Matura CKE Czerwiec 2026 – Geografia Rozszerzona

Zadania od 1. do 7. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Sudetów.
Zadanie 1.
Na fotografii wykonanej z punktu widokowego na stoku góry Bielec (pole B3) podano nazwy czterech gór.
Na podstawie: www.gorykaczawskie.pl

Turysta rozpoczął wycieczkę rowerową w miejscu położonym obok wieży widokowej w Radomierzu (pole B4). Zakończenie wycieczki turysta zaplanował w Podgórkach (pole A3).

Na numerycznym modelu terenu przedstawiono obszar w sąsiedztwie Wojcieszowa (pole B3). Literami X i Y oznaczono dwa wzniesienia.
Na podstawie: www.geoportal.gov.pl
Rozstrzygnij, które wzniesienie – oznaczone literą X czy literą Y – jest obszarem silnie przekształconym antropogenicznie. Uzasadnij wybór trzema argumentami odnoszącymi się do mapy szczegółowej lub do modelu terenu.
Rozstrzygnięcie: .........................
Uzasadnienie:
1.
2.
3.

Uporządkuj szczyty gór oznaczone literami A–D według momentu górowania Słońca – od miejsca, w którym górowanie jest najwcześniej, do miejsca, w którym górowanie jest najpóźniej. Wpisz litery w puste kratki we właściwej kolejności.
A. Baraniec (A3)
B. Gaik (B4)
C. Kapliczna (C2)
D. Marciniec (D3)

Na fotografii przedstawiono skamieniałość archeocjatu zaliczanego do gąbek, znalezioną w kamieniołomach w okolicy Wojcieszowa. Archeocjaty żyły wyłącznie w kambrze.
Na podstawie: D. Białek, P. Raczyński, P. Sztajner, D. Zawadzki, Archeocjaty wapieni wojcieszowskich, „Przegląd Geologiczny” 55(12), 2007.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

1.	Na fotografii przedstawiono skamieniałość z ery paleozoicznej.	P	F
2.	Skamieniałość przedstawiona na fotografii świadczy o obecności morza w przeszłości geologicznej.	P	F

Poniżej przedstawiono przekrój geologiczny, którego przebieg na mapie szczegółowej oznaczono linią A–B.
Na podstawie: www.pgi.gov.pl

Na fotografii przedstawiono widok Wojcieszowa na początku XX wieku.
Na podstawie: www.polska-org.pl
Wykaż, że na lokalizację antropogenicznych elementów środowiska geograficznego obszaru przedstawionego na fotografii wpłynęły uwarunkowania przyrodnicze. Podaj dwa argumenty.
1.
2.

Na rysunku literami A–D oznaczono wybrane miejsca na Ziemi.

Na schemacie literami A–H oznaczono planety Układu Słonecznego. Ciała niebieskie nie zostały przedstawione w tej samej skali.
Na podstawie: www.chip.pl
Uzupełnij tabelę. Wpisz obok każdego opisu nazwę właściwej planety oraz literę, którą tę planetę oznaczono na schemacie. Nazwy planet wybierz spośród podanych poniżej.
Merkury      Wenus      Mars      Jowisz

Opis planety	Nazwa planety	Litera, którą oznaczono planetę
W czasie dwóch obiegów wokół Słońca ta planeta tylko trzy razy obraca się wokół własnej osi, co przyczynia się do dużego zróżnicowania temperatury jej powierzchni. Średnia temperatura jej powierzchni jest wyższa niż średnia temperatura powierzchni Ziemi.	.........................	..................
Jeden obieg tej planety wokół Słońca trwa prawie dwukrotnie dłużej niż obieg Ziemi wokół Słońca, a obrót wokół własnej osi trwa prawie tyle samo co obrót Ziemi.	.........................	..................
Jedna z planet zewnętrznych. W jej atmosferze wieją bardzo silne wiatry powodujące występowanie charakterystycznych pasów chmur.	.........................	..................

Na mapie przedstawiono średnie sumy roczne opadów atmosferycznych w Australii oraz położenie czterech stacji meteorologicznych.
Na podstawie: www.bom.gov.au

Na rysunku przedstawiono występowanie wód podziemnych. Literami X, Y i Z oznaczono studnie.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl
Uzasadnij, że studnia oznaczona literą Y – w przeciwieństwie do studni oznaczonych literami X i Z – jest studnią subartezyjską.

Na zdjęciu satelitarnym skierowanym na NNE przedstawiono zlodzenie Morza Bałtyckiego w marcu 2000 roku w wybranym dniu.
Na podstawie: www.nasa.gov
Wyjaśnij występowanie zlodzenia Morza Bałtyckiego w sytuacji przedstawionej na zdjęciu satelitarnym. W odpowiedzi odnieś się do dwóch uwarunkowań.
1.
2.

Na mapie zaznaczono epicentrum trzęsienia ziemi w Turcji 6 lutego 2023 roku.
Na podstawie: www.volcanodiscovery.com

Na fotografii przedstawiono jeden z typów wybrzeży.
Na podstawie: www.odkryjpomorze.pl
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Typ wybrzeża przedstawiony na fotografii powstał w wyniku

A.	abrazji,	podczas której zachodzi	1.	osadzanie materiału skalnego na brzegu przez fale morskie.
B.	akumulacji,		2.	spełzywanie materiału i powstawanie wału brzegowego.
			3.	obrywanie materiału skalnego i cofanie się brzegu morskiego.

Na rysunku przedstawiono wybrane formy rzeźby polodowcowej. Literą X oznaczono obszar występowania sandrów.
Na podstawie: M. Więckowski, Odkrywamy świat, Warszawa 2002.

Na fotografii wykonanej w Afryce przedstawiono krajobraz strefowej formacji roślinnej.
Na podstawie: www.depositphotos.com
Uzupełnij zdania. Wpisz w luki właściwe określenia, wybrane spośród podanych w nawiasach.
Najniższe przepływy w roku hydrologicznym w takich rzekach, jak przedstawiona na fotografii, występują w Afryce w (tych samych / różnych) ......................... miesiącach po obu stronach równika.
Rzeka przedstawiona na fotografii jest klasyfikowana ze względu na dostępność wody w korycie w ciągu roku jako (epizodyczna / okresowa) ..........................
Na obszarze porośniętym formacją roślinną przedstawioną na fotografii dominują gleby (ferralitowe / kasztanowe) ..........................

Na mapie Afryki przedstawiono odsetek ludności w 2017 roku żyjącej w skrajnym ubóstwie, zdefiniowanym jako życie poniżej granicy ubóstwa wynoszącej 2,5 USD dziennie.
Na podstawie: www.ourworldindata.org

Na mapie świata przedstawiono wartość wskaźnika urbanizacji poszczególnych państw w 2020 roku.
Na podstawie: www.ourworldindata.org
Uzupełnij zdania. Wpisz w luki właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.
Wartość wskaźnika urbanizacji powyżej $90\%$ współwystępuje z wartością PKB powyżej $30 000$ USD na $1$ mieszkańca według parytetu siły nabywczej w przypadku (Japonii / Włoch) ..........................
Niski wskaźnik urbanizacji jest charakterystyczny dla państw, w których udział pracujących w I sektorze gospodarki jest (niski / wysoki) ..........................
Reurbanizacja jest współcześnie procesem charakterystycznym dla miast położonych w (Czadzie / Wielkiej Brytanii) ..........................

W tabeli przedstawiono dane odnoszące się do struktury zatrudnienia (w %) w przemyśle według sektorów i sekcji w Polsce w wybranych latach.

Sekcje	Zatrudnienie w przemyśle ogółem		Zatrudnienie w sekcjach przemysłu w sektorze
			publicznym		prywatnym
	1995	2022	1995	2022	1995	2022
górnictwo i wydobywanie	9,6	4,0	96,9	56,1	3,1	43,9
przetwórstwo przemysłowe	83,2	87,3	40,0	1,7	60,0	98,3
zaopatrywanie w energię elektryczną, w gaz i w wodę	7,2	8,7	96,3	52,9	3,7	47,1
ogółem	100	100	49,5	8,3	50,5	91,7

Na podstawie: Rocznik Statystyczny Pracy 2023; Rocznik Statystyczny RP 1998, www.stat.gov.pl
Przedstaw dwie przyczyny zmian struktury zatrudnienia w sektorze prywatnym w okresie, do którego odnosi się tabela.
1.
2.

W tabeli przedstawiono dane odnoszące się do użytkowania ziemi w dwóch wybranych województwach w Polsce w 2025 roku.

Województwo	Udział użytków rolnych w ogólnej powierzchni województwa w %
lubelskie	70,1
opolskie	63,7

Na podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2025, www.stat.gov.pl
Uzasadnij, że przyrodnicze czynniki rozwoju rolnictwa sprzyjają wysokiemu udziałowi użytków rolnych w ogólnej powierzchni województw wymienionych w tabeli. W przypadku każdego z województw odnieś się do innego czynnika.
Województwo lubelskie:

Województwo opolskie:

Na mapie Polski przedstawiono towarowość produkcji rolniczej.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl

Na wykresie przedstawiono informacje o użytkach rolnych w wybranych krajach świata.
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2023, www.stat.gov.pl
Wpisz w odpowiednie miejsca nazwy krajów oznaczonych literami A i B na wykresie. Nazwy krajów wybierz spośród podanych poniżej.
Dania      Irlandia      Kanada      Norwegia
A. .........................
B. .........................

Na zdjęciach satelitarnych wykonanych w 1972 r. i w 2017 r. w tej samej porze roku przedstawiono jezioro Czad, położone w Sahelu, w Afryce. Zdjęcia wykonano z wykorzystaniem promieniowania w zakresie widzialnym i podczerwonym.
Na podstawie: www.earthobservatory.nasa.gov

Na mapie oznaczono lokalizację czterech wybranych elektrowni w Polsce.
Wpisz nazwy dwóch miejscowości – spośród podanych na mapie – w których znajdują się elektrownie opalane węglem kamiennym, a następnie podaj dwa czynniki lokalizacji elektrowni opalanych węglem kamiennym w Polsce.
Miejscowości:
.................. i ..................
Czynniki lokalizacji:
1.
2.

Na mapach oznaczonych numerami 1 i 2 przedstawiono obszary występowania wybranych przeszkód utrudniających budowę elektrowni wiatrowych w województwie podlaskim.
Mapa 1. Wody powierzchniowe, mokradła
Mapa 2. Lasy
Na podstawie: Ł. Kolendo, Przestrzenno-środowiskowe determinanty rozwoju energetyki wiatrowej w województwie podlaskim, „Ekonomia i Środowisko” 3, 2015.
Wykaż na przykładzie województwa podlaskiego wpływ dwóch czynników przyrodniczych ograniczających lokalizację elektrowni wiatrowych i dwóch czynników pozaprzyrodniczych sprzyjających ich lokalizacji. Dla każdego z czynników przedstaw właściwe powiązanie przyczynowo-skutkowe.
Czynniki ograniczające:
1.
2.
Czynniki sprzyjające:
1.
2.

Poniżej przedstawiono tekst o wybranych obszarach świata.
Wspólnym komponentem monokultur turystycznych jest ponadprzeciętne uzależnienie od walorów turystycznych, które nierzadko stanowią jedyne bogactwo danego terytorium, co z kolei skutkuje pełnym ukierunkowaniem gospodarki na eksport usług turystycznych. Państwa zaliczane do tej grupy w ciągu ostatnich 40 lat cechowały się wysokimi, ale bardzo różnymi wartościami udziału turystyki w PKB: od $15\%$ do $78\%$. Do przykładów takich monokultur należą: Bahamy, państwa Karaibów, Seszele, Malediwy, Cypr, czy też Malta.
Negatywnym zjawiskiem, jakie towarzyszy monokulturom turystycznym, jest ich trwałość, w rozumieniu braku zdolności do uruchamiania impulsów pobudzających większe zróżnicowanie gospodarcze.
Na podstawie: W. Kędziorek, Ekonomiczne efekty międzynarodowej wymiany turystycznej na rozwój gospodarczy w skali globalnej i regionalnej, „Nauki Ekonomiczne” 26, 2017.

W tabeli wymieniono pięć największych portów morskich świata pod względem rocznych obrotów ładunków w 2020 roku.

Lp.	Nazwa portu	Państwo	Roczne obroty ładunkowe w mln ton
1.	Ningbo-Zhoushan	Chiny	1172,4
2.	Szanghaj	Chiny	651,9
3.	Kanton	Chiny	612,4
4.	Qingdao	Chiny	604,6
5.	Singapur	Singapur	590,7

Na podstawie: www.stat.gov.pl
Na mapie oznaczono wymienione porty numerami odpowiadającymi liczbom porządkowym w tabeli.
[OBRAZEK]
Podaj dwa wspólne czynniki społeczne lub gospodarcze, które wpłynęły na rozwój największych portów Chin i Singapuru.
1.
2.

Na mapie kolorem czerwonym zaznaczono jeden z regionów występowania konfliktów na kontynencie azjatyckim.
Na podstawie: Położenie na mapie Indii (CC BY-SA 3.0).
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.
Na mapie czerwonym kolorem oznaczono region konfliktu

A.	chińsko--tybetańskiego,	spowodowanego	1.	konfliktem religijnym między hinduistami a buddystami.
B.	indyjsko--pakistańskiego,		2.	sporem terytorialnym między dwoma narodami.
			3.	walką o dostęp do złóż ropy naftowej.

Na wykresie przedstawiono strukturę towarową polskiego eksportu rolno-spożywczego w 2022 roku.
Na podstawie: www.agroprofil.pl
Rozstrzygnij, która grupa towarów rolno-spożywczych jest w całości reeksportowana z Polski. Uzasadnij odpowiedź.
Rozstrzygnięcie:
.........................
Uzasadnienie:

Przedstaw dwie korzystne zmiany dla środowiska geograficznego, wynikające z transformacji energetycznej.
1.
2.