Matura CKE Styczeń 2019 – Geografia Rozszerzona

Wskazane zadania wykonaj na podstawie barwnego materiału źródłowego.
Zadania od 1. do 7. rozwiąż, korzystając z barwnej mapy szczegółowej okolic Szklarskiej Poręby (strona I barwnego materiału źródłowego).
Zadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy szczegółowej (strona I barwnego materiału źródłowego) oraz rysunku, na którym numerami 1–4 oznaczono wybrane obiekty znajdujące się w okolicach Szklarskiej Poręby (strona II barwnego materiału źródłowego).
Przyporządkuj do nazw podanych obiektów numery, którymi oznaczono ich położenie na rysunku. Wpisz w zaznaczonych miejscach właściwe numery.
schronisko Pod Łabskim Szczytem ..................
Wodospad Kamieńczyka ..................
placówka GOPR ..................

W tabeli podano wartość azymutu i odległość w terenie w linii prostej wyznaczone od punktu widokowego na Szrenicy (D2) do jednej ze skał.
Na podstawie wartości azymutu i odległości w terenie odszukaj ten ostaniec skalny. Wpisz jego nazwę do tabeli.

Wartość azymutu	Odległość w terenie	Nazwa skały
160°	900 m	........

Uzasadnij, dlaczego pokrywa śnieżna dłużej utrzymuje się na Nartostradzie Puchatek (C3) niż na trasach zjazdowych wzdłuż wyciągów narciarskich zlokalizowanych na północny-wschód od stacji kolejowej Szklarska Poręba Górna (A3). Podaj dwa argumenty.
1.
2.

Podaj trzy cechy środowiska przyrodniczego obszaru, przez który przebiega czerwony szlak turystyczny ze schroniska Kamieńczyk (C1) na Szrenicę (D2).
1.
2.
3.

Fragment obszaru Karkonoskiego Parku Narodowego, na którego terenie znajduje się Wodospad Szklarki, ma powierzchnię 55 ha.
Oblicz powierzchnię, jaką zajmuje ten fragment obszaru Karkonoskiego Parku Narodowego na załączonej barwnej mapie okolic Szklarskiej Poręby. Zapisz obliczenia, wynik podaj w $\text{cm}^2$.
Obliczenia:
Fragment obszaru Karkonoskiego Parku Narodowego zajmuje na mapie .................. $\text{cm}^2$.

Przedstawiony na mapie fragment linii kolejowej z Jeleniej Góry do Jakuszyc ma długość około 9,1 km. Gdyby jednak został poprowadzony wzdłuż linii prostej, miałby długość około 5,4 km.
Wyjaśnij, dlaczego fragmentu linii kolejowej z Jeleniej Góry do Jakuszyc nie poprowadzono wzdłuż linii prostej.

Na podstawie mapy oraz własnej wiedzy podaj trzy cechy przyrodnicze obszaru przedstawionego na mapie, które sprzyjają występowaniu krótkotrwałych i nagłych powodzi w Szklarskiej Porębie w okresie od maja do września.
1.
2.
3.

Zaznacz poprawne dokończenie zdania.
Zgodnie z kalendarzem gregoriańskim z 366 dni składał się rok

W tabeli przedstawiono wybrane cechy czterech planet w Układzie Słonecznym.

Planeta	Średnica (w km)	Czas obiegu wokół Słońca	Prędkość ruchu po orbicie (w km/s)
Mars	6 788	$686^{\text{d}}18^{\text{h}}$	24,11
Neptun	49 534	$164^{\text{l}}288^{\text{d}}$	5,43
Saturn	120 660	$29^{\text{l}}167^{\text{d}}$	9,64
Wenus	12 104	$224^{\text{d}}17^{\text{h}}$	34,99

$^{\text{l}}$ – rok, $^{\text{d}}$ – doba, $^{\text{h}}$ – godzina
Podaj przykład prawidłowości zachodzącej między odległością planet od Słońca a ich cechami podanymi w tabeli.

Na rysunku podano wysokość górowania Słońca 22 grudnia w wybranym miejscu na Ziemi.
Oblicz szerokość geograficzną miejsca, w którym Słońce góruje na wysokości przedstawionej na rysunku. Zapisz obliczenia.
Obliczenia:
Szerokość geograficzna miejsca wynosi ...................

Na przekroju krajobrazowym przez Amerykę Północną wykonanym wzdłuż równoleżnika $40^{\circ}\text{N}$ zaznaczono literami A–B wybrane obszary (strona II barwnego materiału źródłowego).
Korzystając z przekroju krajobrazowego i własnej wiedzy, wyjaśnij, dlaczego na obszarze A i B są małe roczne sumy opadów atmosferycznych.
Obszar A

Obszar B

Na mapie literami A–D oznaczono stacje meteorologiczne, dla których w tabeli przedstawiono wybrane dane klimatyczne.
Przyporządkuj dane klimatyczne właściwym stacjom meteorologicznym. Wpisz w odpowiednich miejscach tabeli litery, którymi oznaczono te stacje na mapie.

Lp.	Średnia temperatura powietrza w styczniu (w °C)	Roczna suma opadów (w mm)	Długość okresu wegetacyjnego (w dniach)	Oznaczenie na mapie
1.	–5	1120	180	........
2.	–5	650	185	........
3.	–1	630	225	........
4.	–2	520	220	........

Na mapie synoptycznej przedstawiono sytuację baryczną i pogodową w Polsce w wybranym dniu.

Wody podziemne mają różną temperaturę w zależności od obszaru, na którym występują. Na przykład na terenach wulkanicznych może ona osiągać ponad $100^{\circ}\text{C}$. W wyniku długotrwałego kontaktu ze skałami wody podziemne zawierają pewną ilość związków mineralnych. Są wykorzystywane między innymi do zaopatrywania ludności w wodę pitną i nawadniania pól uprawnych.

W tekście opisano przykładowe skutki topnienia wieloletniej zmarzliny.
Warstwa czynna wieloletniej zmarzliny to jej warstwa górna, która w okresie wiosenno-letnim topnieje, a ponownie zamarza jesienią. Jedną z konsekwencji ocieplania się klimatu na Ziemi jest pogłębianie się tej warstwy (okresowo, przez pewną część roku, grunt rozmarza na większą głębokość). Badania naukowe dowodzą ponadto, że ziemia odmarza coraz wcześniej i zamarza coraz później. W rozmarzniętej glebie rozwijają się mikroorganizmy, które generują ciepło, a tym samym napędzają sprzężenie zwrotne. Już teraz w wyniku beztlenowego rozkładu rozmarzniętej biomasy uwalniają się znaczne ilości metanu, a emisja tego gazu cieplarnianego będzie jeszcze rosła. Naukowcy przypuszczają bowiem, że do końca XXI wieku zniknie niemal cała przypowierzchniowa warstwa zmarzliny. Ponadto w efekcie topnienia zmarzliny będzie zwiększać się ilość wód gruntowych spływających do rzek. Prognozy mówią o wzroście ich przepływu rzędu 18–70% do 2100 roku w stosunku do wartości obecnych. Kolejnym skutkiem, odczuwanym na obszarach topnienia zmarzliny, będzie destabilizacja zamarzniętego gruntu stwarzająca wiele problemów w budownictwie.

Zadanie wykonaj na podstawie fotografii przedstawiającej wejście do jednej z jaskiń zlokalizowanych na południu Polski (strona II barwnego materiału źródłowego).

Na fotografii przedstawiono skamieniałość jednego z organizmów.
Uzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Na fotografii przedstawiono skamieniały okaz organizmu żyjącego w środowisku ......................... . Skamieniałości tych organizmów są skamieniałościami przewodnimi dla ery ......................... .
W Polsce skamieniałe szczątki takich organizmów można znaleźć w skałach budujących ......................... .

Na rysunku przedstawiono układ warstw skalnych wzgórza zbudowanego z fliszu karpackiego.

Na mapie strzałkami zaznaczono kierunki przemieszczania się płyt litosfery, a na rysunkach A i B przedstawiono rodzaje stref zbieżności płyt litosfery.

Na fotografii przedstawiono jedną z form powierzchni Ziemi, występującą na Wyżynie Lubelskiej.
Podaj główny czynnik i proces rzeźbotwórczy, których działanie doprowadziło do powstania formy powierzchni Ziemi przedstawionej na fotografii.
Czynnik rzeźbotwórczy: ..................
Proces rzeźbotwórczy: ..................

Zadanie wykonaj na podstawie barwnej ilustracji przedstawiającej profil jednego z typów gleb astrefowych występujących w Polsce (strona III barwnego materiału źródłowego).
Podaj nazwę krainy geograficznej, na której terenie występuje największy w Polsce północnej zwarty obszar gleb o profilu przedstawionym na rysunku.
..................

Na mapie literą E oznaczono miejsce na stoku wschodnim Andów, a literą W – miejsce na stoku zachodnim Andów. Z kolei na rysunkach przedstawiono piętra roślinności występujące w tych miejscach.

Na mapie numerami 1–4 zaznaczono trasy wycieczek wyruszających z Warszawy.
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub F ‒ jeśli jest fałszywa.

1.	Wszystkie państwa na trasie wycieczki pierwszej grupy turystów są członkami Unii Europejskiej.	P	F
2.	Państwo będące celem wycieczki drugiej grupy turystów powstało w wyniku rozpadu Jugosławii w latach 90. XX wieku.	P	F
3.	Celami wycieczek trzeciej i czwartej grupy turystów są państwa należące do NATO.	P	F

Na mapie numerami 1–4 zaznaczono wybrane obszary o bardzo małej gęstości zaludnienia.
Przyporządkuj podanym w tabeli obszarom występujące na nich warunki przyrodnicze utrudniające zaludnienie oraz przykłady wpływu tych warunków na życie i gospodarkę człowieka. Wpisz w odpowiednich komórkach tabeli litery, którymi oznaczono właściwe informacje. Niektóre litery mogą być wykorzystywane więcej niż jeden raz.

Obszary na mapie	Warunki przyrodnicze utrudniające zaludnienie	Wpływ na życie i gospodarkę człowieka
1 i 4	........	........
2 i 3	........	........

Warunki przyrodnicze utrudniające zaludnienie:
A. Duże nachylenie stoków.
B. Mała zawartość tlenu w powietrzu.
C. Bardzo duża wilgotność powietrza.
D. Bujnie rosnąca roślinność naturalna.
Wpływ na życie i gospodarkę człowieka:
E. Obniżenie wydolności ludzkiego organizmu.
F. Wypieranie upraw wprowadzanych przez człowieka.
G. Silna erozja gleb oraz utrudnienie mechanizacji rolnictwa.

Na mapie zaznaczono trzy państwa. W każdym z nich dominują wyznawcy innej religii.
Wpisz do tabeli nazwę religii wyznawanej przez większość ludności państw zaznaczonych na mapie oraz po dwie litery odpowiadające przykładom wpływu tych religii na gospodarkę i społeczeństwo poszczególnych państw.
A. Zakaz zabijania krów i spożywania wołowiny.
B. Przedkładanie dobra wspólnego nad dobro własne.
C. Obowiązek przestrzegania postu – ramadanu.
D. Obowiązek jałmużny.
E. Minimalne wykorzystywanie surowców naturalnych związane z zachęcaniem do niewielkiej konsumpcji.
F. Dyskryminacja społeczna wynikająca z systemu kastowego, funkcjonującego nieoficjalnie.

Państwo (numer na mapie)	Religia wyznawana przez większość społeczeństwa	Wpływ religii na społeczeństwo i gospodarkę
1	........	........
2	........	........
3	........	........

Zadanie wykonaj na podstawie wykresu przedstawiającego wielkość migracji wewnętrznych w polskich miastach w latach 1950–2017.

Na wykresie przedstawiono strukturę wieku i płci ludności Polski w latach 1990 i 2016.

Na schemacie przedstawiono przyczyny niskiego poziomu rozwoju gospodarczego w wybranym państwie.

Przyczyny środowiskowe – klęski żywiołowe – klimat suchy i gorący

Przyczyny społeczne – wysoki przyrost naturalny – ograniczony dostęp do oświaty i służby zdrowia

Przyczyny ekonomiczne – przeszłość kolonialna – słabo rozwinięty przemysł przetwórczy

Uzupełnij schemat, wpisując nazwę państwa wybraną spośród podanych poniżej.
Bangladesz, Mongolia, Korea Północna, Niger

Zadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy przedstawiającej rozmieszczenie upraw roślin i chowu zwierząt gospodarskich w wybranych państwach Azji Południowej (strona III barwnego materiału źródłowego).

Na mapie zaznaczono jeden z obszarów występowania pasterstwa koczowniczego na świecie.
Obszary występowania pasterstwa koczowniczego wynikają z warunków środowiska geograficznego, głównie z warunków klimatycznych.
Przedstaw zależność wędrówkowego chowu zwierząt gospodarskich na zaznaczonym obszarze od jednej z dominujących w tej części Afryki cech klimatu.

Na mapie zaznaczono państwa, których floty rybackie w 2016 roku złowiły najwięcej ryb morskich na świecie.

Uzasadnij, podając po jednym argumencie, że globalizacja może przyczyniać się do wzrostu bezrobocia zarówno w krajach o niskim poziomie rozwoju gospodarczego, jak i o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego.
Kraje o niskim poziomie rozwoju gospodarczego

Kraje o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego

W tabeli przedstawiono strukturę eksportu wybranych państw według kierunków geograficznych w 2014 roku (w %).

Filipiny		Malezja		Tajlandia
Japonia	22,5	Singapur	14,2	Chiny	11,0
Stany Zjednoczone	14,1	Chiny	12,1	Stany Zjednoczone	10,5
Chiny	13,0	Japonia	10,8	Japonia	9,6
Hongkong	9,0	Stany Zjednoczone	8,4	Malezja	5,6
Singapur	7,2	Tajlandia	5,3	Hongkong	5,5
Niemcy	4,3	Hongkong	4,8	Singapur	4,6
Pozostałe	29,9	Pozostałe	44,4	Pozostałe	53,2

Sformułuj dwa wnioski dotyczące kierunków geograficznych eksportu Filipin, Malezji i Tajlandii.
1.
2.

Zadanie wykonaj na podstawie barwnej mapy przedstawiającej przeciętną powierzchnię użytków rolnych w gospodarstwie rolnym i strukturę wielkościową gospodarstw rolnych według województw w Polsce w 2016 roku (strona IV barwnego materiału źródłowego).
Wyjaśnij, dlaczego w województwach małopolskim i zachodniopomorskim jest inna przeciętna powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie rolnym.

Zadanie wykonaj na podstawie wykresu przedstawiającego wielkość i strukturę produkcji energii elektrycznej w Polsce według źródeł w 2015 roku oraz ich prognozę do 2050 roku (strona IV barwnego materiału źródłowego).

W tabeli przedstawiono strukturę produkcji energii elektrycznej według typów elektrowni w wybranych państwach w 2014 roku (w %).

Wyszczególnienie		Polska	Francja	Czechy	Hiszpania	Wielka Brytania
Elektrownie	na węgiel	81,42	1,69	47,57	15,71	29,75
	na ropę naftową	0,99	0,32	0,04	5,06	0,49
	na gaz ziemny	4,62	2,70	5,17	17,49	30,04
	jądrowe	–	77,55	35,25	20,55	18,80
	wykorzystujące odnawialne źródła energii	12,80	17,27	11,88	40,92	19,92
	wykorzystujące inne źródła energii	0,03	0,35	0,08	0,00	0,96

Podaj wspólną cechę struktury produkcji energii elektrycznej według typów elektrowni w Polsce i we Francji, odróżniającą te państwa od pozostałych krajów wymienionych w tabeli.