Matura CKE Maj 2010 – Geografia Rozszerzona

Zadania 1–7 wykonaj na podstawie załączonej barwnej mapy przedstawiającej fragment Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej oraz własnej wiedzy.
Na fotografii przedstawiono ruiny zamku w Podzamczu (pole G1).
Źródło: www.dfv.pl
Na podstawie mapy, fotografii i własnej wiedzy podaj dwa walory środowiska przyrodniczego, które przyczyniły się do wybudowania zamku w tym miejscu.
1.
2.

Z wieży zamku w Podzamczu (pole G1) zmierzono azymuty w kierunku
A. Małej Skały (pole G2)
B. skały Gołębnik (pole G2)
C. wzniesienia o wysokości 434 m n.p.m. (pole H2)
D. wzniesienia o wysokości 456 m n.p.m. (pole F2).
Zapisz literę, którą oznaczono obiekt o największej wartości zmierzonego azymutu.
Litera .........................

Na podstawie przebiegu koryta Białej Przemszy podaj nazwę dominującego rodzaju erozji rzecznej. Uzasadnij odpowiedź.
Erozja ..................
Uzasadnienie

W zamieszczonym poniżej tekście opisano zjawiska poprzedzające powstanie Pustyni Błędowskiej.
Na obszarze Pustyni Błędowskiej rzeki utworzyły w skałach triasowych głębokie doliny. W plejstocenie podczas kolejnych zlodowaceń te doliny były stopniowo wypełniane osadami piaszczysto-żwirowymi, aż zanikły całkowicie. Wraz ze zmianą klimatu na cieplejszy obszar dzisiejszej pustyni został w holocenie stopniowo opanowany przez roślinność leśną. Taki stan trwał do XIII w. W tym czasie w okolicach Olkusza powstał ośrodek górniczo-hutniczy. Na dużą skalę eksploatowano tu rudy ołowiu i srebra. Wybudowano piece hutnicze, które były opalane węglem drzewnym. Teren został pozbawiony lasów. Wylesienie było przyczyną zniszczenia gleby i odsłonięcia luźnych piasków. Wtedy zostało ukształtowane przez człowieka pustynne oblicze tego terenu. Wiatr zaczął intensywnie przenosić piasek, budować ruchome wydmy i tworzyć obniżenia deflacyjne.
Na podstawie: Szczypek T., Wika S., Czylok A., Rachmonow O., Wach J., Pustynia Błędowska fenomen polskiego krajobrazu, Wydawnictwo Kubajak, 2001 r.

Podaj trzy różnice między elementami środowiska przyrodniczego obszarów przedstawionych na mapie w polach F4 i F5.
1.
2.
3.

Poniżej przedstawiono fragment obszaru barwnej mapy szczegółowej.
Skala 1:20000
Wybierz miejsce, w którym rzeźba terenu sprzyja budowie wyciągu narciarskiego. Powyżej na mapie narysuj trasę wyciągu, drogę dojazdową i parking, stosując podane w legendzie sygnatury.

Oblicz wysokość górowania Słońca w dniu przesilenia zimowego dla miejsca, w którym znajduje się szkoła w Chechle (E6). Zapisz obliczenia.
Obliczenia

Wysokość górowania Słońca ..................

Oblicz długość geograficzną Nowego Orleanu, wiedząc, że podczas momentu górowania w Krakowie ($50^\circ$N, $20^\circ$E) w Nowym Orleanie jest godzina $4^{40}$ miejscowego czasu słonecznego. Zapisz obliczenia.
Obliczenia

Długość geograficzna Nowego Orleanu ..................

Uzupełnij tabelę, wpisując obok każdego obiektu nazwę odpowiedniego czynnika oraz nazwę procesu rzeźbotwórczego, który doprowadził do jego powstania. Czynniki i procesy wybierz spośród podanych poniżej.
Czynniki rzeźbotwórcze: lodowiec górski, morze, rzeka, wiatr, woda z CO$_2$, wody fluwioglacjalne.
Procesy rzeźbotwórcze: abrazja, akumulacja, egzaracja, erozja boczna, korazja, krasowienie.

Obiekt	Czynnik rzeźbotwórczy	Proces rzeźbotwórczy
Czarny Staw nad Morskim Okiem	........	........
Klif w Jastrzębiej Górze	........	........
Mierzeja Helska	........	........
Wydmy w Słowińskim Parku Narodowym	........	........

Na rysunkach przedstawiono formy rzeźby terenu w czasie postoju lodowca oraz po jego ustąpieniu. Literami A−C oznaczono wybrane formy rzeźby polodowcowej.
Na podstawie: Dylikowa A., Makowska D., Makowski J., Olszewski T., Ziemia i człowiek, WSiP, Warszawa 1994 r.
Uzupełnij tabelę, wpisując w odpowiednie miejsca nazwy form rzeźby polodowcowej wybrane spośród podanych poniżej oraz litery, którymi oznaczono je na rysunku.
Formy rzeźby polodowcowej: kem, oz, pradolina, sandr, wzgórze moreny czołowej.

Formy utworzone w wyniku akumulacji		Forma utworzona w wyniku erozji
Nazwa formy	Litera na rysunku	Nazwa formy	Litera na rysunku
........	........	........	........
........	........

Uzupełnij model przedstawiający przyczyny i skutki powstania czynnego osuwiska. Wybierz spośród podanych właściwe określenia i wpisz w odpowiednie miejsca litery, którymi je oznaczono.
A. Zalesienie stoków wzgórza.
B. Długotrwałe intensywne opady deszczu.
C. Podcięcie stoku podczas budowy drogi.
D. Pękanie ścian budynku.
E. Powstanie płaszczowiny.
F. Powstanie zniekształceń (pęknięć, garbów) na drodze.

a) Uzupełnij podane prawidłowości, wpisując określenia mniejsze lub większe.
Dobowe amplitudy temperatury powietrza są w strefie równikowej ......................... niż w strefie umiarkowanej.
Dobowe amplitudy temperatury powietrza na obszarach pozbawionych roślinności są ......................... niż na obszarach porośniętych lasem.

Wymień trzy następstwa dla Francji spowodowane napływem do tego kraju imigrantów spoza obszaru Europy.
1.
2.
3.

Na wykresie przedstawiono saldo migracji ludności Polski na pobyt stały w latach 1950−2005.Źródło: www.stat.gov.pl
Na podstawie wykresu i własnej wiedzy podaj zmianę tendencji migracji ludności Polski, jaka wystąpiła po 2000 roku, oraz wymień dwie przyczyny tej zmiany.
Zmiana

Przyczyny zmiany
1.
2.

W tabeli podano wybrane dane dotyczące ludności Rosji w 2009 r.

Liczba ludności w mln	Liczba mężczyzn w mln	Średni czas trwania życia kobiet w latach	Średni czas trwania życia mężczyzn w latach
140,0	64,5	73,1	59,3

Na podstawie: www.cia.gov
Oblicz współczynnik feminizacji ludności Rosji, wybierając z tabeli dane niezbędne do wykonania obliczeń. Zapisz obliczenia.
Obliczenia

Współczynnik feminizacji ..................

Rozpoznaj opisane poniżej okręgi przemysłowe Polski i wpisz we właściwe miejsca ich nazwy.
A. Okręg położony w centralnej części Polski. Został założony na początku XIX w. Specjalizował się w przemyśle włókienniczym. Charakteryzuje się wysokim współczynnikiem feminizacji. Ze względu na kryzys przemysłu lekkiego okręg jest restrukturyzowany.
..................
B. Okręg położony w pobliżu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego i powiązany z zakładami na jego obszarze. Przemysł jest skoncentrowany w głównym mieście, w którym wybudowano na przełomie lat 40. i 50. XX w. jedną z największych hut żelaza w Polsce. W tym okręgu funkcjonowała huta aluminium, w której zaprzestano wytopu na początku lat 80. XX w.
..................
C. Jeden z okręgów przemysłowych położonych na północy Polski. Specjalizuje się w przemyśle stoczniowym i rafineryjnym.
..................

Na mapie zaznaczono literami A–F położenie wybranych okręgów przemysłowych.
Wpisz do tabeli nazwy trzech okręgów przemysłowych, które rozwinęły się głównie dzięki wydobyciu miejscowych rud metali, oraz litery, którymi na mapie oznaczono te okręgi przemysłowe. Nazwy okręgów wybierz spośród podanych poniżej.
Okręgi przemysłowe: Doniecki, Minas Gerais, Północny, Shaba, Tokijski, Uralski.

Nazwa okręgu przemysłowego	Litera na mapie
........	........
........	........
........	........

Na świecie technopolia są często lokalizowane w największych metropoliach o zrestrukturyzowanym przemyśle lub poza strefami zurbanizowanymi.
Uzasadnij lokalizację technopolii na poniżej wymienionych obszarach.
Lokalizacja w wielkich metropoliach

Lokalizacja poza strefami zurbanizowanymi

W tabeli przedstawiono udział w światowym eksporcie oraz wartość eksportu na jednego mieszkańca w wybranych krajach w 2000 r. i 2007 r.

Kraj	Udział w świecie w %		Eksport na 1 mieszkańca w dol. USA w 2007 r.
	w 2000 r.	w 2007 r.
Niemcy	9,2	10,2	16090
........	4,2	9,3	917
........	13,1	8,9	3803
........	8,0	5,4	5546
Francja	5,0	4,1	8794
Włochy	4,0	3,8	8491
Wielka Brytania	4,7	3,3	7174
Kanada	4,6	3,2	12667

Na podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2009, GUS, Warszawa 2009 r.
Na podstawie tabeli i własnej wiedzy wykonaj polecenia.
a) Wpisz we właściwe miejsca tabeli podane poniżej nazwy krajów.
Kraje: Stany Zjednoczone, Japonia, Chiny.

b) Zapisz nazwę kraju należącego do NAFTA wybraną spośród podanych w tabeli.
..................

Do opisów regionów rolniczych dopisz ich nazwę. Nazwy regionów wybierz spośród podanych poniżej.
Nazwy regionów: Australijsko-nowozelandzki, Północnoafrykański, Zachodnioeuropejski, Północnoamerykański, Ameryki Łacińskiej.
Opisy regionów:
A. Występuje tu duże zróżnicowanie rolnictwa: zarówno ekstensywne rolnictwo chłopskie, samozaopatrzeniowe, jak i wielkoobszarowa ekstensywna gospodarka rynkowa. Cechą charakterystyczną jest wysoki stopień koncentracji własności ziemi. Występują tu wielkie gospodarstwa indywidualne (latyfundia, hacjendy), plantacje.
Region ..................
B. Cechą regionu jest bardzo wysoki poziom mechanizacji i nakładów kapitałowych oraz wysoka wydajność. Występują tu wielkoobszarowe gospodarstwa, zwane farmami, które są wyspecjalizowane w różnych rodzajach produkcji rolnej, często w całości przeznaczanej na sprzedaż.
Region ..................
C. Występuje tu duży udział ekstensywnego pasterstwa. Koczowniczy chów związany jest z wędrówkami ludności za stadami zwierząt w poszukiwaniu pastwisk, co jest wymuszone panującym klimatem. Równocześnie na małym obszarze występuje gospodarka zmechanizowana.
Region ..................
D. Rolnictwo regionu jest uprzemysłowione, wysokotowarowe, wielkoobszarowe, co sprzyja mechanizacji. Na dużej powierzchni prowadzony jest ekstensywny wypas bydła lub owiec, a rolnictwo intensywne skupione jest na terenach nawadnianych wodami artezyjskimi.
Region ..................

Na mapie zaznaczono numerami 1–6 miejsca wybranych konfliktów zbrojnych.
Wpisz numer, którym oznaczono na mapie miejsce występowania danego konfliktu.
Konflikt w Osetii Południowej .................. Konflikt między Syngalezami i Tamilami ..................

Wpisz obok opisów międzymorskich kanałów ich nazwy wybrane spośród podanych.
Kanały: Bałtycko-Białomorski, Kiloński, Koryncki, Mozambicki, Panamski, Sueski.
A. Uznawany za szczytowe osiągnięcie sztuki inżynierskiej początku XX wieku. Służy głównie do transportu ropy naftowej, węgla i zboża. W 1999 roku został przejęty przez państwo, na terytorium którego się znajduje.
..................
B. Zbudowany w XIX wieku, ale próby jego budowy podejmowano już w starożytności. Położony w środkowej Grecji, ma znaczenie przede wszystkim lokalne.
..................
C. Oddany do użytku w II połowie XIX wieku. W latach 1967–75 był zamknięty dla żeglugi w związku z konfliktem politycznym. W strukturze przewozów tym kanałem dominuje ropa naftowa i jej produkty.
..................
D. Kanał o największym znaczeniu w Europie, zbudowany w celu ominięcia trudnych do żeglugi cieśnin. Skraca drogę o około 700 km.
..................

Wykonaj polecenie na podstawie tekstu i własnej wiedzy.
Gazociąg Północny to planowany rurociąg mający służyć do transportu gazu ziemnego przez Morze Bałtyckie. Umowę o rozpoczęciu budowy podpisano w 2005 r. Planowany gazociąg ma być najdłuższym podmorskim dwukanałowym gazociągiem na świecie, a jednocześnie najpłycej położonym. Jego całkowita długość ma wynieść 1220 km. Morski odcinek Gazociągu Północnego ma liczyć 1189 km. Gaz będzie tłoczony pod ciśnieniem 210 atmosfer. Budowa gazociągu to kilkudziesięciomiesięczna inwestycja na obszarze liczącym około 2400 km$^2$ przy wykorzystaniu dużej liczby jednostek pływających i innego sprzętu. Sprawozdanie przyjęte przez Parlament Europejski wskazuje na możliwość istnienia zagrożenia ekologicznego dla środowiska Bałtyku, na co zwraca uwagę także większość państw nadbałtyckich.
Na podstawie: Gazociąg Północny w pigułce, www.gazeta.pl
Na przykładzie Morza Bałtyckiego uzasadnij, podając trzy argumenty, że budowa gazociągów na dnie mórz może stanowić zagrożenie dla środowiska geograficznego tych akwenów i dlatego powinna być prowadzona ze szczególną rozwagą.
1.
2.
3.