Matura CKE Grudzien 2004 – Geografia Rozszerzona

Zadanie 35. (2 pkt)
Uzasadnij, dlaczego dzięki podanym metodom badań możemy uzyskać określone informacje dotyczące środowiska przyrodniczego Ziemi.

I. Badając skały bazaltowe znajdujące się na powierzchni Ziemi, zyskujemy informacje na temat budowy jej głębokiego wnętrza (płaszcza ziemskiego).


II. Wykonując odwierty w lądolodach pokrywających Grenlandię i Antarktydę, uzyskujemy informacje na temat składu chemicznego atmosfery oraz zmian klimatycznych zachodzących na Ziemi w ciagu ostatnich setek tysięcy lat.

Zadanie 36. (2 pkt)
Uporządkuj w kolejności malejącej ciała niebieskie z Układu Słonecznego, biorąc pod uwagę ich wielkość.

KSIĘŻYC, ZIEMIA, METEORYT, SŁOŃCE, JOWISZ, PLANETOIDA

1. ......................... $\rightarrow$ 2. ......................... $\rightarrow$ 3. ......................... $\rightarrow$ 4. MARS $\rightarrow$ 5. ......................... $\rightarrow$ 6. ......................... $\rightarrow$ 7. .........................

Zadanie 37. (3 pkt)
Dobierz, korzystając z materiału źródłowego nr 1. zamieszczonego w załączniku, opis widocznych z Ziemi skutków oddziaływania Księżyca, do odpowiednich czynników je wywołujących.

1. Obrót Ziemi wokół własnej osi.	A. Zaćmienie Słońca
2. Ustawienie Księżyca będącego w nowiu, w płaszczyźnie orbity Ziemi.	B. Widoczna tylko jedna strona Księżyca
3. Czas jednego obrotu Księżyca jest równy czasowi jednego jego obiegu wokół Ziemi.	C. Widzialna wędrówka Księżyca ze wschodu na zachód
4. Ustawienie Księżyca będącego w pełni, w płaszczyźnie orbity Ziemi.	D. Fazy Księżyca
5. Zmiany oświetlenia Księżyca w czasie jego obiegu wokół Ziemi.	E. Zaćmienie Księżyca

1. - .........................
2. - .........................
3. - .........................
4. - .........................
5. - .........................

Zadanie 39. (2 pkt)
Podaj dwa przykłady pozytywnego i/lub negatywnego wpływu pływów morskich na działalność gospodarczą człowieka.

1.
2.

Zadanie 40. (3 pkt)
Podaj nazwę miasta (wybraną spośród zaznaczonych na mapie Polski na następnej stronie), w którym istnieje największe prawdopodobieństwo wystąpienia zjawiska zorzy polarnej. Uzupełnij schemat literami oznaczającymi wydarzenia prowadzące do powstania zjawiska zorzy polarnej.

MIASTO - ..................

A - Nasilenie wiatru słonecznego (elektrycznie naładowanych cząstek)
B - Uwalnianie energii w postaci promieniowania świetlnego (świecenie atmosfery)
C - Przechwytywanie elektrycznie naładowanych cząsteczek wiatru słonecznego
D - Powstawanie plam słonecznych (obszarów emitujących zwiększoną ilość promieniowania)
E - Zderzanie z cząsteczkami górnej atmosfery
F - Ściąganie rozpędzonych cząsteczek w kierunku biegunów magnetycznych
Schemat wydarzeń:
SŁOŃCE $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ POLE MAGNETYCZNE ZIEMI $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ ......................... $\rightarrow$ ZORZA POLARNA

Uwaga: Schemat łączy POLE MAGNETYCZNE ZIEMI oraz procesy wewnątrz i poza nim na podstawie grafu z arkusza, przy czym "ZIEMIA" wskazuje na bloki 5 i 6.

Zadanie 41. (3 pkt)
Uporządkuj w odpowiedniej kolejności, wg podanych kryteriów, zaznaczone na mapie miejscowości.
I. Coraz późniejszy moment południa słonecznego.
......................... - ......................... - ......................... - .........................

II. Coraz większa wysokość górowania Słońca.
......................... - ......................... - ......................... - .........................

III. Coraz większa długość nocy w stosunku do długości dnia w dniu 22 grudnia.
......................... - ......................... - ......................... - .........................

Zadania 42.–44. wykonaj korzystając z załączonej mapy.

Średnie ciśnienie pary wodnej powietrza atmosferycznego w hPa – STYCZEŃ
/źródło: "Klimaty kuli ziemskiej" D. Martyn/

Zadanie 43. (2 pkt)
Oblicz wilgotność względną powietrza (w $\%\%$) w zaznaczonym na mapie punkcie X, wiedząc, że w panującej tam temperaturze $28^{\circ}\mathrm{C}$ maksymalne ciśnienie pary wodnej może wynieść 40 hPa. Przedstaw obliczenia.

Wilgotność względna to stosunek rzeczywistej zawartości pary wodnej (ciśnienia pary wodnej) znajdującej się w powietrzu do maksymalnej, jaką może zawierać powietrze w określonej temperaturze, wyrażony w procentach.

Obliczenia:

Wynik: ..................

Zadanie 44. (2 pkt)
Uzasadnij czynnikami klimatotwórczymi, przyczyny niewielkiej lub bardzo dużej wilgotności powietrza atmosferycznego na obszarach oznaczonych na mapie literami A i B.

Obszar "A"


Obszar "B"

Zadanie 45. (3 pkt)
Sformułuj, na podstawie rysunku, zależności dotyczące budowy skorupy ziemskiej.

Budowa skorupy ziemskiej
/źródło: "Tektonika a formy krajobrazu" C. Olliwer/

A. Zróżnicowanie grubości skorupy ziemskiej.


B. Zróżnicowanie budowy skorupy ziemskiej.


C. Wiek dna oceanicznego a granice płyt.

Zadanie 46. (5 pkt)
Przedstaw i uzasadnij, korzystając z załączonej mapy, przyszłość geologiczną północnej i wschodniej Afryki w ciągu najbliższych kilkudziesięciu milionów lat, biorąc pod uwagę tektonikę płyt litosfery.

Płyty litosfery i ich granice

Zadanie 47. (3 pkt)
Scharakteryzuj, korzystając z załączonego rysunku, procesy zachodzące na obszarze przedstawionym na fotografii (materiał źródłowy nr 2) zamieszczonej w załączniku. W opisie uwzględnij wzajemne związki zachodzące pomiędzy sferami środowiska przyrodniczego – hydrosferą, biosferą, litosferą oraz pedosferą.

Proces zaniku zbiornika wodnego
/źródło: "Rzeki kuli ziemskiej" E. Czaya/

Zadanie 48. (2 pkt)
Określ, na podstawie rysunku, różnice i/lub podobieństwa dotyczące wód podziemnych na obszarze Pojezierza Kaszubskiego oraz Żuław Wiślanych.

Przekrój hydrogeologiczny okolic Gdańska
/na podstawie: "Hydrogeologia ogólna" Z. Pazdro/

1.
2.

Zadanie 49. (3 pkt)
Przyporządkuj po dwa oznaczone literami opisy do odpowiedniego rodzaju wód podziemnych.

A – bardzo często pod ciśnieniem hydrostatycznym
B – często wysoki poziom mineralizacji
C – kilkumetrowa strefa napowietrzania (aeracji) od powierzchni gruntu
D – szybko reagują na zmiany temperatury powietrza
E – najczęściej zasilają rzeki i jeziora
F – bardzo stare wody reliktowe
G – oddzielone warstwą nieprzepuszczalną
H – najbardziej zanieczyszczone

1. WODY ZASKÓRNE	.........................	.........................	3. WODY WGŁĘBNE	.........................	.........................
2. WODY GRUNTOWE	.........................	.........................	4. WODY GŁĘBINOWE	.........................	.........................

Zadanie 50. (2 pkt)
Podkreśl dwa kryteria, które wzięto pod uwagę przy podziale Polski na pasy krajobrazowe.

a) Zróżnicowane klimatyczne, które jest wynikiem ścierania się różnych mas powietrza;
b) Zróżnicowanie wysokości względnych;
c) Zasięg oddziaływania czynników rzeźbotwórczych – zlodowaceń, fałdowań;
d) Rozmieszczenie gleb uwarunkowane podłożem skalnym;
e) Wpływ prekambryjskich i paleozoicznych struktur geologicznych.
f) Zróżnicowanie gęstości sieci rzecznej.

Wybierz dwa kryteria: ........................., ..........................

Zadanie 52. (2 pkt)
Podaj, analizując diagram, dwie przyczyny wynikające z działalności człowieka, które wpłynęły na strukturę gatunkową lasów w Polsce.

Struktura gatunkowa lasów w Polsce
I.
II.

Zadania 53.–56. wykonaj korzystając z załączonych diagramów, mapy oraz tekstu źródłowego.
"Stanowiące dziś północ kraju ziemie ludów Hausa i Fulani od wieków rządziły się prawem Koranu. Nie zmienili tego nawet Brytyjczycy, którzy skolonizowali terytoria, stanowiące dzisiejszą Nigerię. Nawet w niepodległym od 1960 r. kraju obowiązywały równolegle dwa kodeksy karne - świecki dla wszystkich i koraniczny dla muzułmanów. Ten drugi dotyczył głównie spraw religii i cywilnych. Renesans szarijatu w Nigerii rozpoczął się w 1999 r. gdy (...) władzę w kraju przejął, już jako cywil, emerytowany generał Olusegun Obasanjo (chrześcijanin z południa) i za namową Zachodu zapowiedział wprowadzenie w kraju praw liberalnych. Nigeryjscy muzułmanie nie mieliby zapewne nic przeciwko temu gdyby nie fakt, (...) że eksperyment postanowiono przeprowadzić w czasie głębokiego kryzysu nigeryjskiego państwa (...) Cztery dziesięciolecia wojskowych dyktatur i nieporadnych rządów cywilów doprowadziły do upadku kraj, który jeszcze nie tak dawno miał ambicję stać się supermocarstwem i bogaczem, afrykańską Arabią Saudyjską. Żerany rakiem korupcji z roku na rok pogrążał się w biedzie i chaosie (...). Szpitale przestawały leczyć, szkoły - uczyć, urzędnicy - załatwiać sprawy, policjanci - strzec porządku (...). Muzułmańskie stany uznały, że nie liberalizm lecz powrót do korzeni islamu będzie ratunkiem od cywilizacyjnych zaraz korupcji, bandytyzmu, pijaństwa i rozpusty. Pionierem okazał się gubernator stanu Zamfara, który wbrew konstytucji już jesienią 1999 r. ogłosił, że w jego kraju będzie obowiązywał tylko szarijat (...).W Zamfarze, gdzie mieszkają niemal wyłącznie muzułmanie wprowadzenie szarijatu obyło się bez kłopotów. Problemy pojawiły się, gdy szarijat postanowili wprowadzić u siebie także przywódcy takich stanów jak Kano czy Kaduna, w których mieszka wielu chrześcijan nie widzących żadnych powodów, by mieli żyć według praw islamu. W Kadunie i Kano kilkakrotnie wybuchały krwawe zamieszki religijne w których zginęły tysiące ludzi. Odkąd zamieszkane głównie przez muzułmanów północnonigeryjskie stany zaczęły od 1999 r. wprowadzać u siebie szarijat, koraniczne trybunały wydały sześć wyroków śmierci przez ukamienowanie kobiet (posądzanych o utrzymywanie pozamałżeńskich kontaktów seksualnych ). Trzy z nich (...) już zostały unieważnione przez sądy apelacyjne (...). Tylko raz, w styczniu ubiegłego roku, wydany przez trybunał koraniczny wyrok śmierci został wykonany - pewien mężczyzna został powieszony za zabójstwo kobiety i jej dwuletniego dziecka. W północnych stanach kilka razy wykonano za to wyroki chłosty za cudzołóstwo i pijaństwo. Trzem złodziejom odjęto też dłonie za kradzieże - pierwszy z nich ukradł kozę, drugi - krowę, trzeci - trzy rowery".
/Gazeta Wyborcza, 25.09.2003/

Zadanie 55. (3 pkt)
Podaj po jednym przykładzie obrazującym stosunek islamu do poniższych trzech kwestii.

1. Status społeczny kobiety wyznającej islam.


2. Cywilizacja zachodnia.


3. Prawo cywilne (świeckie).

Zadanie 56. (4 pkt)
Przedstaw i uzasadnij dwie propozycje rozwiązania problemów społecznych Nigerii, wynikających z podziału jej mieszkańców na wyznawców dwóch wielkich religii.

Propozycja I


Propozycja II

Zadanie 57. (2 pkt)
Wymień, korzystając z załączonego wykresu, po trzy wybrane państwa, spośród należących do największych producentów stali na świecie, które opierają produkcję na surowcach importowanych oraz te, korzystające przede wszystkim z zasobów własnych.

NAJWIĘKSI PRODUCENCI STALI NA ŚWIECIE W 2003 ROKU

Producenci stali głównie w oparciu o import rudy żelaza 1. .................. 2. .................. 3. Włochy

Producenci stali w oparciu o surowce własne 1. Chiny 2. .................. 3. ..................

Zadanie 58. (4 pkt)
Przyporządkuj zaznaczone na mapie miejscowości w Polsce, w których znajdują się huty żelaza, do odpowiadających im opisów czynników lokalizacji.

WYBRANE HUTY STALI W POLSCE

1. Huty zlokalizowane na bazie dużych zasobów surowca energetycznego, sprowadza się rudy żelaza, a także wodę, która jest na tym obszarze wybitnie deficytowa. Zbyt na wyroby hutnicze zapewniają dobrze rozwinięte gałęzie przemysłów: maszynowego, metalowego, środków transportu.	A .................. B ..................
2. Korzystna lokalizacja huty – mimo braku surowców, dzięki dogodnemu położeniu komunikacyjnemu (import rudy żelaza odbywa się drogą morską), zasobom wody (położenie nad rzeką) oraz rynkowi zbytu.	C ..................
3. Powstanie huty nie było związane z dogodnymi warunkami przyrodniczymi, chociaż leży ona nad rzeką (zasoby wody), lokalizacja była wynikiem decyzji przedwojennego rządu, w ramach budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego.	D ..................
4. Huty, które powstały już w XIX w., kontynuując stare tradycje, sięgające nawet czasów starożytnych, w oparciu o osadowe złoża rud żelaza, niestety o małej zawartości Fe, dlatego ich eksploatacja została zaniechana, surowiec oraz węgiel kamienny muszą być sprowadzane.	E .................. F ..................
5. Jedna z największych hut w Polsce, zbudowana po II wojnie światowej decyzją polityczną, w sąsiedztwie miasta bez tradycji metalurgicznych, powstała dzielnica przemysłowa zrosła się ze średniowiecznym miastem tworząc jeden organizm miejski.	G ..................
6. Uruchomiona w latach'50 huta stali i stopów, zlokalizowana została przed wszystkim ze względu na rynek zbytu produktów, np. dla dużych zakładów środków transportu, zakładów maszynowych (traktory).	H ..................

Zadanie 60. (2 pkt)
Wpisz pod odpowiednimi rysunkami struktur wielkich miast, odpowiadające im wymienione poniżej regiony świata.

Świat muzułmański, Europa Zachodnia, Australia, Ameryka Łacińska

4. .........................
5. .........................
6. .........................

Zadanie 61. (2 pkt)
Wykaż, na przykładzie Kanady oraz Afryki Środkowej, wpływ współczesnych ruchów migracyjnych na struktury przestrzenne wielkich miast.

Kanada:


Afryka Środkowa:

Zadanie 63. (4 pkt)
Uzasadnij konieczność współpracy nadgranicznej w ramach wymienionych euroregionów, biorąc pod uwagę wspólny problem łączący obszary nadgraniczne.

WYBRANE EUROREGIONY

L.p.	Euroregion	Zakres współpracy	Problem	Uzasadnienie konieczności współpracy
1.	Nysa	Poprawa stanu środowiska przyrodniczego	"Czarny trójkąt"	................................................................................................... ................................................................................................... ...................................................................................................
2.	Silesia	Wspieranie działań zmierzających do zmniejszenia bezrobocia.	Górnictwo	................................................................................................... ................................................................................................... ...................................................................................................
3.	Śląsk Cieszyński	Zapobieganie klęskom żywiołowym i likwidacja ich skutków.	Dorzecze górnej Odry	................................................................................................... ................................................................................................... ...................................................................................................
4.	Bug	Wspieranie kontaktów kulturalnych	Mniejszości narodowe	................................................................................................... ................................................................................................... ...................................................................................................

Zadanie 65. (2 pkt)
Podaj dwa argumenty przemawiające za korzystniejszymi warunkami środowiska przyrodniczego dla rozwoju ekologicznej produkcji mięsa i mleka na Podlasiu niż w Wielkopolsce.

1.
2.

Zadanie 66. (2 pkt)
Wymień, korzystając z załączonego tekstu, dwa przykłady działań zapobiegających rozprzestrzenianiu się choroby Creutzfeldta-Jakoba w Polsce.

1.
2.

"BSE, śmiertelną chorobę bydła dotyczącą ośrodkowego układu nerwowego, znaną powszechnie jako choroba wściekłych krów wykryto w ponad 25 krajach świata. Bydło zaraża się nią poprzez karmę zawierającą białko uzyskiwane z mięsa zarażonych zwierząt. Chore zwierzęta są nadpobudliwe, tracą kondycję, wykazują agresywność w stosunku do innych zwierząt w stadzie. Coraz większa liczba naukowców łączy gąbczastą encefalopatię bydła z występowaniem u ludzi, również śmiertelnej, choroby Creutzfeldta-Jakoba. Jest to związane prawdopodobnie ze spożywaniem przez ludzi mięsa pochodzącego z bydła chorego na BSE. Choroba ma długi okres inkubacji i można ją wykryć od 2 do 8 lat u bydła i do 30 lat u ludzi od momentu zarażenia".
/Na podstawie różnych źródeł/

Zadanie 67. (3 pkt)
Przyporządkuj do odpowiednich grup chorób litery, którymi są oznaczone czynniki wpływające na występowanie chorób cywilizacyjnych w Polsce.

A – Zwiększanie przeciętnej długości życia mieszkańców Polski.
B – Brak dbałości o higienę, np. mycie rąk, owoców i warzyw.
C – Zanieczyszczenie środowiska na obszarach zurbanizowanych i uprzemysłowionych.
D – Siedzący tryb życia - mała aktywność fizyczna, bierny wypoczynek.
E – Położenie geograficzne Polski i wynikające z tego warunki klimatyczne.
F – Stres wywołany nadmiarem lub brakiem pracy i jego rozładowywanie przy pomocy używek.

1.	ołowica, alergie oddechowe, pylica	.........................
2.	nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, niewydolność żylna (żylaki)	.........................
3.	salmonella, dur brzuszny, żółtaczka	.........................
4.	marskość wątroby, nerwica, nowotwór płuc	.........................
5.	choroba Alzheimera, osteoporoza, choroba Parkinsona	.........................
6.	grypa, alergie oddechowe, zapalenie płuc	.........................

Zadanie 68. (2 pkt)
Oblicz i porównaj (określ różnicę) bilanse handlowe Japonii i Nigerii. Zapisz obliczenia.

Obliczenia:


Wynik porównania (różnica bilansu handlowego państw): ..................