Matura CKE Marzec 2022 – Geografia Rozszerzona

Zadania 1. i 2. wykonaj, korzystając z mapy szczegółowej fragmentu Karkonoszy.
Zadanie 1. (0–2)
Na podstawie mapy szczegółowej przedstaw walory turystyczne − dwa kulturowe i dwa przyrodnicze − które są celem ruchu turystycznego na obszarze położonym na północ od równoleżnika $50^{\circ}49'N$.
Walory kulturowe:
1.
2.
Walory przyrodnicze:
1.
2.

Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę w miejscu położonym na rozwidleniu dróg koło schroniska Kamieńczyk (A2). Jej trasa przebiegała szlakami czerwonym i żółtym do schroniska Pod Łabskim Szczytem (C3).

Na fotografii przedstawiono pozycję Merkurego na tle tarczy Słońca zaobserwowaną 11 listopada 2019 roku. Merkury na fotografii znajduje się w fazie nowiu względem Ziemi.
Na podstawie: www.national-geographic.pl

Na mapie przedstawiono zróżnicowanie usłonecznienia w Europie.
Na podstawie: www.wikimedia.org

Na mapie Ameryki Południowej zaznaczono wybrane rzeki i stacje meteorologiczne. Stacja oznaczona numerem 3 leży na wysokości 520 m n.p.m., a pozostałe stacje – na wysokości około 40 m n.p.m.
Na podstawie: Atlas geograficzny dla liceum, Warszawa 2013.

Zadanie 6. (0–2)
Na mapie przedstawiono jeden z podziałów fizycznogeograficznych Polski.
Na podstawie: J. Kondracki, Geografia regionalna Polski, Warszawa 2002; www.zpe.gov.pl
Zaznacz poprawne dokończenie trzech zdań odnoszących się do wybranych obszarów położonych w Polsce.
1. Wspólną cechą polskich części Pojezierzy Południowobałtyckich i Pojezierzy Wschodniobałtyckich jest

2. Cechą polskiej części podprowincji Sudety i Przedgórze Sudeckie, odróżniającą ją od polskiej części Beskidów Wschodnich, jest

3. Cechą, która nie odnosi się do Wyżyny Śląsko-Krakowskiej i do Wyżyny Małopolskiej, jest

Zadanie 7. (0–1)
Na mapie przedstawiono przebieg ujściowego odcinka Wisły w XIII–XIV w.
Na podstawie: D. Lewandowski, Jak […] odblokowywały Elbląg, zmieniając bieg jego historii, www.portel.pl
Na reliefie przedstawiono współczesne główne ujście Wisły.
www.geoportal.gov.pl
Uzasadnij, że przedstawiony na reliefie współczesny kształt głównego ujścia Wisły jest efektem zarówno działalności człowieka, jak i procesu przyrodniczego.

Zadanie 8. (0–1)
Na mapie przedstawiono dynamikę i zasięg powodzi w dorzeczu Narwi i Bugu w okresie silnego ocieplenia wiosennego, które nastąpiło w 1979 roku po wyjątkowo śnieżnej zimie.
Na podstawie: www.pgi.gov.pl
Na zdjęciu satelitarnym wykonanym 25 maja 2010 roku niebieskim kolorem przedstawiono zasięg powodzi w dorzeczu Odry na południowy wschód od Wrocławia.
Na podstawie: www.sertit.u-strasbg.fr
Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeżeli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.

1.	Na podstawie dat występowania powodzi można wnioskować, że powódź w dorzeczu Narwi i Bugu miała charakter roztopowy, a w dorzeczu Odry – opadowy.	P	F
2.	Dzikie koryto Narwi z meandrami i jej szeroka dolina z roślinnością bagienno-łąkową przyczyniły się do zmniejszenia zagrożenia przepełnienia Jeziora Zegrzyńskiego podczas powodzi.	P	F

Zadanie 9. (0–1)
Na fotografii przedstawiono dolinę rzeki San Juan na Wyżynie Kolorado w Stanach Zjednoczonych.
Na podstawie: www.wikimedia.com
Wybierz z niżej podanych wydarzenia, które doprowadziły do powstania formy terenu przedstawionej na fotografii, i uszereguj je w kolejności chronologicznej od najstarszego do najmłodszego. Wpisz litery w odpowiednie miejsca.
A. Silna erozja wgłębna rzeki w warstwy skał osadowych.
B. Obniżenie się poziomu bazy erozyjnej rzeki.
C. Podniesienie się poziomu bazy erozyjnej rzeki.
D. Sedymentacja warstw skał osadowych.
E. Erozja boczna rzeki sprzyjająca powstawaniu meandrów.
.................. $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ .................. $\rightarrow$ A

Zadanie 10. (0–2)
Na fotografii literami X i Y oznaczono wybrane warstwy skalne.
Na podstawie: www.i.pinimg.com
Przedstaw w kolejności chronologicznej od starszego do młodszego dwa wydarzenia geologiczne, o których można wnioskować na podstawie analizy fotografii i które nastąpiły w okresie pomiędzy sedymentacją warstwy Y a powstaniem utworów powierzchniowych oznaczonych literą X.
Wydarzenie 1.

Wydarzenie 2.

Zadanie 11. (0–2)
Na mapie przedstawiono gęstość zaludnienia w Afryce w 2020 roku.
Na podstawie: Center for International Earth Science Information Network (CIESIN), Columbia Univercity, www.columbia.edu
Wyjaśnij dwoma argumentami odnoszącymi się do różnych elementów środowiska geograficznego, dlaczego obszary A i B różnią się stopniem koncentracji ludności, mimo położenia w tej samej strefie klimatycznej i na tej samej szerokości geograficznej.
1.
2.

Na fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono krajobraz dwóch wybranych formacji roślinnych, występujących w Afryce w strefie klimatów równikowych.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl; www.quora.com

Na mapie przedstawiono granice państw i wybrane miasta Azji pełniące funkcję stołeczną.

Zadanie 14. (0–1)
Na mapie przedstawiono w % PKB na 1 mieszkańca według regionów statystycznych NUTS 2 w stosunku do średniej wartości w Unii Europejskiej w 2019 roku.
Na podstawie: www.ec.europa.eu
Na przykładzie Katalonii i Kraju Basków przedstaw jedno uwarunkowanie ekonomiczne i jedno uwarunkowanie kulturowe, sprzyjające występowaniu tendencji separatystycznych w niektórych regionach obszaru przedstawionego na mapie.
Uwarunkowanie ekonomiczne:

Uwarunkowanie kulturowe:

Zadanie 15. (0–2)
Poniżej przedstawiono dwa źródła informacji odnoszące się do różnych faz urbanizacji.
Źródło 1. Fragment Ziemi obiecanej Władysława Reymonta
W Łodzi stawiali fabryki […] – ja się nie ruszałem. Łódź była jeszcze daleko ode wsi. Aże tu jednego dnia sprzed chałupy zobaczyłem komin jeden, bez rok widać ich było pięć, Łódź szła do wsi. Jak pamiętam, to z początku Łódź była o cztery wiorsty$^1$, potem zrobiło się ino trzy, a teraz nie ma i wiorsty.
$^1$Wiorsta – niemetryczna miara długości (ok. 1066 m).
Na podstawie: W. Reymont, Ziemia obiecana, Warszawa 1990, s. 239.
Źródło 2. Saldo rejestrowanych migracji wewnętrznych (krajowych) na pobyt stały w okresie 2014–2018 na 1000 mieszkańców
Na podstawie: Atlas Wyszehradzki, Warszawa 2021.
Podaj nazwę fazy urbanizacji opisanej w tekście oraz nazwę fazy urbanizacji charakterystycznej dla większości miast wojewódzkich przedstawionych na mapie. Podaj przyczyny tych faz urbanizacji.
Faza urbanizacji opisana w tekście: ..................
Przyczyna:
Faza urbanizacji przedstawiona na mapie: ..................
Przyczyna:

Przeczytaj poniższy tekst.
W procesie gettoizacji socjologowie wyróżniają dwa rodzaje osiedli: „getta bogactwa” i „getta biedy”. „Getta biedy” to obszary zamieszkiwane zazwyczaj przez byłych, ale i również obecnych pracowników tradycyjnych zakładów przemysłowych, np. hut, kopalni. Charakteryzują je podobne źródło utrzymania, podobne wykształcenie, kwalifikacje zawodowe, ale także potrzeby z zakresu kultury czy wzorce zachowań. Osiedla takie zlokalizowane są najczęściej w sąsiedztwie terenów przemysłowych.
W ostatnich latach zaznaczył się wyraźny wzrost zainteresowania rozwojem osiedli grodzonych oraz innych form prywatyzowanej przestrzeni publicznej miast. Są to zarówno apartamentowce, jak i wielopiętrowe budynki mieszkalne, bądź domy szeregowe. Gettoizacja osiedli grodzonych polega na odrzuceniu wspólnoty sąsiedzkiej. Mimo wielu podobieństw osiedla zamknięte od tych otwartych odróżnia odizolowanie od pozostałej części miasta czy dzielnicy w postaci wszelkiego rodzaju ogrodzeń – murów, płotów. „Grodzenie” stanowi jedno ze zjawisk wywołanych przez procesy metropolizacji, powodujące przekształcenia przestrzeni miejskiej.
Na podstawie: I. Morawska, Gettoizacja przestrzeni, czyli osiedla zamknięte w strukturze miast Polski i zagranicy, „Człowiek i Środowisko” 41 (4) 2018, s. 95–112.

Zadanie 17. (0–2)
Na mapie zaznaczono wybrane obszary pastwiskowego chowu bydła w Stanach Zjednoczonych oraz w Etiopii, prowadzonego w tych regionach w odmiennych warunkach przyrodniczych.
Na podstawie: www.johomaps.com
Stany Zjednoczone i Etiopia znajdują się w grupie państw o największym udziale w chowie bydła na świecie.
Które uwarunkowania przyrodnicze sprzyjają prowadzeniu chowu pastwiskowego na każdym z zaznaczonych na mapie obszarów? Uzasadnij odpowiedź.
Obszar 1.
Uwarunkowanie przyrodnicze:
Uzasadnienie:
Obszar 2.
Uwarunkowanie przyrodnicze:
Uzasadnienie:

Zadanie 18. (0–2)
Na mapie przedstawiono udział województw w produkcji krajowej głównych ziemiopłodów w Polsce w 2016 r.
Na podstawie: Atlas statystyczny Polski, Warszawa 2018, www.stat.gov.pl
Wyjaśnij, z czego wynika zróżnicowanie udziału w produkcji krajowej głównych ziemiopłodów między województwami kujawsko-pomorskim a łódzkim. Wyjaśnienie odnieś do obu województw.

Zadanie 19.1. (0–1)
W tabelach przedstawiono wybrane informacje o krajach − głównych producentach kawy.

Kraje	Powierzchnia uprawy (tys. ha)		Kraje	Zbiory (tys. ton)
	2000	2017		2000	2017
1. Brazylia	2 268	1800	1. Brazylia	1 904	2 681
2. Indonezja	1 261	1254	2. Wietnam	803	1 542
3. WKS*	829	925	3. Kolumbia	637	754
4. Kolumbia	675	798	4. Indonezja	555	669
5. Etiopia	250	694	5. Honduras	193	475
6. Meksyk	701	639	6. Etiopia	230	471
7. Wietnam	477	605	7. Peru	192	346
8. Honduras	211	505	8. Indie	292	312
9. Indie	308	449	9. Gwatemala	312	245
10. Peru	264	424	10. Uganda	143	209

*Wybrzeże Kości Słoniowej
Na podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej, Warszawa 2019, www.stat.gov.pl
Zaznacz literę, którą oznaczono poprawną informację o uprawie kawy w krajach przedstawionych w tabeli.

Zadanie 19.2. (0–1)
Na fotografii przedstawiono znak certyfikatu, który może otrzymać kawa.
Napis na rysunku: FAIRTRADE − sprawiedliwy handel
Na podstawie: www.cie-kawa.pl
Przedstaw dwa warunki, jakie powinny być spełnione, aby można było nadać produktowi spożywczemu certyfikat przedstawiony na fotografii.
1.
2.

Zadanie 20. (0–2)
Na wykresach przedstawiono głównych eksporterów surowców energetycznych do państw Unii Europejskiej w latach 1990−2016.
Na podstawie: EU Energy in Figures 2018, www.ec.europa.eu
Uzasadnij dwoma argumentami, dlaczego przedstawiona na wykresach struktura głównych kierunków geograficznych importu ropy naftowej i gazu ziemnego może zagrażać bezpieczeństwu energetycznemu państw Unii Europejskiej. W odpowiedzi uwzględnij dwa wybrane kierunki importu.
1.
2.

Na mapie przedstawiono rozmieszczenie rafinerii i elektrowni w Polsce na początku pierwszej dekady XXI w.
Na podstawie: www.zpe.gov.pl

Zadanie 23. (0–2)
Poniżej zamieszczono dwa źródła informacji dotyczące Chin, Nigru i Norwegii. Na wykresie te państwa oznaczono literami A, B, C, a w tabeli – literami X, Y, Z.
Na wykresie przedstawiono wartość Wskaźnika Rozwoju Społecznego (HDI) w latach 1990–2017.Na podstawie: www.hdr.undp.org
W tabeli przedstawiono udział (w %) poszczególnych sektorów gospodarki w strukturze PKB w 2017 r.

Państwo	Sektor I	Sektor II	Sektor III
X	2,3	33,7	64,0
Y	41,6	19,5	38,7
Z	7,9	40,5	51,6

Na podstawie: www.cia.gov
Uzupełnij poniższą tabelę. Wpisz obok nazwy każdego państwa litery, którymi oznaczono wartość wskaźnika HDI oraz strukturę PKB według sektorów gospodarki w tym państwie.

Państwo	Wartość wskaźnika HDI (wpisz literę A, B lub C)	Struktura wytwarzania PKB (wpisz literę X, Y lub Z)
Chiny	........	........
Norwegia	........	........

Zadanie 24. (0–2)
Na wykresie przedstawiono wartość wskaźnika atrakcyjności lokalizacji inwestycji zagranicznego kapitału w wybranych krajach.
Na podstawie: www.atkearney.com
Jednym z przejawów globalizacji jest przenoszenie produkcji i kooperacji poza granice macierzystego kraju (offshoring).
Uzasadnij dwoma argumentami, z czego wynika różnica w atrakcyjności lokalizacji offshoringu w Indiach w porównaniu z krajami wysoko rozwiniętymi, przedstawionymi na wykresie. W odpowiedzi odnieś się do wybranych składowych wskaźnika atrakcyjności lokalizacji inwestycji dla offshoringu podanych w legendzie wykresu.
1.
2.

Na mapie przedstawiono położenie rurociągu Trans Alaska oraz portu Valdez, a na zdjęciu satelitarnym – zatokę, nad którą położony jest ten port, i obszar, przez który przebiega fragment południowego odcinka tego rurociągu.Na podstawie: www.zpe.gov.pl
Na podstawie: www.google.pl/maps

Zadanie 26. (0–2)
Poniżej zamieszczono źródła informacji dotyczące jednego z miast położonych w Polsce.
W tabeli przedstawiono wartości wskaźnika pyłów zawieszonych PM10 w godzinach poprzedzających zjawisko smogu (8 stycznia) i po jego wystąpieniu (9 stycznia).

Data pomiaru	Godzina pomiaru	Wartość PM10 ($\mu g/m^3$)
8 stycznia 2018	12:00	54,4
	18:00	60,9
	24:00	271,4
9 stycznia 2018	06:00	148,0
	12:00	42,8

Na podstawie: www.powietrze.gios.gov.pl
Na wykresach przedstawiono warunki pogodowe podczas doby poprzedzającej smog (8 stycznia) i po jego wystąpieniu (9 stycznia).
[OBRAZEK]
Na podstawie: www.meteo.waw.pl
Wyjaśnij, dlaczego warunki pogodowe o północy, przedstawione na każdym z powyższych wykresów, sprzyjały powstawaniu smogu.

Zadanie 27. (0–1)
Na wykresie przedstawiono przewóz ładunków z terminali intermodalnych transportem samochodowym według województw w 2019 r. Cechą transportu intermodalnego jest stosowanie więcej niż jednego rodzaju transportu w celu przeprowadzenia jednej operacji przewozowej.
Na podstawie: Transport intermodalny w latach 2017–2019, Warszawa 2020, www.stat.gov.pl
Uzasadnij, z czego wynika przedstawiona na wykresie wartość przewozu ładunków transportem samochodowym z terminali intermodalnych w województwie pomorskim. W odpowiedzi odnieś się do znaczenia terminali intermodalnych położonych w tym województwie dla gospodarki kraju.