschodniej i Południowej jest choroba wywoływana przez Mycobacterium leprae. W początkowej fazie choroby pojawiają się plamy na skórze, później stopniowo utrata czucia szczególnie w palcach nóg i rąk. Nieleczona prowadzi do zwyrodnień i utraty tkanki. Jest to choroba uleczalna, której leczenie jest stosunkowo łatwe. Mimo to choruje na nią 10 milionów osób na świecie. Chorobą dziesiątkującą ludność Afryki (20% wszystkich zgonów) jest malaria, występująca powszechnie w Afryce Subsaharyjskiej (poza RPA). Mimo podejmowanych działań (np. wyhodowanie komarów transgenicznych), trudno jest zwalczyć tę chorobę.
Na podstawie: I. Łęcka, Choroby strefy klimatów gorących, Geografia w Szkole 4/1999
a) Podaj nazwę choroby wywołanej przez bakterię Mycobacterium leprae.
..................
b) Podaj po dwa przykłady czynników przyrodniczych i społeczno-ekonomicznych powodujących wzrost zachorowań na choroby tropikalne w krajach Afryki, Azji i Ameryki Południowej.
Czynniki przyrodnicze:
1.
2.
Czynniki społeczno-ekonomiczne:
1.
2.

Wymień trzy rady, których udzielisz turyście wybierającemu się do Afryki Środkowej, aby uniknął lub ograniczył możliwość zachorowania na choroby tropikalne.
1.
2.
3.

Przyporządkuj właściwe uzasadnienia wybrane z podanych (A.-E.) do wymienionych w tabeli przykładów wykorzystania różnych rodzajów transportu do przewozu określonych towarów.

Przykłady wykorzystania różnych rodzajów transportu	Uzasadnienie
Tulipany z Holandii do USA najlepiej przewozić transportem lotniczym.	.........................
Ropa naftowa z Samary (Zagłębie Wołżańsko-Uralskie) do Płocka dostarczana jest transportem przesyłowym.	.........................
Do przewozu produktów przemysłu hutniczego z Kolonii (Niemcy) do Rotterdamu (Holandia) najlepiej wykorzystać transport rzeczny.	.........................

Uzasadnienie:
A. Umożliwia przewóz towarów „od drzwi do drzwi” (bez konieczności przeładunku).
B. Zapewnia niski koszt przewozu oraz masowość i ciągłość dostawy surowców.
C. Istnieje możliwość łatwego przeładowania ładunku na inny rodzaj transportu dzięki kontenerom.
D. Umożliwia tani przewóz ładunków masowych o dużej objętości oraz towarów niewymagających szybkich dostaw.
E. Zapewnia krótki czas podróży, istotny przy przewozie towarów wymagających szybkiej dostawy.

Obiekty przedstawione na fotografiach zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO i są objęte szczególną ochroną ze względu na ich unikatową wartość kulturową.
1. Machu Picchu, ruiny miasta historycznego imperium, którego upadek nastąpił w XVI w.
2. Gmach opery, który stał się jednym z symboli kraju.
Podaj nazwy państw, w których znajdują się obiekty przedstawione na fotografiach.
1. .................. 2. ..................