Matura CKE Styczeń 2026 – Geografia Rozszerzona

Poniżej przedstawiono fragment obszaru położonego w polach CD4 mapy szczegółowej z wykorzystaniem cieniowanego modelu terenu (X) i ortofotomapy (Y).
Na podstawie: www.geoportal.gov.pl
Uzupełnij tabelę. Rozstrzygnij, które informacje o środowisku geograficznym są bardziej czytelne na cieniowanym modelu terenu, a które – na ortofotomapie, a następnie wpisz obok każdego źródła informacji po dwie litery, którymi oznaczono właściwe elementy środowiska geograficznego, wybrane spośród podanych poniżej.
A. Wąwóz lessowy.
B. Użytkowanie terenu.
C. Sieć komunikacyjna.
D. Układ dolin rzecznych.
E. Strefa aeracji i strefa saturacji.

Źródło informacji	Elementy środowiska geograficznego
cieniowany model terenu (X)	.................. i ..................
ortofotomapa (Y)	.................. i ..................

Turysta odbył pieszą wycieczkę niebieskim szlakiem z Alwerni (pole C3) do Kamienia (pole F7).

Wykaż związek działalności człowieka na obszarze w polu F8 z warunkami środowiska przyrodniczego. Odnieś się do dwóch przykładów.
1.
2.

Na przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną obszaru od Zalasu (pole I2) do Rybnej (pole I4).
Na podstawie: Mapa geologiczna Polski 1:50 000 arkusz Krzeszowice, www.bazadata.pgi.gov.pl
Uporządkuj poniżej podane wydarzenia geologiczne w kolejności od najstarszego do najmłodszego. Wpisz litery (A–D) w kratki we właściwej kolejności.
A. Intruzja magmy i powstanie porfirów.
B. Powstanie serii skał okruchowych.
C. Powstanie deformacji nieciągłych (uskoków).
D. Transgresja morza na zerodowaną powierzchnię skał paleozoicznych i powstanie wapieni.
Kolejność (od najstarszego do najmłodszego):

Na fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wybrane skały.
Na podstawie: www.geologyscience.com Fot. Piotr Sosnowski, na podstawie: www.wikipedia.org
Rozstrzygnij, na której fotografii – oznaczonej literą A czy literą B – przedstawiono skałę eksploatowaną w kamieniołomie położonym w polu I2 mapy szczegółowej, a następnie przedstaw podobieństwo w genezie i różnicę w strukturze powyższych skał.
Fotografia: .........................
Podobieństwo w genezie:
Różnica w strukturze:

Oblicz wysokość Słońca w momencie górowania w dniu 22 czerwca w punkcie widokowym na Bucej Górze (H2/3). Zapisz obliczenia.
Obliczenia:

Wysokość Słońca: ..................

Różnica czasu słonecznego między południkiem 15°E a jednym z południków przechodzących przez obszar przedstawiony na mapie szczegółowej wynosi 18 minut 20 sekund.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Południk, który przechodzi przez obszar przedstawiony na mapie szczegółowej i charakteryzuje się różnicą czasu słonecznego opisaną powyżej, ma długość geograficzną

Poniżej przedstawiono fotografie wybranych ciał niebieskich w Układzie Słonecznym. Literą A oznaczono planetę o największej średnicy spośród planet Układu Słonecznego, literą B – jeden z obiektów w pasie Kuipera, a literą C – planetę o największej średniej temperaturze powierzchni w Układzie Słonecznym.Na podstawie: www.nasa.gov
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	Spośród ciał niebieskich przedstawionych na fotografiach najdłuższym czasem obiegu wokół Słońca charakteryzuje się ciało niebieskie oznaczone literą A, a najkrótszym – ciało niebieskie oznaczone literą B.	P	F
2.	Spośród ciał niebieskich przedstawionych na fotografiach obserwuje się z Ziemi przejście na tle tarczy Słońca tylko ciała niebieskiego oznaczonego literą C.	P	F

Na mapie przedstawiono położenie międzyzwrotnikowej strefy zbieżności w styczniu i w lipcu.
MSZ – międzyzwrotnikowa strefa zbieżności
Na podstawie: P. Wład, Geografia. Bogactwo przyrodnicze Ziemi, Stara Iwiczna 2006.

Na mapie numerami 1–4 oznaczono stacje meteorologiczne położone na wybrzeżach Oceanu Spokojnego, a w tabeli przedstawiono dane klimatyczne z trzech z nich.
Na podstawie: www.d-maps.com
Uzupełnij tabelę. Wpisz w puste komórki tabeli numery, którymi oznaczono właściwe stacje meteorologiczne, wybrane spośród podanych na mapie.

Stacja		I	II	III	IV	V	VI	VII	VIII	IX	X	XI	XII	Rok
.........................	T	12,5	13,1	13,6	14,9	16,6	18,1	20,3	20,8	20,4	18,4	15,8	13,3	16,5
	O	64	59	43	28	2	1	0	1	2	6	45	44	295
.........................	T	22,8	22,8	21,5	18,6	15,9	12,9	12,0	13,2	15,4	17,9	19,8	22,1	17,9
	O	116	113	148	120	88	128	54	90	60	74	101	81	1173
.........................	T	3,3	4,6	8,3	13,8	18,8	23,2	27,9	27,8	23,8	17,9	12,5	6,2	15,7
	O	44	63	81	111	129	157	140	116	146	47	53	39	1126

T – średnia temperatura miesięczna/roczna [°C]
O – średnie sumy opadów atmosferycznych [mm]
Na podstawie: www.klimadiagramme.de

Na wykresie przedstawiono dwa przykłady dobowego przebiegu temperatury powietrza w jednej ze stacji meteorologicznych podczas pogody bezchmurnej i podczas pogody pochmurnej.
Wyjaśnij wpływ zachmurzenia na temperaturę powietrza w dzień i w nocy.

Na zdjęciu satelitarnym przedstawiono fragment Niziny Wschodnioeuropejskiej wraz z Niziną Nadkaspijską.
Na podstawie: www.nasa.gov

Na blokdiagramie przedstawiono przykładową sytuację hydrogeologiczną.Na podstawie: www.hays.outcrop.org
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	Na rysunku przedstawiono źródło warstwowe.	P	F
2.	Rzeka przedstawiona na rysunku jest zasilana przez dwa poziomy wodonośne.	P	F

Na mapie przedstawiono epicentra trzęsień ziemi o sile równej lub wyższej 6 stopni w skali Richtera, które wystąpiły w latach 1900–2017.
Na podstawie: www.wikimedia.org
Rozstrzygnij, która strefa – ryftu czy subdukcji – charakteryzuje się silniejszymi trzęsieniami ziemi, a następnie przedstaw proces tektoniczny zachodzący w tej strefie.
Strefa: .........................
Proces tektoniczny:

Na mapie przedstawiono jednostki tektoniczne Polski.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl
Uporządkuj jednostki tektoniczne Polski od najstarszej do najmłodszej. Wpisz litery w puste kratki we właściwej kolejności.
A. wał środkowopolski
B. monoklina przedsudecka
C. zapadlisko przedkarpackie
D. platforma wschodnioeuropejska
Jednostka najstarsza ......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ A $\rightarrow$ ......................... Jednostka najmłodsza

Na współczesnej mapie Polski oznaczonej numerem 1 przedstawiono rozkład średniej miesięcznej temperatury powietrza w styczniu w późnym plejstocenie, a na mapie Polski oznaczonej numerem 2 – rozkład średniej miesięcznej temperatury w styczniu współcześnie. Nie podano wartości izoterm, które wyznaczono co 1 °C.Na podstawie: blog.meteomodel.pl; zpe.gov.pl
Wyjaśnij przebieg izoterm – południkowy lub równoleżnikowy – przedstawiony na powyższych mapach. W odpowiedzi odnieś się do nizinnej części obszaru Polski.
Mapa 1.

Mapa 2.

Numerem 1 oznaczono fotografię fragmentu wybrzeża Morza Bałtyckiego z ruinami kościoła w Trzęsaczu zniszczonego w wyniku procesów naturalnych, a numerem 2 – model terenu wykonany na podstawie serii skanowań laserowych fragmentu wybrzeża zbiornika Jeziorsko na Warcie.
Na podstawie: www.polskazachwyca.pl
Na podstawie: H. Kaczmarek, Ewolucja strefy brzegowej nizinnych zbiorników zaporowych w warunkach dużych wahań poziomu wody na przykładzie zbiornika Jeziorsko na Warcie, Warszawa 2018.
Przedstaw podobieństwo i różnicę w zakresie przebiegu procesu rzeźbotwórczego zachodzącego na wybrzeżu Morza Bałtyckiego w Trzęsaczu i na wybrzeżu zbiornika Jeziorsko.
Podobieństwo:

Różnica:

Na rysunku przedstawiono wybrane informacje o związkach w środowisku przyrodniczym.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl

Na fotografiach oznaczonych literami A–C przedstawiono wybrane elementy zróżnicowania etnograficznego Polski, związane z warunkami środowiska przyrodniczego i wpisane na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.Na podstawie: www.nid.pl; www.kopalnia.pl
Na mapie przedstawiono regiony historyczno-etnograficzne Polski.Na podstawie: www.igipz.pan.pl
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	Bursztyniarstwo jest cechą etnograficzną występującą na północnym Mazowszu i na Pomorzu Gdańskim.	P	F
2.	Na fotografiach oznaczonych literami B i C przedstawiono cechy etnograficzne Górnego Śląska.	P	F

Na mapie przedstawiono saldo migracji wewnętrznych w Polsce według podregionów NUTS 3 w 2024 roku.
Na podstawie: www.stat.gov.pl
Podaj trzy przykłady czynników społeczno-ekonomicznych przyczyniających się – bezpośrednio lub pośrednio – do wartości salda migracji wewnętrznych w Polsce. Wykaż wpływ każdego z czynników na wartość salda migracji wewnętrznych.
Czynnik 1:

Wpływ czynnika 1 na wartość salda migracji wewnętrznych:

Czynnik 2:

Wpływ czynnika 2 na wartość salda migracji wewnętrznych:

Czynnik 3:

Wpływ czynnika 3 na wartość salda migracji wewnętrznych:

W tabeli przedstawiono wielkość i strukturę PKB oraz współczynnik przyrostu/ubytku naturalnego ludności wybranych krajów w 2022 roku.
* według parytetu siły nabywczej
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2023, www.stat.gov.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz w puste komórki nazwy właściwych krajów, wybrane spośród podanych poniżej.
Chiny Rumunia Stany Zjednoczone Turcja

Kraj	PKB/mieszk. w USD*	Struktura PKB w %			Przyrost/ubytek naturalny na 1000 mieszkańców
		rolnictwo	przemysł i budownictwo	usługi
Polska	43 269	3,2	31,5	65,3	$-3,9$
.........................	41 888	4,9	31,8	63,3	$-8,2$
.........................	37 284	7,2	35,0	57,8	$6,2$
.........................	21 486	7,7	40,1	52,2	$0,2$

Na mapie literami A–E oznaczono pięć wybranych krajów, w których stosuje się języki urzędowe z rodziny języków indoeuropejskich.
Na podstawie: www.cia.gov
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę kraju oraz literę, którą ten kraj oznaczono na mapie.

Opis kraju	Nazwa kraju	Oznaczenie na mapie
Językiem urzędowym jest język hiszpański. Na początku XX w. ten kraj zajmował wysokie miejsce na świecie pod względem poziomu rozwoju gospodarczego, ale w późniejszych latach wystąpił tam kryzys finansowy. W 2024 roku odnotowano spadek PKB o 1,7 %.	..................	.........................
Językiem urzędowym jest język angielski. Ten kraj dzięki dochodom z eksploatacji ropy naftowej w 2024 roku charakteryzował się wzrostem PKB o 43,4 %.	..................	.........................
Językiem urzędowym jest język hiszpański. Ten kraj w 2024 roku charakteryzował się spadkiem PKB o 2 %. Atrakcję turystyczną kraju stanowi La Mitad del Mundo – monument symbolizujący równik, z globusem na szczycie.	..................	.........................

W tabeli przedstawiono dane dotyczące użytkowania ziemi w wybranych krajach świata w 2021 roku.

Kraj	Struktura użytków rolnych (w %)			Udział użytków rolnych w powierzchni ogółem (w %)
	grunty orne	uprawy trwałe	łąki i pastwiska
Australia	8,6	0,1	91,3	47,3
Dania	92,3	0	7,7	65,5

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2023, www.stat.gov.pl
Wykaż wpływ warunków przyrodniczych na udział gruntów ornych lub użytków zielonych w strukturze użytków rolnych w Australii i w Danii.
Australia:

Dania:

Na mapach przedstawiono wybrane informacje o pozaprzyrodniczych uwarunkowaniach produkcji rolniczej w Polsce według województw w 2022 roku.
Mapa 1. Ciągniki rolnicze według województw w 2023 roku
Mapa 2. Pracujący w rolnictwie według województw w 2023 roku
Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2024, www.stat.gov.pl

Na mapach oznaczonych literami A–C kolorem czerwonym zaznaczono po dziesięć państw charakteryzujących się najwyższym pogłowiem wybranych zwierząt gospodarskich w 2019 roku.Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2021, www.stat.gov.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę zwierząt gospodarskich, wybraną spośród podanych poniżej, oraz literę oznaczającą mapę, na której zaznaczono państwa o największym pogłowiu danych zwierząt na świecie.
bydło lamy owce trzoda chlewna

Opis	Nazwa zwierząt	Mapa
Zwierzęta o niewielkich wymaganiach pokarmowych oraz o dużej odporności na trudne warunki klimatyczne. Część ich chowu ma charakter ekstensywny.	.........................	.........................
Zwierzęta, których chów jest charakterystyczny dla krajów o znacznym udziale dobrej jakości użytków zielonych w strukturze użytkowania gruntów.	.........................	.........................
Te zwierzęta charakteryzują się szybkim przyrostem masy ciała i dużą rozrodczością. Największe pogłowie odnotowuje się w jednym z dwóch krajów o liczbie ludności powyżej jednego miliarda.	.........................	.........................

Spośród olejów roślinnych wykorzystywanych na świecie wysoki udział w spożyciu ma olej pozyskiwany z owoców olejowca gwinejskiego (palmy oleistej), powszechnie uprawianego na plantacjach w strefie klimatu równikowego. Plantacje są zakładane w miejscach wycinanych lasów równikowych. Indonezja – największy producent oleju palmowego – dawniej była prawie w całości pokryta lasem. Obecnie jej lesistość spadła do 50 %.
Popularność oleju palmowego na świecie wynika głównie z jego niskiej ceny. Przy braku alternatywnych źródeł zarobku produkcja oleju palmowego pełni ważną funkcję zarówno dla społeczności lokalnych, jak i dla gospodarki kraju, ale deforestacja Indonezji może spowodować negatywne skutki w jej środowisku geograficznym.
Na podstawie: A. Węgiel, Olej palmowy a lasy […], Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, www.1.up.poznan.pl

Poniżej przedstawiono bilans węgla kamiennego w Polsce w wybranych latach.

Wyszczególnienie	Rok 2005 (tys. ton)	Rok 2023 (tys. ton)
Przychód	101 276	65 508
ze źródeł krajowych	97 904	48 600
wydobycie	97 904	48 600
zmniejszenie zapasów	-	-
import	3 372	16 908
Rozchód	101 276	65 508
zużycie krajowe:	78 722	55 595
w tym w elektrowniach, elektrociepłowniach i ciepłowniach	50 903	32 637
zwiększenie zapasów	1 469	5 313
eksport	19 369	4 561
straty i różnice bilansowe	1 716	39

Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2002, 2025, www.stat.gov.pl
Przedstaw trzy zmiany w bilansie węgla kamiennego w Polsce w okresie podanym w tabeli i skutek każdej z nich. W odpowiedziach odnieś się do różnych skutków zmian w bilansie węgla kamiennego w Polsce.
Zmiana 1:
Skutek 1:
Zmiana 2:
Skutek 2:
Zmiana 3:
Skutek 3:

W tabeli przedstawiono dane dotyczące produkcji energii w wybranych krajach świata w 2019 roku.

Nazwa państwa	Produkcja energii ogółem	Energia wyprodukowana wyłącznie ze źródeł odnawialnych	Energia wyprodukowana z najważniejszego źródła odnawialnego w danym kraju
	w mld kWh
Dania	31	23	15
Filipiny	90	23	10
Norwegia	147	145	141
Polska	161	24	15

Na podstawie: The most popular source of renewable energy per country, www.eia.gov
Na przykładzie dwóch państw z tabeli, w których udział energii odnawialnej w produkcji energii ogółem wynosi ponad 50 %, wykaż związek głównego odnawialnego źródła energii z warunkami przyrodniczymi w danym państwie. W odpowiedzi odnieś się do właściwych źródeł energii i do dwóch cech przyrodniczych każdego z tych państw.
Przykład 1.:

Przykład 2.:

Na fotografiach przedstawiono przykłady pokonywania przyrodniczych ograniczeń w działalności rolniczej na różnych obszarach. Na fotografii A jest widoczny jeden z polderów w Holandii, a na fotografii B – pola uprawne w Izraelu.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl; www.agriculturavillamartin.blogspot.com
Rozstrzygnij, na którym obszarze – A czy B – prowadzenie działalności rolniczej wywiera większy wpływ na wody podziemne. Uzasadnij odpowiedź dwoma argumentami.
Obszar: .........................
Uzasadnienie:
1.
2.

Na fotografii przedstawiono stację Metro Cable – jednego z rodzajów transportu miejskiego w Caracas. W strukturze społecznej tego miasta występuje wysoki udział imigrantów ze wsi, zamieszkujących osiedla o chaotycznej zabudowie na wzgórzach.
Na podstawie: www.adsttc.com
Wyjaśnij, dlaczego w Caracas występuje rodzaj transportu przedstawiony na fotografii. Odnieś się do przyczyny pozaprzyrodniczej.

Na mapie przedstawiono trasę samolotu z Londynu (LHR) do Vancouver (YVR).
Na podstawie: www.flightsfrom.com
Wyjaśnij, dlaczego trasy samolotów z Wysp Brytyjskich do Ameryki Północnej przebiegają nad Grenlandią.

W tabeli podano udział surowców oraz paliw mineralnych w strukturze eksportu wybranych państw w 2021 r. oraz wymieniono surowce mineralne dominujące w eksporcie.

Kraj	Udział w eksporcie w %		Główne eksportowane surowce
	surowce mineralne (z wyjątkiem paliw)	paliwa mineralne, smary i materiały pochodne
.........................	38,6	13,7	ropa naftowa, ruda żelaza
.........................	1,8	66,7	ropa naftowa, gaz ziemny
.........................	43,6	27,7	węgiel kamienny, ruda żelaza, złoto, boksyt

Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2022, www.stat.gov.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz w puste komórki nazwy właściwych krajów, wybrane spośród podanych poniżej.
Australia Brazylia Korea Południowa Norwegia

Na zdjęciu satelitarnym oznaczonym literą B przedstawiono pożary szybów naftowych. Zdjęcie satelitarne oznaczone literą A wykonano przed pożarami szybów naftowych, a zdjęcie satelitarne oznaczone literą C – po ich ugaszeniu.
Na podstawie: www.nasa.gov
Rozstrzygnij, w której sytuacji – przedstawionej na zdjęciu satelitarnym A czy C – wartość albedo powierzchni terenu w rejonie szybów naftowych jest mniejsza. Odpowiedź uzasadnij – wykaż wpływ zmiany wartości albedo na temperaturę powierzchni gruntu.
Fotografia: .........................
Uzasadnienie: